Δ. Βώκου: Βιοποικιλότητα, Προστατευόμενες Περιοχές, Φορείς Διαχείρισης και Υπουργικές Επιλογές

Check out this SlideShare Presentation:

Professor D. Vokou about Greek Nature Management Bodies and Biodiversity

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η Δέσποινα Βώκου, Καθηγήτρια Οικολογίας στο Τμ. Βιολογίας του ΑΠΘ και πρώην πρόεδρος του Φ.Δ. Δέλτα Αξιού – Λουδία – Αλιάκμονα, στην εισήγησή της «Βιοποικιλότητα, Προστατευόμενες Περιοχές, Φορείς Διαχείρισης και Υπουργικές Επιλογές» στην ημερίδα της 7-2-09, έκανε εκτενή αναφορά σε μια προηγούμενη ομιλία της με τίτλο «Οι Φορείς Διαχείρισης και η Λερναία Ύδρα: σύντομη ανασκόπηση του άθλου» που έδωσε το Νοέμβριο 2006, μετά την τρίχρονη θητεία της ως πρόεδρος Φ.Δ. προστατευόμενης περιοχής. Ακολούθως εστίασε στις αλλαγές που έγιναν έκτοτε και έκλεισε την ομιλία της αναφερόμενη στη βιοποικιλότητα και τη διατήρησή της που είναι και το μεγάλο ζητούμενο. Ερμήνευσε τον τίτλο της παλαιότερης ομιλίας της ως απόσταγμα αυτών που αποκόμιζε η ίδια και οι συνεργάτες της στις προσπάθειές τους να βάλουν θεμέλια και να παράγουν έργο διαχείρισης και προστασίας στην περιοχή αρμοδιότητάς τους. «Ένα κεφάλι του μορφώματος ‘Φορέας Διαχείρισης’ (Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου εποπτευόμενο από το ΥΠΕΧΩΔΕ) προσπαθούμε να κόψουμε κι άλλα δυο ξεφυτρώνουν έτοιμα να στραγγαλίσουν τη λογική, να απομυζήσουν τις δυνάμεις και να καταβροχθίσουν το χρόνο μας» ήταν αυτό που ένοιωθαν, όπως γλαφυρά το περιέγραψε.

Υπενθύμισε ότι για την κήρυξη περιοχών ως προστατευόμενων, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία (ν. 1650/86), προαπαιτείται η εκπόνηση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ). Οι μελέτες αυτές απογράφουν τις φυσικές, κοινωνικές, οικονομικές και άλλες συνιστώσες των εκάστοτε περιοχών και προτείνουν Σχέδια Νομοθετημάτων (ΠΔ ή ΚΥΑ) για την κήρυξή τους ως προστατευόμενες - με την αναγκαία ζωνοποίηση όπως και τους γενικούς όρους και περιορισμούς των δραστηριοτήτων με γνώμονα πάντα τις απαιτήσεις των τύπων οικοτόπων και των ειδών με σημαντική παρουσία που υπάρχουν εντός τους. Μέχρι σήμερα έχουν εκπονηθεί με χρήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί τις 85 ΕΠΜ. Μόνο 12 όμως έχουν καταλήξει στην κήρυξη ισάριθμων περιοχών ως προστατευόμενων (καλύπτουν περίπου 17% της έκτασης των περιοχών Natura 2000 στην Ελλάδα). Υπενθύμισε ακόμα ότι σύμφωνα με την οδηγία των οικοτόπων 92/43/ΕΟΚ (ΚΥΑ 33318/3028/1998) προβλέπεται εντός 6 ετών δημιουργία των Ειδικών Ζωνών Διατήρησης (Special Areas of Conservation-SACs). Δηλαδή, θεσμοθέτηση και υλοποίηση συγκεκριμένων μέτρων για αυτές, με ορόσημο το 2012. Μέχρι σήμερα έχουν θεσμοθετηθεί 27 Φορείς Διαχείρισης (ΦΔ) που αντιστοιχούν σε (υπαρκτά ή μελλούμενα) 19 Εθνικά Πάρκα, 2 Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα, 1 Περιοχή Προστασίας της Φύσης και 5 Περιοχές Οικοανάπτυξης. Αυτές οι περιοχές, όμως, καλύπτουν συνολικά μόνο 30% της προστατευτέας έκτασης. Είναι προφανώς αδύνατο να ανταποκριθεί η χώρα στις υποχρεώσεις της με αυτούς τους ρυθμούς κι ούτε υπάρχει κάποια ένδειξη ότι προσπαθεί να το κάνει.

Σε σχέση με τις τεράστιες καθυστερήσεις και τη γενικότερη αδράνεια που παρατηρείται σε θέματα προστασίας της φύσης από πλευράς αρμόδιου Υπουργείου, χρησιμοποίησε ως παράδειγμα το Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα για να απαντήσει στο ερώτημα «Τι διαχειρίζονται οι ΦΔ;». Τρία χρόνια μετά την ίδρυση του ΦΔ αυτής της περιοχής υπήρχε μόνο σχέδιο ΚΥΑ που προσδιόριζε τα όριά της και τις περιοριστικές ρυθμίσεις. Τον Ιούνιο του 2005 υπήρξε εξαγγελία του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ περί υπογραφής του σχεδίου ΚΥΑ και ίδρυσης του Εθνικού Πάρκου. Κανείς άλλος συναρμόδιος υπουργός δεν είχε υπογράψει, οπότε το Εθνικό Πάρκο ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτο! Έξι χρόνια μετά την ίδρυση του Φορέα, πάλι μόνο σχέδιο ΚΥΑ (νέο) υπάρχει. Και όμως, το Δεκέμβριο 2008, ο κ. Σουφλιάς, Υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, ο ίδιος όπως και πριν, γνωστοποιεί ξανά την υπογραφή του σχεδίου ΚΥΑ, του νέου, και εξαγγέλλει ξανά την ίδρυση του Πάρκου. Και πάλι κανείς συναρμόδιος Υπουργος δεν υπέγραψε! Και πάλι είναι ανύπαρκτο το Πάρκο! Όπως μάλιστα είπε η ομιλήτρια, «αναρωτιέται κανείς αν ο Υπουργος παραπλανά τους πολίτες ή αν στελέχη του Υπουργείου παραπλανούν τον Υπουργό» κι ακόμα «αναρωτιέται κανείς αν θα υπογράψει κάποιος άλλος συναρμόδιος υπουργός πριν τις εκλογές ή ένα νέο ανασχηματισμό ή αν θα πρέπει όλα να ξαναρχίσουν πάλι από την αρχή;»

Όσον αφορά τους πόρους για τη λειτουργία των ΦΔ, τόνισε ότι δεν υπάρχει καμιά πρόβλεψη για επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού! Ουσιαστικά η λειτουργία τους συνδέθηκε με αυτοχρηματοδότηση και εξυπηρέτηση μέσω προγραμμάτων. Τέτοιες επιλογές όμως κάνουν προσχηματική την ίδρυση των ΦΔ, αφού δεν αναλαμβάνει καμιά ουσιαστική δέσμευση η Πολιτεία για τη λειτουργία τους. Οι ΦΔ δεν είναι Κέντρα Πληροφόρησης. Αυτά κάλλιστα μπορεί να είναι αυτοχρηματοδοτουμενα, όχι όμως και οι οργανισμοί που ευθύνονται για τη διαχείριση της φυσικής κληρονομιάς της χώρας. Είναι μια ακόμα Ελληνική πρωτοτυπία, μια όχι μόνο χαμηλής ποιότητας αλλά και επικίνδυνη επιλογή.

Αναφέρθηκε ακόμα σε θέματα που αφορούν τους προέδρους και τη στελέχωση των ΦΔ: Σύμφωνα με το νόμο (Ν. 2742, παρ. 4α), πρόεδρος του Δ.Σ. ΦΔ πρέπει να είναι πρόσωπο με επιστημονικές γνώσεις και εμπειρία σε θέματα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Στην πράξη, πρόεδροι έγιναν ποικιλώνυμοι επιτηδευματίες, έπαρχοι, δήμαρχοι, νομάρχες, περιφερειάρχες κλπ. Ως προς τη στελέχωση (Ν. 2742, άρθρο 15), σε κάθε ΦΔ συνιστώνται μέχρι και 20 θέσεις επιστημονικού, 10 θέσεις διοικητικού και τεχνικού προσωπικού και μία θέση Διευθυντή. Χωρίς σταθερούς πόρους, πώς θα καλυφθούν αυτές οι θέσεις; Περιστασιακά και όλες μέσα από προγράμματα; Χωρίς κανένα σταθερό ανθρώπινο πυρήνα που θα προγραμματίζει, θα οργανώνει δράσεις και θα τις εφαρμόζει; Για τι είδους διαχείριση της φύσης μιλάμε, που μια θα υπάρχει και μια θα εξαφανίζεται, μαζί με τους ανθρώπους που θα την ασκούν. Είναι προφανές ότι οι ικανοί δεν πρόκειται να παραμείνουν στους ΦΔ κάτω από τέτοιες συνθήκες και η επένδυση επάνω τους τίποτα δεν θα αποδώσει. Πρόκειται για πεταμένα λεφτά σε οικοδόμημα χωρίς θεμέλια και σε σχήμα χωρίς προοπτική.

Κλείνοντας το σκέλος της ομιλίας της σε σχέση με τους Φορείς Διαχείρισης, η Δ. Βώκου είπε ότι είναι προφανές πως η προστασία της βιοποικιλότητας δεν ανήκει στις προτεραιότητες της ηγεσίας του ΥΠΕΧΩΔΕ και κατ’ επέκταση η όλη στήριξη του θεσμού από πλευράς υπουργείου αμελητέα.

Σε σχέση με τη βιοποικιλότητα, για την οποία άλλωστε δημιουργήθηκαν οι προστατευόμενες περιοχές και οι ΦΔ τους, τόνισε ότι είναι μεγάλο περιβαλλοντικό αίτημα η διατήρησή της κι ότι για την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί μαζί με την κλιματική αλλαγή τα δύο μεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής. Όμως, για να έχει ελπίδα επιτυχίας η διατήρηση της βιοποικιλότητας, από μεγάλο περιβαλλοντικό αίτημα της εποχής χρειάζεται να γίνει και μεγάλο κοινωνικό αίτημα. Για να γίνει αυτό θα πρέπει να βρεθεί απάντηση στο ερώτημα «πώς θα κάνουμε τις προστατευόμενες περιοχές ελκυστικές για τους πολλούς;» Γιατί οι πολλοί θα πρέπει να γίνουν συμμέτοχοι στην προσπάθεια και όχι μόνον αποδέκτες απαγορεύσεων και θρήνων. Η εξίσωση που ίσως περιγράφει το μεγαλύτερο κίνδυνο για τη βιοποικιλότητα είναι: Απουσία εμπειρίας της φύσης = Απουσία αγάπης για τη φύση = Απώλεια της φύσης. Κι αν αυτό ισχύει, η πρόκληση είναι να μπορέσουν να επανασυνδεθούν οι άνθρωποι με τη φύση - και μάλιστα από νωρίς, από την παιδική τους ηλικία - για να διατηρηθεί η φύση. Αν η επαφή είναι που φέρνει την επιθυμητή στάση, θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στους πολλούς να βιώσουν τη βιοποικιλότητα, να ζητηθεί η συνδρομή τους στις προσπάθειες ανακάλυψης της βιοποικιλότητας και της σημασίας της. Είναι μεγάλη η συμβολή που έχουν και μπορούν να έχουν σ’ αυτό οι περιβαλλοντικές οργανώσεις. Χρειαζόμαστε μια επιστήμη που θα χωράει τους πολλούς. Κι ακόμα χρειαζόμαστε τη γνώση και τις υποδομές των τοπικών κοινωνιών. Επειδή όμως χρειάζεται κάτι άμεσα, πρέπει να σκεφτούμε πώς θα κάνουμε τις προστατευόμενες περιοχές ελκυστικές για τους πολλούς τώρα. Πώς, δηλαδή, θα γίνουν «της μόδας» χωρίς να θυσιαστούν οι ίδιες; Δεν υπάρχει έτοιμη απάντηση αλλά θα πρέπει γρήγορα να την αναζητήσουμε. Ακόμα, θα πρέπει να μάθουμε ποιος και εάν πραγματικά νοιάζεται για τις προστατευόμενες περιοχές. Οι Οικολόγοι Πράσινοι θα πρέπει να τοποθετηθούν καθαρά απέναντι σ’ αυτό το θέμα. Και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις που πραγματικά ενδιαφέρονται θα πρέπει να απαιτήσουν από τα κόμματα και να τοποθετηθούν και να δεσμευτούν.

Για ένα σχετικό άρθρο της Δέσποινας Βώκου στην Ελευθεροτυπία της 1-2-2007 βλέπε και εδώ.

ΥΠΕΧΩΔΕ για Πάρκο Πρεσπών

Δεσμεύεται για τα αυτονόητα, αγνοεί τα σημαντικά και παραπέμπει τα ακανθώδη

(Δελτίο Τύπου των Οικολόγων Πράσινων, 16-2-09)

Με τυμπανοκρουσίες το ΥΠΕΧΩΔΕ ανακοίνωσε ότι ο υπουργός κ. Γ. Σουφλιάς υπέγραψε την Κοινή Υπουργική Απόφαση για την ανακήρυξη του Εθνικού Πάρκου Πρεσπών. Θα ήταν χρησιμότερο, αντί να διεκδικεί τα φώτα της δημοσιότητας, να εξασφάλιζε πρώτα την υπογραφή των συναρμοδίων υπουργών, έτσι ώστε η πράξη του να είχε κάποιο αποτέλεσμα.

Το κείμενο της ΚΥΑ περιέχει αρκετά έστω δειλά βήματα στην κατεύθυνση της νομοθετικής προστασίας των φυσικών αξιών της Πρέσπας, που θα έπρεπε να είχαν γίνει εδώ και 10 χρόνια. Σήμερα, ως σύνολο, είναι ξεκάθαρα ανεπαρκή:

• Δεν ενσωματώνει σε καμία περίπτωση τις εξελίξεις του σχετικού ευρωπαϊκού δικαίου, όπως την Οδηγία Πλαίσιο για τα Νερά 60/2000, όπως θα όφειλε. Δεν ανταποκρίνεται στις εξελίξεις της περιοχής, όπως στην υπόθεση του διασυνοριακού πάρκου Πρεσπών, που είναι βασικός φορέας των εξελίξεων του πλαισίου προστασίας σε όλη τη λεκάνη των Πρεσπών.
• Παραπέμπει στις καλένδες (μετά 2 χρόνια και μετά από πρωτοβουλία του φορέα διαχείρισης) το ζήτημα της απαγόρευσης του κυνηγιού στις περιοχές προστασίας της φύσης. Είναι να αναρωτιέται κανείς αν πρόθεση του ΥΠΕΧΩΔΕ είναι να προστατεύσει τα πουλιά και τα θηλαστικά της περιοχής για να βρίσκουν να σκοτώνουν οι κυνηγοί και οι λαθροθήρες.
• Παρότι παραδέχεται πως το μοναδικό τοπίο της περιοχής είναι σημαντική αξία που πρέπει να προστατευτεί και το προτάσσει ανάμεσα στις αιτίες της απόφασης, αρνείται να διαχειριστεί το βασικό πρόβλημα της εκτός σχεδίου δόμησης, που έχει γεμίσει «λεκέδες» το τοπίο των Πρεσπών και αλλοιώνει σιγά-σιγά τα χαρακτηριστικά του. Δεν εκφράζει καν τη βούληση να το προστατεύσει αλλά παραπέμπει το ζήτημα στο τοπικό ΣΧΟΑΠ.

Από τις μέχρι τώρα πράξεις και παραλείψεις του το ΥΠΕΧΩΔΕ έχει αποδείξει την πλήρη αδιαφορία του για την ουσιαστική προστασία των προστατευόμενων περιοχών.

Η …μισο-υπογεγραμμένη ΚΥΑ είναι ξεπερασμένη ήδη πριν αποκτήσει ισχύ. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι και στις ήδη νομικά κατοχυρωμένες περιοχές η κυβέρνηση συνεχίζει την ίδια τακτική της αδιαφορίας, της υποχρηματοδότησης και τελικά της εξουδετέρωσης όλων των θεσμών προστασίας που ή ίδια θεσμοθετεί.

Τελικά, η προστασία της φυσικής μας κληρονομιάς έχει αφεθεί στις περιβαλλοντικές οργανώσεις και την ευαισθησία των τοπικών κοινωνιών. Το κράτος απουσιάζει. Κι αυτό πρέπει να αλλάξει.

Οι Οικολόγοι Πράσινοι κατέθεσαν ήδη τις προτάσεις τους για μια άλλη πολιτική και ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για την προστασία και διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών σε ειδική Ημερίδα, στην οποία συμμετείχαν και 20 προσκεκλημένα ιδρύματα, οργανώσεις και φορείς.

H Εκτελεστική Γραμματεία
των Οικολόγων Πράσινων

Πληροφορίες: Μιχάλης Πετράκος 6942 984455

Εθνική Στρατηγική για την Βιοποικιλότητα

Ο Υπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Γιώργος Σουφλιάς έθεσε στις 4-2-09 προς διαβούλευση την «Εθνική Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα» και έκανε την ακόλουθη δήλωση:

"Σήμερα θέτουμε σε διαβούλευση την Εθνική Στρατηγική για την Βιοποικιλότητα. Ένα έργο που εκπονείται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και έχει ορίζοντα 15ετίας. Είναι απόρροια μελέτης που το Δεκέμβριο 2005 ανέθεσε το ΥΠΕΧΩΔΕ στο Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων Υγροτόπων, την οποία στη συνέχεια επεξεργάστηκε ομάδα στελεχών του Υπουργείου μας σε συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες. Σημειώνω ότι ελήφθησαν υπ' όψιν όλες οι διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας μας".

Στην ιστοσελίδα του ΥΠΕΧΩΔΕ, στον τομέα για τις Δημόσιες Διαβουλεύσεις, μπορεί να βρεθεί ολόκληρο το κείμενο του Δελτίου Τύπου, καθώς και το "Κείμενο προς Διαβούλευση" (σε μορφή zip).

Το ερώτημα που τίθεται βέβαια είναι κατά πόσο δεσμεύεται το ΥΠΕΧΩΔΕ στην εφαρμογή του συγκεκριμένου κειμένου. Αλλά τώρα που άνοιξε και το τριώδιο είναι γνωστό ότι θα ακούσουμε διάφορα ανέκδοτα!...

20o ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΝΔΟΙΚΟ Φυσικό Περιβάλλον, Φορείς Διαχείρισης- Δημόσια Διοίκηση

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στις 24-26 Οκτωβρίου 2008 στις Σέρρες, το ετήσιο συνέδριο του Πανελλήνιου Δικτύου Οικολογικών Οργανώσεων (ΠΑΝΔΟΙΚΟ) που είχε σαν θέμα την κατάσταση και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στη χώρα μας.
Την ευθύνη για την διοργάνωση του συνεδρίου είχε η Οικολογική Κίνηση Σερρών με την συνεργασία της Κεντρικής Ένωσης Δήμων και Κοινοτήτων Ελλάδος (ΚΕΔΚΕ) και την υποστήριξη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και φορέων της περιοχής.

Οι ενότητες που αναπτύχθηκαν ήταν:
- Ελληνικό φυσικό περιβάλλον: Περιγραφή και διαχείριση
- Φορείς διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών
- Περιβάλλον και δημόσια διοίκηση
- Θεσμοί προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, κοινωνία των πολιτών

Τα θέματα καλύφθηκαν από αξιόλογες εισηγήσεις αλλά και από γόνιμο διάλογο που έγινε σε στρογγυλά τραπέζια. Αξίζει να σημειώσουμε ότι στο συνέδριο παρευρέθηκαν αντιπροσωπίες οικολογικών οργανώσεων από τα Βαλκάνια και την Τουρκία. Στο τέλος του θεματικού μέρους διαμορφώθηκε και ψηφίστηκε ομόφωνα η απόφαση των συνέδρων, η οποία καταλήγει στα εξής:

Απόλυτη προτεραιότητα στο πλαίσιο σαφών χρονοδιαγραμμάτων πρέπει να δοθεί:

1. Στην εντός έτους ολοκλήρωση των ειδικών νομοθεσιών για τις προστατευόμενες περιοχές με μορφή προεδρικών διαταγμάτων.

2. Στην λήψη ουσιαστικών μέτρων για την ορατή βελτίωση του επιπέδου εφαρμογής της νομοθεσίας ιδίως στους τομείς της διαχείρισης και καταπολέμησης της μόλυνσης υδατίνων σωμάτων, της καταπάτησης δημοσίων εκτάσεων, της ανάταξης καμένων περιοχών και υποβαθμισμένων λιμναίων οικοσυστημάτων. Στον άμεσο τερματισμό του φαινομένου της μη εφαρμογής δικαστικών αποφάσεων.

3. Στην προώθηση διακρατικών συμφωνιών για τη διασυνοριακή ρύπανση, με έμφαση στους διεθνείς ποταμούς Αξιό, Νέστο, Στρυμόνα, Έβρο καθώς και περιφερειακών συμφωνιών διακρατικής συνεργασίας φορέων Τ.Α., στα πρότυπα των «ευρωπεριοχών».

4. Στην δραστική βελτίωση της απορρόφησης περιβαλλοντικών κονδυλίων από τα ΚΠΣ.

5. Ειδικότερα για τους Φορείς Διαχείρισης στην άμεση έστω και μερική χρηματοδότησή τους από τον κρατικό προϋπολογισμό, παροχή σ’ αυτούς δυνατότητας υλοποίησης των έργων με αυτεπιστασία και μόνιμο προσωπικό, απλοποίηση γραφειοκρατικών διαδικασιών, συντονισμό των συναρμοδίων τους υπηρεσιών, μεταφορά της υλικοτεχνικής υποδομής που χρησιμοποιούν στη δικαιοδοσία των ιδίων.

6. Στην αναδιοργάνωση και επαρκή στελέχωση της Δασικής Υπηρεσίας, των επιθεωρητών περιβάλλοντος, των νομαρχιακών υπηρεσιών ελέγχου περιβάλλοντος. Να δοθεί έμφαση στην επιβολή και εφαρμογή αποτρεπτικού ύψους κυρώσεων για το περιβαλλοντικό έγκλημα και στη χρήση των προστίμων για σκοπούς περιβάλλοντος. Να ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση του αισθήματος ατιμωρησίας που διακρίνει μέρος των στελεχών της τοπικής αυτοδιοίκησης.

7. Στη νομοθέτηση ειδικής εισαγγελίας περιβάλλοντος.

8. Στην ουσιαστική ενίσχυση από την Πολιτεία των Φ.Δ. αστικών στερεών και υγρών αποβλήτων ώστε να παύσει η σοβαρή επιβάρυνση των οικοσυστημάτων από τις ανεξέλεγκτες απορρίψεις.

9. Στην απόλυτη εφαρμογή της απαγόρευσης της θήρας στους οικοτόπους προτεραιότητας, στην λήψη μέτρων για την πάταξη της λαθραίας θήρας, την μείωση της κυνηγετικής περιόδου. Μακροχρόνια, η ίδια η θήρα ως δραστηριότητα δεν είναι συμβατή με την αρχή της βιωσιμότητας.

Περισσότερες πληροφορίες για τις εισηγήσεις και το ψήφισμα μπορείτε να βρείτε, μεταξύ άλλων, και στην ιστοσελίδα της Οικολογικής Κίνησης Πάτρας.

Πόρισμα ΚΕΔΚΕ

ΕΤΗΣΙΟ ΤΑΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΕΔΚΕ 2008

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
«ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ - ΦΟΡΕΙΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ»

ΕΙΣΗΓΗΣΗ – ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΪΡΑΚΤΑΡΗΣ
ΕΠΙΣΤ. ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΚΕΔΚΕ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2008


ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΟΧΩΝ/ΠΕΔΙΟΥ –ΥΦΙΣΤΑΜΕΝH ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Η χώρα μας διαθέτει ένα πολύ μεγάλο «φυσικό» πλούτο.
Η βιοποικιλότητα είναι από τις σημαντικότερες στην Ευρώπη.
Σε εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας η χώρα μας έλαβε έστω και καθυστερημένα μέτρα προστασίας των φυσικών οικοτόπων και οικοτόπων ειδών και προσδιορίστηκαν:
Α) Οι Ζώνες Ειδικής Προστασίας(ΖΕΠ) με βάση την οδηγία 79/409/ΕΚ.
Β) Οι Tόποι Kοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) όπως ορίζονται από την οδηγία 92/43/ΕΟΚ.
Ο κατάλογος των ΤΚΣ οριστικοποιήθηκε στις 21/9/2006 (ΕΕΚ τεύχος (259).
Τα κράτη μέλη οφείλουν σε διάστημα (6) ετών από την ημερομηνία αυτή να κηρύξουν τις προστατευόμενες αυτές περιοχές ως Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ) και να καθορίσουν προτεραιότητες και μέτρα για τη διατήρησή τους.
Η Ελλάδα έχει μέχρι σήμερα χαρακτηρίσει (163) ΖΕΠ και (239) ΤΚΕ. Οι 11 υγρότοποι απ’ αυτούς καλύπτονται από τη συνθήκη RAMSAR.
Απ’ αυτές τις περιοχές (31) τόποι έχουν οριστεί ταυτόχρονα ως ΖΕΠ και έχουν προταθεί και ως ΤΚΣ. Οι περιοχές αυτές αποτελούν το γνωστό δίκτυο NATURA 2000.
Το χερσαίο τμήμα της έκτασης NATURA 2000 καταλαμβάνει το 21% του ελληνικού χέρσου εδάφους και το θαλάσσιο το 5,5% των χωρικών μας υδάτων.
Για να κηρυχθεί μια περιοχή ως προστατευόμενη σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία (Ν.1650/86) απαιτείται η εκπόνηση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ). Μέχρι σήμερα έχουν εκπονηθεί ή βρίσκονται σε διάφορα στάδια (εκπόνηση, έγκριση, κήρυξη) 84 ΕΠΜ.

Σ’ ότι αφορά τους φορείς διαχείρισης:
Συνολικά έχουν συσταθεί 27 φορείς.
Ο πρώτος φορέας που συστάθηκε ήταν το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου (Ν.1650/1986). Πολύ αργότερα συστάθηκε το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Σχινιά – Μαραθώνα (Ν.2742/1999) ενώ με το Ν. 3044/20002 ιδρύθηκαν άλλοι 25 Φορείς Διαχείρισης.
Για τις υπόλοιπες προστατευόμενες περιοχές δεν υπάρχει συγκεκριμένος φορέας διαχείρισης αλλά σ΄ αυτές τις περιοχές παρεμβαίνουν οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς , τα Δασαρχεία , η Τ.Α. , οι περιβαλλοντικές οργανώσεις κ.α. κατά περίπτωση .
Έτσι σήμερα έχουμε από τη μιά προστατευόμενες περιοχές με Φορέα Διαχείρισης και εξασφάλιση χρηματοδότησης από το Γ’ ΚΠΣ (ΕΠΠΕΡ), πρόβλεψη χρηματοδότησης από το ΕΣΠΑ (ΕΠΠΕΡΑΑ) και υπό διαμόρφωση θεσμικό, νομικό και διοικητικό πλαίσιο λειτουργιών και από την άλλη μια δεύτερη ομάδα προστατευόμενων περιοχών χωρίς φορέα, χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και χωρίς ουσιαστικό πλαίσιο προστασίας τους , με συχνό φαινόμενο την ανεξέλεγκτη δραστηριότητα .

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΕΙΛΕΣ
Τα οικοσυστήματα στη χώρα μας κινδυνεύουν κύρια από την ανθρώπινη δραστηριότητα και τη κλιματική αλλαγή με κυρίαρχο ζήτημα σήμερα τη σημαντική μείωση του υδάτινου στοιχείου.
Τα προβλήματα και οι απειλές έγκειται:
1) Στην ανεξέλεγκτη ανθρώπινη δραστηριότητα (κύρια γεωργία, κτηνοτροφία, τουρισμός, μεταποίηση) εντός και σε μια περιμετρική ζώνη των προστατευόμενων περιοχών η οποία ευνοείται από την απουσία ελεγκτικών μηχανισμών.
2) Στην έλλειψη σαφούς θεσμικού πλαισίου και διοικητικών ρυθμίσεων.
Εκτιμάται ότι 3 στις 4 περιοχές NATURA της χώρας δεν έχουν συγκεκριμένα όρια και θεσμοθετημένες χρήσεις γης.
3) Στη παράνομη άντληση υδάτων για αρδευτικούς σκοπούς και τη μόλυνση των υδάτων από ανθρώπινες δραστηριότητες.
4) Στην επίδραση των συνεπειών των καταστροφικών πυρκαγιών του 2007 σε διάφορα οικοσυστήματα και η εμφανιζόμενη λαθροθηρία σε πολλές περιπτώσεις.
5) Στη καθυστέρηση της δημιουργίας φορέων διαχείρισης και της προώθησης των σχετικών ΚΥΑ για τη προστασία των περιοχών αυτών. Με δύο λέξεις θεσμική ανεπάρκεια , χωρίς καμμιά κρατική μέριμνα .
6) Στη κάλυψη μόνο 27 περιοχών με φορείς διαχείρισης και στην εγκατάλειψη της διαχείρισης και εποπτείας των υπολοίπων.
7) Στη δυσκολία διαχείρισης και ελέγχου από ένα πολυδαίδαλο σύστημα αρμοδιοτήτων. Έχουμε περιοχές που τις διαχειρίζονται τα Δασαρχεία, άλλες Δήμοι, Δημοτικές Επιχειρήσεις, αναπτυξιακές εταιρείες, μοναστήρια, ιδιώτες κτλ.
8) Η έλλειψη διαχειριστικών σχεδίων, εξασφαλισμένης χρηματοδότησης, προγραμμάτων προστασίας και ανάδειξης, σήμανσης κτλ. Γενικά παρατηρούμε μη συντονισμένες δράσεις χωρίς προγραμματισμό και στόχευση
9) Αδυναμία ουσιαστικής λειτουργίας των φορέων διαχείρισης που έχουν συσταθεί:
α) Τα Δ.Σ διορίζονται από το κράτος.
β) Η εκπροσώπηση και ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των περιβαλλοντικών οργανώσεων και των επιστημονικών φορέων βρίσκεται σε δεύτερη μοίρα
γ) Οι φορείς έχουν ελλειπή στελέχωση.
δ) Δεν έχουν ελεγκτικές αρμοδιότητες (αρμοδιότητα ανακριτικού υπαλλήλου ) όταν την διαθέτουν οι θηροφύλακες και οι αγροφύλακες.
ε)Δεν έχουν επαρκή και σταθερή χρηματοδότηση για να ασκήσουν το παρεμβατικό τους ρόλο για τη προστασία και την ανάδειξη των οικοσυστημάτων
10)Η ύπαρξη ακόμα ανεξέλεγκτων ΧΑΔΑ αλλά και η έλλειψη βιολογικών καθαρισμών σε γειτνιάζοντες οικισμούς με τις προστατευόμενες περιοχές .
11)Η παράνομη απόθεση αποβλήτων από τις βιομηχανίες,η παράνομη αμμοληψία, η παράνομη υλοτομία και αλιεία ανάλογα και αντίστοιχα με τη μορφή του οικοσυστήματος.
12)Η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις που βρίσκονται εντός των προστατευόμενων περιοχών .
13)Επιθεωρητές περιβάλλοντος,Νομαρχιακές Υπηρεσίες Περιβάλλοντος και Δασαρχεία αδυνατούν να εποπτεύσουν επαρκώς τις προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προσωπικού,μέσων και πόρων.

ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ. Η ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ
Η υπόθεση της διαχείρισης,προστασίας και ανάδειξης των οικοσυστημάτων είναι μια υπόθεση παγκόσμια , εθνική αλλά και τοπική.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε ως στόχο της να σταματήσει, ή να περιορίσει στο ελάχιστο έως το 2010 διαφαινόμενα βιοποικιλότητας στην Ευρώπη .
Για την υλοποίηση του στόχου, θέσπισε το 2000 το δίκτυο Natura. Σκοπός του, η εντατική προστασία συγκεκριμένων περιοχών της Ευρώπης με ιδιαίτερη οικολογική αξία και πολύτιμα βιογενητικά αποθέματα, η διαφύλαξη των οποίων είναι επιτακτική ανάγκη για τη διατήρηση της φυσικής τροφικής αλυσίδας. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σαφώς και δεν εξαιρούνται από τις περιοχές αυτές. Αντιθέτως, το δίκτυο Natura αναγνωρίζει ότι ο άνθρωπος είναι αναπόσπαστο κομμάτι της φύσης, και πως η ύπαρξη του ενός εξαρτάται από την υγιή λειτουργεία του άλλου.

Τα κράτη – μέλη της Ένωσης κλήθηκαν να προτείνουν τις υπό ένταξη περιοχές στο δίκτυο. Όταν η Ε. Ε. θα ενέκρινε την οικολογική αξία των περιοχών, κάθε χώρα έπρεπε να εναρμονίσει τη συγκεκριμένη οδηγία για τους τρόπους διαφύλαξης των περιοχών αυτών, στην εθνική της νομοθεσία. Αυτό μεταφράζεται στη θέσπιση συγκεκριμένων νόμων που αφορούν στην ορθή διαχείριση των περιοχών μέσω συγκεκριμένων μηχανισμών. Τη χρηματοδότηση της διαδικασίας αναλαμβάνει η ίδια η χώρα. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδοτεί συγκεκριμένα προγράμματα και έργα που πραγματοποιούνται στις περιοχές Natura με σκοπό πάντα, τη διατήρηση της φύσης. Ήδη, πριν από το 2000 οι περισσότερες χώρες είχαν προσδιορίσει την πλειονότητα των περιοχών με ιδιαίτερη οικολογική αξία, και είχαν θεσπίσει νομοθετικά θεσμοθετημένους μηχανισμούς για την προστασία τους. Ο θεσμός των Εθνικών Πάρκων και των προστατευόμενων περιοχών, ήταν ήδη ευρέως διαδεδομένος στον ευρωπαϊκό χώρο . Το ίδιο και τα όργανα διαχείρισης σε περιφερειακό ή και τοπικό επίπεδο. Εν τούτοις, το Δίκτυο Natura 2000, έδωσε στις περισσότερες χώρες ένα παραπάνω κίνητρο για την ταυτοποίηση ακόμη περισσότερων περιοχών και για τη δημιουργία πιο αυστηρών θεσμών και μέτρων για τη συστηματική και κατοχυρωμένη προστασία τους.

Στη Βρετανία υπάρχουν περίπου 600 περιοχές που υπάγονται στο δίκτυο Natura 2000. Την ευθύνη για τις περιοχές αυτές φέρει εξ΄ ολοκλήρου η "μικτή επιτροπή για τη διατήρηση της φύσης" που είναι ο νομικός και επιστημονικός σύμβουλος του Υπουργείου Περιβάλλοντος για τις προστατευόμενες περιοχές.
Επιμέρους μικρότερες τέτοιες επιτροπές υπάρχουν στην Αγγλία, στην Ουαλία, στη Σκοτία και στη Βόρειο Ιρλανδία. Πριν μια περιοχή ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000 πραγματοποιείται διαβούλευση μεταξύ των φορέων και εκπροσώπων της τοπικής κοινωνίας. Στη Βρετανία η νομοθεσία επιβάλλει ότι σε μία περιοχή Natura δεν επιτρέπεται κανένα είδος ανάπτυξης και ανθρώπινης δραστηριότητας που να θέτει σε κίνδυνο το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Η τουριστική ανάπτυξη επομένως πρέπει να τηρεί συγκεκριμένους όρους για τον οίκοτουρισμό, ενώ απαγορεύεται κάθε είδους βιομηχανική ανάπτυξη. Οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι συνεργάζονται στενά με τις αρμόδιες επιτροπές και πληρούν πολύ συγκεκριμένους όρους έτσι ώστε η εργασία τους να μην απειλεί την καλή περιβαλλοντική κατάσταση της περιοχής. Κάθε είδους αναπτυξιακό σχέδιο θα πρέπει πρώτα να πάρει έγκριση από την αρμόδια επιτροπή
Όταν υπάρχει σύγκρουση μεταξύ των συμφερόντων της τοπικής αρχής και της αρμόδιας επιτροπής, πάντοτε θα υπερισχύσει η αρμόδια επιτροπή. Έτσι στη Βρετανία οι περιοχές που εντάσσονται στο Δίκτυο προστατεύονται από σαφή νομοθεσία.
Ακόμη και οι τοπικές αρχές δεν έχουν το δικαίωμα να ξεκινήσουν οποιοδήποτε αναπτυξιακό έργο αν δεν έχουν την άδεια της μικτής επιτροπής για τη διατήρηση της φύση.

Στη Δανία οι περιοχές που εντάσσονται στο Δίκτυο Natura είναι περίπου 400. Επτά Περιφερειακές αντιπροσωπίες Περιβάλλοντος φέρουν την ευθύνη για τη διαχείριση των περιοχών που εντάσσονται στην περιφέρειά τους.
Οι αντιπροσωπείες αυτές όπου καταρτίζονται από ειδικούς επιστημονικούς και νομικούς συμβούλους με τη σειρά τους δίνουν αναφορά στο Υπουργείο Περιβάλλοντος της χώρας . Συνεργάζονται δε με τους Δήμους που εμπλέκονται στη διαδικασία διαχείρισης. Ωστόσο, όταν υπάρχει διαφωνία, η περίπτωση πηγαίνει στο "Ανώτατο ειδικό δικαστήριο της Φύσης", όπου εξετάζονται δικαστικά όλες οι υποθέσεις για τα περιβαλλοντικά θέματα. Για τα θέματα ανάπτυξης ισχύει ό,τι και για τη Βρετανία. Η ειδική περιφερειακή αντιπροσωπεία υπερισχύει οποιασδήποτε άλλης αρχής εκτός του Δικαστηρίου για τη Φύση.Το ανώτατο δικαστήριο της φύσης έχει σε πολλές περιπτώσεις καταδικάσει γεωργικές, οικοδομικές και άλλες αναπτυξιακές δραστηριότητες.

Στη Γερμανία 5000 είναι οι περιοχές Natura που υπάρχουν . Το 1/3 των περιοχών αυτών ήδη υπό αυστηρό νομικό καθεστώς προστασίας πριν από το 2000.
Στη Γερμανία υπάρχουν 16 "υπό- υπουργεία" περιβάλλοντος τα οποία είναι αρμόδια για την προστασία των περιοχών Natura, είναι στελεχωμένα με επιστημονικό και νομικό προσωπικό και υπάγονται στο κεντρικό υπουργείο περιβάλλοντος της χώρας όπου δίνουν αναφορά. Κάθε νομός έχει τη δική του τέτοια υπηρεσία που αναλαμβάνει τις περιοχές που υπάγονται, στη γεωγραφική τους περιοχή και δίνει αναφορά στο αντίστοιχο "υπό-υπουργείο". Για τις αναπτυξιακές δραστηριότητες ισχύει ό,τι ισχύει για τη Βρετανία και τη Δανία και για οι άδειες για κάθε είδους ανάπτυξη δίδονται μόνο από τα "υπό – υπουργεία" όπου έχουν και τον τελευταίο λόγο.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται πιο κοντά από οποιοδήποτε άλλο φορέα στο όλο ζήτημα φού καλείται :
α)να συμβάλλει ουσιαστικά στη προστασία των οικοσυστημάτων (δίκτυα αποχέτευσης, ΒΙΟΚΑ, διαχείριση απορριμάτων κτλ.).
β)να συνδράμει με προσωπικό και μέτρα σε ήπιες παρεμβάσεις προστασίας και ανάδειξης των περιοχών αυτών.
γ)να προωθήσει λύσεις,ιδέες,μέτρα και πολιτικές προστασίας.
δ)να διεκδικήσει και να εξασφαλίσει πόρους για επιμέρους έργα και δράσεις που συμβάλλουν στη βελτίωση των υποδομών, της εικόνας και την ανάδειξη των οικοσυστημάτων.
ε)να σχεδιάσει την αναπτυξιακή πολιτική των περιοχών λαμβάνοντας υπόψη το βαρύνοντα και ευαίσθητο ρόλο που έχουν τα οικοσυστήματα στη περιοχή ευθύνης τους.
στ)να προωθήσει θεσμικές ρυθμίσεις, διαχειριστικά σχέδια, κανονιστικές διατάξεις, χρήσεις γης στα διάφορα επίπεδα της διοίκησης που ασκούν τη σχετική αρμοδιότητα.
ζ)να ζητήσει λύσεις σε θεσμικό επίπεδο μέσα από τα συλλογικά όργανα ( ΤΕΔΚ, ΚΕΔΚΕ ), συμβούλια (περιφερειακό) και νομαρχιακές επιτροπές.
η)να ενεργοποιήσει παρεμβαίνοντας τους τοπικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς της Ν.Α , της Περιφέρειας και του ΥΠΕΧΩΔΕ.
θ)να εκπονήσει και προωθήσει ειδικά προγράμματα πιλοτικού κυρίως χαρακτήρα με ουσιαστικές όμως παρεμβάσεις στα οικοσυστήματα (Γ΄ ΚΠΣ (ΕΠΠΕΡ –ΠΕΠ ), INTERREG ΙΙΙ, LIFE +, ΟΠΑΑΧ, LEADER + κτλ.)

Αδιαμφισβήτητο γεγονός είναι ότι η σωστή και συστηματική διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών συμβάλλει στη διατήρηση της περιβαλλοντικής ισορροπίας,στην αειφορία,στην αωάπτυξη τοπικών παραγωγικών δραστηριοτήτων με οικολογικό και περιβαλλοντικό όφελος (αγροτουρισμός, βιολογικές καλλιέργειες, διατήρηση πολιτιστικού αποθέματος), βελτίωση υποδομών, υπηρεσιών, ποιοτήτας ζωής και δημιουργίας τοπικού εισοδήματος.

ΟΙ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΕΔΚΕ
Οι πρωτοβουλίες των φορέων της Αυτοδιοίκησης πέραν της τυπικής τους εκπροσώπησης στους φορείς διαχείρισης είναι πολλές,σύνθετες και ουσιαστικές. Διακρίνονται δε από μια ιδιαίτερη αγωνία για τη προστασία του ενώ εκφράζουν ταυτόχρονα τις κοινωνικές ανάγκες και την οικολογική ευαισθησία . Πολλές φορές οι πρωτοβουλίες και οι δράσεις αναλαμβάνονται είτε μεμονωμένα από Δήμους, Δημοτικές Επιχειρήσεις, Αναπτυξιακές Εταιρείες είτε με συμμετοχή σε δίκτυα, εταιρικά σχήματα, διακρατικές συνεργασίες είτε μέσα από τα συλλογικά όργανα της Αυτοδιοίκησης (ΤΕΔΚ, ΚΕΔΚΕ) .
Κατ’ αρχήν οι Δήμοι και οι ΤΕΔΚ και συνολικά η ΚΕΔΚΕ μέσα από τη δημόσια διαβούλευση του Εθνικού Χωροταξικού και των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων εξέφρασαν και εκφράζουν τις απόψεις των τοπικών κοινωνιών για τη προστασία των οικοσυστημάτων.
Η ΚΕΔΚΕ με απόφαση του Διοικητικού της Συμβουλίου πήρε σαφή θέση για το θέμα της προστασίας των οικοσυστημάτων και της λειτουργείας των φορέων διαχείρισης. Η Επιτροπή Περιβάλλοντος και αειφόρου ανάπτυξης έχει κατά καιρούς εκφράσει απόψεις και θέσεις για το ίδιο ζήτημα.
Πριν ( 1 ) μήνα η ΚΕΔΚΕ συνδιοργάνωσε με το ΠΑΝΔΟΙΚΟ στις Σέρρες θεματικό συνέδριο για τη διαχείριση των οικοσυστημάτων και τις προστατευόμενες περιοχές. Οικολογικές οργανώσεις, Τοπική Αυτοδιοίκηση και άλλοι φορείς συζήτησαν , διέγνωσαν τα προβλήματα και προτείνουν συγκεκριμένα μέτρα και λύσεις που περιλαμβάνονται στο ψήφισμα του συνεδρίου αυτού. Πέραν τούτου η ΚΕΔΚΕ θέτει ένα πλαίσιο στόχων και διεκδικήσεων που θα συμβάλλουν στην Περιβαλλοντική Προστασία,στην ορθολογική διαχείριση των οικοσυστήμάτων, με στόχο τη βιωσιμότητα των φορέων διαχείρισης , την ουσιαστική του λειτουργεία που θα συμβάλλει στην αειφόρο ανάπτυξη με ενεργό πάντα το ρόλο της τοπικής κοινωνίας.

ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ –ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση προτείνει και διεκδικεί:
1) Τη βιώσιμη λειτουργία των φορέων διαχείρισης με σταθερή χρηματοδότηση,την ενίσχυση τους με προσωπικό,μέσα και αρμοδιότητες.
2)Την ουσιαστική εκπροσώπηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στους φορείς διαχείρισης.
3)Τη διαφύλαξη ως «κόρη οφθαλμού» των προστατευόμενων περιοχών με αυστηρούς αλλά και τηρούμενους περιορισμούς δραστηριοτήτων και λειτουργιών στα πλαίσια των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων.
4)Τη σταδιακή και σε ορατό χρόνο κάλυψη των προστατευόμενων περιοχών με φορείς διαχείρισης (έστω και ομαδοποιημένα) και τη θωράκιση τους με το αναγκαίο θεσμικό πλαίσιο(έκδοση ΠΔ, ΚΥΑ κτλ).
5)Τη διασφάλιση πόρων από το ΕΣΠΑ 2007 -2013 (ΕΠΕΡΑΑ, ΠΕΠ) για τους φορείς διαχείρισης και για όλες τις προστατευόμενες περιοχές με κλιμάκωση ανάλογα με την αναλογική τους αιτία .
6)Στη χρηματοδότηση των λοιπών φορέων των προστατευόμενων περιοχών για την άσκηση ενός άτυπου ρόλου (σε μεταβατικό στάδιο) φορέα διαχείρισης με πόρους από το ΕΣΠΑ,το ΕΤΕΡΠΣ και το ΠΔΕ (εισφορά του ΥΠΕΧΩΔΕ στο ΘΗΣΕΑ) .
7)Τη θέσπιση Ειδικού Περιβαλλοντικού Τέλους προστατευόμενων περιοχών στη βιοτεχνία, τη βιομηχανία και την αγροτική παραγωγή των προστατευόμενων περιοχών .
8)Τη σύνταξη διαχειριστικών σχεδίων ανά προστατευόμενη περιοχή,τη πρόβλεψη αγροπεριβαλλοντικών μέτρων,την εφαρμογή και συστηματική παρακολούθηση των σχεδίων από τις ειδικές υπηρεσίες(Διευθύνσεις Δασών, Δασαρχεία, Υπηρεσίες Περιβάλλοντος κτλ.)
9)Την υπογραφή 10ετών προγραμματικών συμβάσεων με τα συλλογικά όργανα της Αυτοδιοίκησης για τις περιοχές που δεν έχουν φορέα διαχείρισης για μια σταθερή και διασφαλισμένη χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους.
10)Τη θέσπιση ετήσιας διαχειριστικής έκθεσηε για κάθε περιοχή όπου θ’ αποτυπώνονται και συγκεκριμένες μετρήσεις (π.χ ποιότητας υδάτων κτλ.)


Εν κατακλείδι
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση ζητά τη θεσμική θωράκιση των προστατευόμενων περιοχών , την ουσιαστική λειτουργεία των φορέων διαχείρισης , τη σταδιακή κάλυψη όλων των περιοχών με φορείς , θεσμικό πλαίσιο και μέτρα προστασίας και πάνω απ’ όλα την άσκηση ουσιαστικών ελέγχων από τις αρμόδιες υπηρεσίες .
Η αυτοδιοίκηση έχει τη βούληση , τη πρόθεση , τη δέσμευση απέναντι στη τοπική κοινωνία .
Η πολιτεία ως απόδειξη ότι έχει την ευαισθησία , τη βούληση και πάνω απ’ όλα την ευθύνη που της αναλογεί για τη περιβαλλοντική προστασία και είναι μεγάλη.

ΚΟΙΝΟ ΠΟΡΙΣΜΑ 22 ΦΟΡΕΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Καλάβρυτα 10/05/2008
Αρ. Πρωτ.: 150
Προς: κ. Ε. Μπαλτά, Γ.Γ. Περιβάλλοντος


Κοιν.: 1. κ. Γ. Σουφλιά, Υπουργό ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ
2. κ. Σ. Καλογιάννη, Υφυπουργό ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ.

ΘΕΜΑ: «ΚΟΙΝΟ ΠΟΡΙΣΜΑ 22 ΦΟΡΕΩΝ ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗΣ»

Κύριε Γενικέ,
Την Παρασκευή 9 Μαΐου 2008 σε ημερίδα που διοργάνωσε ο Φορέας Διαχείρισης Χελμού-Βουραϊκού και συμμετείχαν 22 από τους 27 Φορείς Διαχείρισης από όλη την Ελλάδα, συζητήθηκαν και αναλύθηκαν τα γενικά και ειδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν όλοι οι Φορείς Διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών στην Ελλάδα. Μετά το πέρας των παρουσιάσεων κωδικοποιηθήκαν και ιεραρχήθηκαν όλα τα προβλήματα τα οποία σχετίζονται με αποφάσεις της πολιτικής ηγεσίας και είναι τα παρακάτω:

1. Έκδοση νομοθετημάτων (ΚΥΑ ή Π.Δ.) στις περιοχές όπου δεν έχουν εκδοθεί ακόμα. Επίσπευση των διαδικασιών έκδοσής τους.

2. Χρηματοδότηση των ανελαστικών τουλάχιστον αναγκών των Φορέων Διαχείρισης από τον Τακτικό Προϋπολογισμό.

3. Άμεση χρηματοδότηση από το ΕΤΕΡΠΣ και αύξηση της ετήσιας επιχορήγησης σε 70.000 Ευρώ. Ρύθμιση για την κάλυψη των εξόδων παράστασης του Προέδρου και του Δ.Σ.

4. Δυνατότητα υλοποίησης των έργων με αυτεπιστασία, που σημαίνει την ύπαρξη μόνιμου προσωπικού σε κάθε Φορέα, με επακόλουθο την Αξιολόγηση των Φορέων και της Βιωσιμότητας τους. Η συνέχεια των Φορέων και η αδιάκοπη λειτουργία τους συνδέεται με την συνέχεια ύπαρξης των ίδιων υπαλλήλων στον κάθε Φορέα (ως μόνιμο ή αορίστου χρόνου προσωπικό).

5. Βελτίωση των χρονοβόρων διαδικασιών που ταλαιπωρούν τους Φορείς Διαχείρισης και την λειτουργία τους με τις καθυστερήσεις σε κεντρικό επίπεδο στις εγκρίσεις εγγράφων (π.χ. Τεχνικά Δελτία, Τροποποιήσεις, συμβάσεις, προκηρύξεις, αναθέσεις, προσλήψεις, διαγωνισμοί).

6. Θεσμική ενίσχυση του πλαισίου λειτουργίας των Φορέων Διαχείρισης, ώστε να μπορούν να παίξουν αποτελεσματικά τον ρόλο τους.

7. Συντονισμός των Φορέων μεταξύ τους, με την θεσμοθέτηση – οργάνωση σε εξαμηνιαία βάση μιας τουλάχιστον συνάντησης όλων των φορέων σε διαφορετικό κάθε φορά τόπο έτσι ώστε να αντιμετωπίζονται από κοινού τα προβλήματα των Φορέων αλλά και να υπάρχει επικοινωνία μεταξύ των Φ.Δ.

8. Συντονισμός εμπλεκομένων υπηρεσιών και αξιοποίηση της παρουσίας των εκπροσώπων της Διοίκησης.

9. Μεταφορά της υλικοτεχνικής υποδομής στη δικαιοδοσία των Φ.Δ.


Εκ μέρους των 22 Φορέων Διαχείρισης

Αβραάμ Ζεληλίδης
Πρόεδρος του Δ.Σ. Φορέα Διαχείρισης Χελμού-Βουραϊκού

Μερικές βασικές προϋποθέσεις για τις προστατευόμενες περιοχές

του Κ. Παπακωνσταντίνου
Εκπαιδευτικού, πρώην Προέδρου της ΕΟΕ και μέλους ΔΣ Φορέων Διαχείρισης

ΒΑΣΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΑΡΑΒΑΤΗ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ:
Οι Προστατευόμενες Φυσικές Περιοχές έχουν σκοπό τη διατήρηση της άγριας πανίδας, χλωρίδας και οικοτόπων.

Σημ.: Π. Φ. Π. γενικά ορίζουμε τις αναγνωρισμένες σημαντικές φυσικές περιοχές, ακόμη και αν δεν τελούν ακόμη υπό κάποιο επίσημο καθεστώς προστασίας.

Σύμφωνα με τις διεθνείς συμβάσεις και νομοθεσίες, υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους επιθυμούμε τη διατήρηση της άγριας πανίδας, χλωρίδας και οικοτόπων. Ο πρώτος είναι η αναγνωρισμένη αξία που έχουν συγκεκριμένα άγρια ζώα, φυτά και οικότοποι. Ο δεύτερος σχετίζεται με το γεγονός ότι τα υγιή φυσικά οικοσυστήματα (που αποτελούνται από ζώα, φυτά και οικοτόπους) είναι απαραίτητα προκειμένου να στηριχθούν οι βασικές λειτουργίες της ζωής στον πλανήτη. Για το λόγο αυτό, η αντιμετώπιση της απώλειας της βιοποικιλότητας αποτελεί προτεραιότητα για την ανθρωπότητα, μαζί με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της οικονομικής κρίσης και των οικονομικών - κοινωνικών ανισοτήτων. Οι Π. Φ. Π. αποτελούν μέρος της στρατηγικής για την αντιμετώπιση της απώλειας της βιοποικιλότητας.

Για να μπορέσουν οι Π. Φ. Π. να παίξουν και άλλους ρόλους, όπως την προώθηση ενός πράσινου αναπτυξιακού μοντέλου, πρέπει να διατηρήσουν το βασικό τους ρόλο στη διατήρηση άγριας πανίδας, χλωρίδας και οικοτόπων (γενικά αναφερόμαστε στα σημαντικά και απειλούμενα είδη πανίδας, χλωρίδας και οικοτόπων για τα οποία η Π. Φ. Π. έχει επιλεγεί). Αυτό δημιουργεί κάποιες συνθήκες τις οποίες οι μη μυημένοι στη προστασία της άγριας φύσης δεν αποδέχονται εύκολα.

Παράδειγμα: κάθε επέμβαση και επένδυση εντός Π. Φ. Π., κρίνεται πρώτα από όλα από τις επιπτώσεις που έχει στα άγρια ζώα, φυτά και οικοτόπους. Καμία δράση, ακόμη και αν εξυπηρετεί ανάγκες όπως η αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών και η βιώσιμη ανάπτυξη, δεν παίρνει «λευκό χαρτί» σε μια Π. Φ. Π. περιοχή. Καμία επιχειρηματικότητα εντός Π. Φ. Π., ακόμη και αν είναι «πράσινη», δεν δικαιολογείται αν θέτει σε κίνδυνο άγρια ζώα, φυτά και οικότοπους.

Η τήρηση αυτής της αρχής αποτελεί βασική πολιτική θέση. Η παραβίασή της μπορεί να γίνει μόνο για λόγους «υπέρτατου δημοσίου συμφέροντος» όπως ορίζει η (γενικά ικανοποιητική) βασική νομοθεσία. Σε αυτή την περίπτωση πρέπει να τηρηθούν όσα προβλέπονται, πρωτίστως τα αντισταθμιστικά μέτρα, των οποίων η συνεπής τήρηση και εφαρμογή αποτελεί επίσης βασική πολιτική θέση.

[Σχόλιο: ένα αιολικό πάρκο εντός μιας Π. Φ. Π. πιθανά να μπορεί να θεωρηθεί ως έργο «υπέρτατου δημοσίου συμφέροντος. Αν όμως τηρηθούν με συνέπεια τα αντισταθμιστικά, πιθανά δεν θα συμφέρει ως επένδυση με το ισχύον σύστημα].

Λειτουργία Φορέων Διαχείρισης των Π. Φ. Π.

Οι ΦΔ συνιστούν στην παρούσα φάση το σημαντικότερο εργαλείο διατήρησης και διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας.

Ενδιαφέρον έχουν: Α. το κοινό πόρισμα 22 Φορέων Διαχείρισης (μελών των Διοικητικών Συμβουλίων και στελεχών) που προέκυψε κατά τη συνάντηση εργασίας στα Καλάβρυτα στις 10/05/2008 και κατατέθηκε στον Γ.Γ. Περιβάλλοντος, κ. Ε. Μπαλτά με κοινοποίηση στους: Υπουργό ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. Γ. Σουφλιά και Υφυπουργό ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. Σ. Καλογιάννη και Β. η εισήγηση της ΚΕΔΚΕ στο Ετήσιο τακτικό Συνέδριο της τον Νοέμβριο 2008.

Όσον αφορά τη χρηματοδότηση έχουμε τα εξής:
Α. Κοινό πόρισμα ΦΔ : Χρηματοδότηση των ανελαστικών τουλάχιστον αναγκών των Φορέων Διαχείρισης από τον Τακτικό Προϋπολογισμό.
Β. Κοινό πόρισμα ΚΕΔΚΕ: Βιώσιμη λειτουργία των φορέων διαχείρισης με σταθερή χρηματοδότηση, την ενίσχυση τους με προσωπικό, μέσα και αρμοδιότητες.

Προφανώς η αναγκαιότητα μερικής τουλάχιστον χρηματοδότησης από πάγιες κρατικές δαπάνες των ΦΔ από τον κρατικό προϋπολογισμό αποτελεί πλέον κοινή διαπίστωση. Προφανώς δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν οι ΦΔ αναζητώντας συνεχώς χρηματοδότηση μέσα από προγράμματα. Μέσα στην επόμενη 4ετία θα πρέπει να επανεξεταστεί το νομικό καθεστώς που διέπει τους ΦΔ και καθορίζεται από το ν. 2742 /99, με γνώμονα την οικονομική βιωσιμότητα των ΦΔ. Το μεγάλο και δύσκολο αυτό θέμα θα πρέπει να τεθεί στις προτεραιότητες της διοίκησης και να αντιμετωπιστεί μέσα στην επόμενη διετία και πριν από τη ίδρυση νέων ΦΔ.

Η «μερική τουλάχιστον» χρηματοδότηση των «ανελαστικών αναγκών» μπορεί να επιτευχθεί μέσα από ένα «συντηρητικό επίπεδο λειτουργίας» των ΦΔ. Αυτό θα εξασφαλίζει ότι τα Κέντρα Πληροφόρησης και ένα γραφείο θα παραμένουν ανοιχτά και ότι κάποια στοιχειώδης φύλαξη και ενημέρωση του κοινού θα συνεχίσουν να γίνονται. Δεν πρέπει να επεκταθεί (τουλάχιστον προς το παρόν) στο σύνολο του προσωπικού και των δαπανών που προβλέπονται στους κανονισμούς και στο οργανόγραμμα του κάθε ΦΔ, διότι από τη μία είναι ανέφικτο, από την άλλη υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργήσουμε δυσκίνητες και δαπανηρές γραφειοκρατικές μονάδες και στρατιές αργόσχολων δημοσίων υπαλλήλων.

1. Προσωπικό: Πρέπει να υπάρχει ένας ελάχιστος αριθμός θέσεων σε κάθε ΦΔ οι οποίοι να θεωρούνται ως "πάγιες και διαρκείς" ανάγκες του Δημοσίου Τομέα. Αυτές θα πρέπει να θεωρούνται μόνιμες θέσεις και αυτοί που υπηρετούν σε αυτές θα πρέπει να είναι κανονικοί Δημόσιοι Υπάλληλοι. Πρέπει λοιπόν σε κάθε ΦΔ να υπάρχουν μερικοί (ας πούμε πέντε έως οκτώ) μόνιμοι (π.χ. γραμματεία, δυο φύλακες, δύο ξεναγοί, ένας για δ/νση) και ορισμένες θέσεις εποχιακού προσωπικού (π.χ. φύλακες για τη χελώνα το καλοκαίρι), οι οποίες θα πρέπει να καλύπτονται από το κρατικό προϋπολογισμό. Πρέπει συνεπώς: α) να αναζητηθεί μέσω έρευνας ο ελάχιστος αριθμός για κάθε ΦΔ (5-8 άτομα) και β) να αναζητηθεί νομοθετική ρύθμιση για τη θέσπιση αυτών των «οργανικών θέσεων» σε κάθε ΦΔ και τρόπος πλήρωσής τους.
2. Βασικά λειτουργικά έξοδα, όπως το ηλεκτρικό ρεύμα, τα τηλέφωνα και η θέρμανση των Κέντρων Πληροφόρησης και του ενός γραφείου (αν βρίσκεται αλλού από το Κέντρο Πληροφόρησης): αυτά θα πρέπει να περάσουν στις πάγιες δαπάνες είτε των Δήμων, ή της Νομαρχίας ή της Περιφέρειας, όπως περίπου γίνεται με τα σχολεία.
3. Υπόλοιπα λειτουργικά όπως καύσιμα και συντήρηση οχημάτων για τη φύλαξη, βασικά αναλώσιμα για τη λειτουργία των Κέντρων Πληροφόρησης, των γραφείων (αν βρίσκονται αλλού) και της φύλαξης – ενημέρωσης: για αυτά θα πρέπει να θεσπιστεί ένα πάγιο ποσό κατ’ αποκοπή είτε από την Περιφέρεια ή από το ΥΠΕΧΩΔΕ. Το ποσό αυτό θα πρέπει να είναι σχετικά μικρό, π.χ. 10.000 – 30.000, ανάλογα με τον ΦΔ.

Αν υποθέσουμε ότι τελικά γίνουν 50 ΦΔ με μέσο όρο 7 μόνιμα άτομα προσωπικό, έχουμε 50 Χ 7= 350 άτομα. Αυτά δεν είναι πολλά, αν αναλογιστούμε ότι εξασφαλίζουμε την αφρόκρεμα της φυσικής μας κληρονομιάς και όλων των οφελών που προκύπτουν από αυτό. Δεν είναι τίποτα.

Το ίδιο ισχύει με τα υπόλοιπα έξοδα: Ας πούμε ότι κατά μέσο όρο ένας ΦΔ ξοδεύει 1000 € για τηλεπικοινωνίες και 150 € για ηλεκτρικό κάθε μήνα και 300 € για θέρμανση για πέντε μήνες. Αυτό μας κάνει 12.000 + 1.800 + 1500 = περίπου 15.000 € το χρόνο. Σε αυτά μπορούμε να προσθέσουμε ένα μέσο όρο 20.000 € κατ’ αποκοπή για κάθε ΦΔ τότε έχουμε κάτι σαν 35.000 € για κάθε ΦΔ το χρόνο. Και πάλι πρόκειται για ασήμαντο ποσό αν αναλογιστούμε τα οφέλη.



Άλλα μέτρα στήριξης των ΦΔ..

- Η ΚΕΔΚΕ πρότεινε τη θέσπιση Ειδικού Περιβαλλοντικού Τέλους προστατευόμενων περιοχών στη βιοτεχνία, τη βιομηχανία και την αγροτική παραγωγή των προστατευόμενων περιοχών. Το άρθρο 15 του ν. 2742/99 προβλέπει την επιβολή τελών χρήσης σε όφελος των ΦΔ για πλήθος επιχειρηματικές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα εντός των ορίων ευθύνης τους. Ο Νόμος παραμένει ανενεργός σε αυτό το σημείο καθώς εκκρεμούν οι αναγκαίες νομοθετικές ρυθμίσεις που θα επιτρέψουν την εφαρμογή του. Στη συνέχεια η διοίκηση θα πρέπει να υποστηρίξει νομικά τις οικονομικές διεκδικήσεις των ΦΔ έναντι των επιχειρηματικών συμφερόντων που θα θεωρήσουν ότι θίγονται.

- Άλλο μέτρο οικονομικής στήριξης των ΦΔ: Οι Π. Φ. Π., περιλαμβανομένων των περιφερειακών τους ζωνών, πρέπει να απολαμβάνουν προνομιακής μεταχείρισης σε οικονομικές ενισχύσεις και άλλα κανονιστικά μέτρα (π.χ. ονομασία προέλευσης) που αφορούν τη στήριξη των τοπικών προϊόντων και υπηρεσιών.

- Ένα άλλο κοινό πόρισμα των ΦΔ είναι η θεσμική ενίσχυση του πλαισίου λειτουργίας τους, ώστε να μπορούν να παίξουν αποτελεσματικά τον ρόλο τους. Με τη σειρά της, η ΚΕΔΚΕ ζητά να δοθούν ουσιαστικές αρμοδιότητες στους ΦΔ. Για παράδειγμα στο θέμα της φύλαξης το προσωπικό δεν έχει το δικαίωμα να κάνει ελέγχους στους διάφορους παραβάτες. Απλά ενημερώνει άλλες αρμόδιες υπηρεσίες όπως Αστυνομία ,Δασαρχείο, να στείλουν δικό τους προσωπικό. Στην λίμνη Κερκίνη π.χ όταν υπάρχει απαγόρευση αλιείας, το προσωπικό εντοπίζει διάφορους λαθραλιείς, μέχρι όμως να έρθει το περιπολικό αυτοί εξαφανίζονται για να επανέλθουν με την αποχώρηση των αρχών

Το άρθρο 15 του ν. 2742/99 προβλέπει ότι οι ΦΔ «συνεπικουρούν» τις αρμόδιες υπηρεσίες στην άσκηση των καθηκόντων τους και δεν έχουν ελεγκτικές αρμοδιότητες. Η μέχρι σήμερα λειτουργία των ΦΔ έδειξε ότι το σχήμα αυτό είναι εντελώς αναποτελεσματικό καθώς οι ελεγκτικές υπηρεσίες δεν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά. Πολλοί λόγοι είναι υπεύθυνοι γι αυτό:
- η υποστελέχωση και τα ανεπαρκή μέσα των υπηρεσιών και κυρίως των δασαρχείων που επιφορτίζονται το μεγαλύτερο μέρος του ελέγχου
- το περιορισμένο ωράριο των υπηρεσιών
- οι νέες ειδικές ανάγκες φύλαξης κα αποτροπής επιβλαβών ενεργειών (π.χ. συλλογή εντόμων, ηχητική όχληση) με τις οποίες δεν έχουν εξοικείωση οι υπηρεσίες

Ουσιαστικά το πρόβλημα αντικατοπτρίζει την πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων για τη φύση μεταξύ διαφορετικών υπουργείων ΥΠΕΧΩΔΕ, Αγροτικής Ανάπτυξης, Δημόσιας Τάξης και υπηρεσιών όπως Πολεοδομικές Διευθύνσεις, καθώς και από την παντελή έλλειψη συνεργασίας και συντονισμού ανάμεσά τους. Η συνολική επίλυση του θέματος μπορεί να προέλθει μέσα από την δημιουργία του αυτόνομου Υπουργείου Περιβάλλοντος που θα συγκεντρώσει όλες τις αρμοδιότητες που αφορούν το φυσικό περιβάλλον της χώρας και οπωσδήποτε των Π. Φ. Π.

Η ερευντητική διάσταση στις προστατευόμενες περιοχές

Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΩΣ ΜΟΧΛΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ & ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

Περίληψη εισήγησης στην ημερίδα της 7-2-09
Δρ.Νικόλαος Σ. Γρηγοριάδης, Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ/ΙΔΕ,
Βασιλικά 57006, Θεσ/νίκη, grig_nick@fri.gr

Στην Ελλάδα μιλάμε συνεχώς για το δίκτυο "ΦΥΣΗ 2000", αλλά αυτό το δίκτυο δεν είναι τίποτα άλλο από ορισμένες Προστατευόμενες Περιοχές (ΠΠ) που επιλέχθηκαν με βάση κάποια περιβαλλοντικά κριτήρια.

Μια χώρα σαν την Ελλάδα με δεδομένη την γεωγραφική της θέση, το πολύπλοκο (ορεινό) ανάγλυφό της, τις θάλασσες που περιβάλλουν το χερσαίο κορμό της και βέβαια την ανθρωπογεωγραφία με την γνωστή ιστορία της δεν θα μπορούσε παρά να διαθέτει σημαντική βιοποικιλότητα και φυσικά ΠΠ, το γνωστό δίκτυο «ΦΥΣΗ 2000».

Πολύ πριν από τη θεσμοθέτηση των ΠΠ, οι οποίες για την Ελλάδα ανέρχονται σε 359 περιοχές και προστατεύονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία του ευρωπαϊκού δικτύου "natura 2000", οι ερευνητές (έλληνες και ξένοι) μέσα από τις εργασίες τους ανέδειξαν αυτόν τον πλούτο. Έτσι γνωρίζουν οι περισσότεροι ότι η Ελλάδα μετά την Ισπανία διαθέτει στην Ευρώπη την πλουσιότερη χλωρίδα (6500 είδη).

Το δίκτυο "ΦΥΣΗ 2000" όπως γνωρίζουμε δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα της ανησυχίας του ανθρώπου για το Περιβάλλον (Παγκόσμια Συνδιάσκεψης για το Περιβάλλον Rio 1992) και πήρε σάρκα και οστά στην Ευρώπη με τις Κοινοτικές Οδηγίες 92/43 (βιοτόπων) και 79/409 (πουλιά). Οι οδηγίες αυτές αποτέλεσαν βασικά εργαλεία για την επίτευξη του στόχου δημιουργώντας το γνωστό δίκτυο των προστατευόμενων περιοχών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (SCI). Το δίκτυο είναι ένα δίκτυο 8.588 περιοχών Στις περιοχές αυτές φιλοξενούνται 255 αντιπροσωπευτικοί τύποι οικοτόπων, 150 είδη θηλαστικών, 250 είδη πτηνών, 180 είδη ερπετών και αμφιβίων, 150 είδη ψαριών και τουλάχιστον 10.000 είδη φυτών και 100.000 είδη ασπόνδυλων, περιλαμβάνονται στο κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ειδών. Η εναρμόνιση των παραπάνω Κοινοτικών Οδηγιών στη χώρας μας έγινε με Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ 33318/3028/1998), αλλά η ουσιαστική εφαρμογή τους αποτελεί πρωτόγνωρη πρόκληση και η συμβολή της έρευνας με όλους τους ερευνητικούς φορείς της χώρας είναι κάτι περισσότερο από απαραίτητοι, όπως αυτό αποτυπώθηκε στις πρώτες φάσεις του έργου απογραφής και χαρτογράφησης των οικοτόπων στην Ελλάδα (ΕΚΒΥ 1996).

Όμως παρόλα τα θετικά βήματα που έγιναν στην κατεύθυνση της θεσμοθέτησης μέτρων προστασίας και της ανάδειξης των φυσικών αξιών των ΠΠ, τρεις στις τέσσερις περιοχές του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000" της χώρας δεν έχουν συγκεκριμένα όρια και θεσμοθετημένες χρήσεις γης ούτε και επιστημονικό φορέα που να μεριμνά για την προστασία τους. Όπως προκύπτει, από τις 359 περιοχές του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000" μόνο οι 87 έχουν αποκτήσει ένα θεσπισμένο από το κράτος φορέα διαχείρισης για την προστασία τους (Ν.2742/1999). Συνολικά έχουν ιδρυθεί 27 φορείς διαχείρισης που αντιστοιχούν σε 87 περιοχές του δικτύου, δηλαδή λιγότερο από 25% του συνόλου των ΠΠ και αυτοί υποστελεχωμένοι και υποχρηματοδοτούμενοι αδυνατώντας να υποστηρίξουν μια ουσιαστική προστασία, ανάδειξη και διαχείριση των περιοχών τους και βέβαια πολύ περισσότερη μια ερευνητική δραστηριότητα η οποία συχνά είναι απαραίτητη. Καθημερινά προβλήματα αβναζητούν επειγόντως λύσεις, όπως είναι τα ακριβή όρια των ΠΠ, το ξεκαθάρισμα τι επιτρέπεται κα τι απαγορεύεται (ή ρυθμίζεται) σε καθεμία από αυτές κά. Επίσης στις περιοχές αυτές επιβάλλεται μια ολοκληρωμένη διαχείριση κάτι που απαιτεί μια πολυεπίδεδη-πολυεπιστημονική προσέγγιση, που διαθέτει μόνο ο χώρος της έρευνας.

Το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών (ΙΔΕ) Θεσσαλονίκης, ένα από τα δυο εξειδικευμένα Ινστιτούτα Δασικής Έρευνας και Φυσικών Οικοσυστημάτων του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ), είναι ένας από τους πολλούς ερευνητικούς φορείς που συνέβαλλε στην υπόθεση της προστασίας της φύσης από την αρχή και συνεχίζει μέχρι σήμερα πολύπλευρα - μέσα από τα ερευνητικά προγράμματα, τις δημοσιεύσεις, τα συνέδρια/ημερίδες και τη συμμετοχή των ερευνητών του σε δίκτυα για την προστασία και την ανάδειξη της ελληνικής φύσης.

Ανεξάρτητα από το αν δηλώσαμε περισσότερες ΠΠ από αυτές που μπορούμε να προστατεύσουμε πραγματικά, είναι καλό που η χώρας μας αυτή την ιστορική στιγμή δηλώνει επίσημα ένα σημαντικό κομμάτι της φυσικής της κληρονομιάς (εκείνο που μελετήθηκε) και έστω και στα χαρτιά…προτίθεται να τις γνωρίσει καλύτερα και να τις προστατεύσει.

Τοπίο και προστασία της ελληνικής φύσης

Περίληψη εισήγησης του Γιώργου Κατσαδωράκη στην ημερίδα της 7-2-09

Από νομική άποψη, σήμερα η προστασία της φυσικής κληρονομιάς της χώρας μας (είδη, οικότοποι, περιοχές, τοπία) βασίζεται κατά μέγιστο βαθμό στις δυο κοινοτικές οδηγίες, αυτή «για τα πουλιά» (79/409) και εκείνη «για τους οικοτόπους» (92/43), με τον τρόπο φυσικά που έχουν αυτές ενσωματωθεί στην εθνική νομοθεσία.

Παρά την ύπαρξη αυτών των νομοθετημάτων η φυσική κληρονομιά της χώρας μας υποβαθμίζεται και περιορίζεται ποιοτικά και ποσοτικά με εντεινόμενους ρυθμούς τα τελευταία χρόνια. Η κατάσταση αυτή οφείλεται σε μια πλειάδα αιτιών που δεν είναι η κατάλληλη θέση να τις αναπτύξουμε συνολικά. Αντιθέτως θα επικεντρωθούμε σε εκείνη τη διάσταση της φυσικής μας κληρονομιάς που λέγεται «τοπίο».

Παρά τα όσα ανεπίσημα συζητιώνται, τα τελευταία 30-40 χρόνια το στοιχείο της φυσικής μας κληρονομιάς που υποβαθμίζεται εντονότερα και τελεσίδικα δεν είναι ούτε τα είδη ούτε οι οικότοποι, αλλά είναι το τοπίο. Η υποβάθμιση λαμβάνει χώρα κυρίως μέσω αστικοποίησης δηλαδή της έγερσης χωρίς καμιά λογική και συνολικό σχέδιο, διάσπαρτων κτιρίων, διάνοιξης και κατασκευής δρόμων, χώρων απόθεσης μπάζων και απορριμμάτων, λατομεύσεων, εκχερσώσεων, μπαζωμάτων και γενικά από τις παράπλευρες επιπτώσεις έργων μεγάλης και μικρής κλίμακας. Επίσης η υποβάθμιση λαμβάνει χώρα και από την χαμηλή ποιότητα κατασκευής και την χαμηλή αισθητική ποιότητα των κατασκευών. Μεγάλο μέρος της υποβάθμισης των τοπίων οφείλεται επίσης στην εγκατάλειψη παλαιών («παραδοσιακών») μεθόδων στον πρωτογενή τομέα, την εγκατάλειψη της υπαίθρου, αλλά και την εγκατάλειψη και ερείπωση κτιρίων και υποδομών. Όλα αυτά συνοδεύονται από χαμηλής και αταίριαστης αρχιτεκτονικής αισθητικής στα δομημένα περιβάλλοντα που ακόμη περισσότερο υποβαθμίζουν τα τοπία και μάλιστα την ύπαιθρο χώρα.

Η Ελλάδα, νομίζω σκοπίμως δεν έχει υπογράψει καμιά διεθνή ή ευρωπαική σύμβαση για τα τοπία και η ΕΕ δεν διαθέτει στιβαρή νομοθεσία για τα τοπία. Άλλωστε και να είχε υπογράψει η Ελλάδα οτιδήποτε, η εμπειρία δείχνει ότι δεν θα σεβόταν την υπογραφή της.

Λόγω μιας σειράς από αλληλεξαρτώμενες αιτίες αλλά κυρίως λόγω του σημαντικότατου ρόλου που έχει η οικοδομή και η κατασκευή γενικώς στην στρεβλή ελληνική οικονομία των τελευταίων δεκαετιών, ακόμη και μέσα στις δήθεν προστετευόμενες περιοχές ουδεμία πρόβλεψη έχει ληφθεί σχετικά με την υποβάθμιση του τοπίου και ειδικά για τη δόμηση (πόσω μάλλον εκτός προστατευόμενων περιοχών). Αποτέλεσμα τούτου είναι να μην υπάρχουν στην ουσία περιορισμοί πέραν των (ούτως ή άλλως πολύ περιορισμένης έκτασης) Περιοχών Απόλυτης Προστασίας της Φύσης και έτσι να προκύπτει η σιγανή, σταδιακή, ανεπαίσθητη αλλά τελικώς σημαντικότατη υποβάθμιση των τοπίων των προστατευόμενων περιοχών μας να τις υπονομεύει κάτω από τη μύτη μας ενώ περί άλλων τυρβάζουμε.

Εκτιμώ ότι η κατάσταση αυτή θα συνεχίζεται έτσι εσαεί, μέχρι να μη μείνει τίποτα από τα πανέμορφα τοπία αυτής της χώρας, αν δεν υπάρξει σταδιακή αλλαγή του κυρίαρχου, στρεβλού μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης της χώρας αυτής και πολιτική συναίνεση που θα επιτρέψει την κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης που αποτελεί το σημείο κλειδί για την απεμπλοκή από το φαύλο κύκλο. Ο φαύλος αυτός κύκλος έχει σαν βάση του τη τεχνητή δημιουργία υπεραξιών στις τιμές της γης και τη σχετική φυσικά σπέκουλα, φαινόμενο που καθιστά δυνατό η έλλειψη χωροταξικού σχεδιασμού.

Το ενοχλητικό Συμβούλιο της Επικρατείας

Tου Χαριδημου Κ. Τσουκα*
(από τη σημερινή Καθημερινή)

Δεν έχει υπάρξει υπουργός ΠΕΧΩΔΕ τα τελευταία 20 χρόνια που να μην έχει καταφερθεί δημοσίως κατά του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ). Η φράση του Κώστα Λαλιώτη, «αυτή η απόφαση (του ΣτΕ για την εκτροπή του Αχελώου) δεν με αφορά», συνοψίζει τη θρασύτητα των (ουκ ολίγων) επηρμένων και λαϊκιστών πολιτικών μας. Οι ίδιοι άνθρωποι, οι οποίοι υποκριτικά επικρίνουν τη βία των «αντιεξουσιαστών», δεν παραλείπουν να καταπατούν τις αρχές του κράτους δικαίου όταν αυτό τους συμφέρει. Το ΣτΕ είναι κάρφος στο μάτι των κυβερνήσεων. Λειτουργώντας ως θεσμικό αντίβαρο στην εξουσία τους, ενοχλεί πολύ. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι σε κάποια από τις πάμπολλες αναθεωρήσεις του Συντάγματος θα το ευνουχίσουν. Το κράτος δικαίου, συστατικό στοιχείο του οποίου είναι το ΣτΕ, θέτει εμπόδια στις επιδιώξεις των διαπλεκόμενων κυβερνήσεων και γι' αυτό, όπου μπορούν, το παρακάμπτουν.

Εχοντας ως παράδειγμα όσα συνέβησαν με το Mall, δεν είναι σώφρων η πρόσφατη απόφαση της Επιτροπής Αναστολών του ΣτΕ, κατόπιν προσφυγής 131 πολιτών, να αναστείλει την εκτέλεση της οικοδομικής άδειας για την κατασκευή ενός νέου τεράστιου εμπορικού κέντρου στην περιοχή του Βοτανικού μέχρις ότου το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο αποφασίσει οριστικά επί της προσφυγής τον προσεχή Μάρτιο; Κι όμως η απόφαση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις. Μερικές ήταν αναμενόμενες, καθότι προέρχονται από αθεράπευτα λαϊκιστές πολιτικούς. Αλλες, όμως, ήταν απροσδόκητες, στο μέτρο που προέρχονται από εκσυγχρονιστές διαμορφωτές της κοινής γνώμης.

Οι ευθέως επικριτικές για το ΣτΕ δηλώσεις του βουλευτή του ΛΑΟΣ κ. Γεωργιάδη και εμμέσως αιχμηρές του δημάρχου Αθηναίων κ. Κακλαμάνη ουδόλως εκπλήσσουν. Δεν θα περίμενε κανείς τίποτα διαφορετικό από ένα βουλευτή, που περισσότερο κραυγάζει και λιγότερο σκέπτεται, ούτε από έναν πρώην υπουργό Υγείας που, σύμφωνα με αποκαλύψεις του Τύπου το 2006, αποδέχθηκε προεκλογική χρηματοδότηση φαρμακευτικών εταιρειών. Θα περίμενε όμως κανείς περισσότερο σεβασμό στους θεσμούς από αυτούς που σχολιάζουν καυστικά την παθολογία του δημόσιου βίου. Σε άρθρο του στο «Βήμα» (16/1/2009), με απροσδόκητα συνωμοσιολογικό ύφος, ο κ. Πρετεντέρης βλέπει «ισχυρά επιχειρηματικά συμφέροντα, τα οποία κινούνται πίσω και από τους «ευαίσθητους» (προσφεύγοντες πολίτες) και από τους «αδέκαστους» (δικαστές)». Η γλώσσα του προβεβλημένου αρθρογράφου είναι αποκαλυπτική: «Κρίσιμες αποφάσεις (…) δεν λαμβάνονται στους χώρους της δημοκρατικής εξουσίας αλλά μεταφέρονται σε σκοτεινές αίθουσες διαβουλεύσεων, όπου ένας διαφωνεί και δύο αποφασίζουν». Στις «αίθουσες αυτές το κάθε επιμέρους συμφέρον μπορεί να πάρει το προβάδισμα απέναντι στη βούληση της ευρείας πλειοψηφίας»!

Προσέξτε τη ρητορική του ισχυρισμού: η δικαστική αίθουσα συσκέψεων χαρακτηρίζεται «σκοτεινή», γεγονός που συνειρμικά παραπέμπει σε γιάφκες τρομοκρατών, μαφιόζων και συνωμοτών. Σε τέτοιες «σκοτεινές αίθουσες», κατοικοεδρεύουν στρυφνοί και αλλόκοσμοι δικαστές, πιθανά ενεργούμενα ιδιωτικών συμφερόντων, τους οποίους, κατά τη ρήση του εθνικόφρονος κ. Γεωργιάδη, κανείς δεν ξέρει «ποιος τους έχει διορίσει και από πού κρατάει η σκούφια τους»! Η προσπάθεια για την απαξίωση του ΣτΕ είναι προφανής.

Ο αντιθεσμικός - λαϊκιστικός λόγος αποκρύπτει και παραπλανά. Πρώτον, διότι στο κράτος δικαίου οι αποφάσεις της νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας, όσο συναινετικά κι αν έχουν ληφθεί, υπόκεινται στον έλεγχο της δικαστικής εξουσίας. Δεύτερον, διότι το ΣτΕ θέλησε να αποτρέψει τη δημιουργία ενός τετελεσμένου -δηλαδή, την κατασκευή ενός τεράστιου κτιρίου 70.000 τετραγωνικών μέτρων, στον κατασκευαστή του οποίου παραχωρήθηκε διπλάσιος από τον προβλεπόμενο για την περιοχή συντελεστής δόμησης- μέχρις ότου αποφανθεί οριστικά. Ετσι λύνονται οι διαφορές σε ένα κράτος δικαίου - με προσφυγή στους αρμόδιους θεσμούς και σεβασμό των αποφάσεών τους.

Δείτε τι συνέβη σε μια παρόμοια περίπτωση στη Βρετανία. Οταν ανακοινώθηκε η πρόθεση κατασκευής του πέμπτου τέρμιναλ στο αεροδρόμιο Χίθροου, οικολογικές οργανώσεις και τοπικά δημοτικά συμβούλια ξεσηκώθηκαν και προσέφυγαν στα αρμόδια όργανα της πολιτείας. Η σχετική «δημόσια διαβούλευση» (public inquiry) διήρκεσε 4 ολόκληρα χρόνια (1995-1999) και περιελάμβανε: 700 μάρτυρες, 525 ημέρες ακροάσεων, 24.000 υπομνήματα, 100.000 σελίδες καταθέσεων, ενώ στοίχισε 80 εκατομμύρια στερλίνες! Κανείς φυσικά δεν μίλησε για «συμφέροντα» ούτε επέκρινε τη διαδικασία. Το κράτος δικαίου κοστίζει, σε χρόνο και χρήμα. Στην ανεπτυγμένη Ευρώπη τέτοιες διαδικασίες θεωρούνται αυτονόητες. Στη χώρα- «λίκνο της Δημοκρατίας», αντιθέτως, το κράτος δικαίου αποτελεί για μερικούς περιττή πολυτέλεια…

* Ο κ. Χαρίδημος Κ. Τσούκας είναι καθηγητής στο ALBA και στο University of Warwick.

Αγωνία για τους υγροτόπους Ραμσάρ

Χρόνια τους πολλά, για την Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων

Οι υγρότοποι διεθνούς σημασίας της χώρας μας υποβαθμίζονται σε τέτοιο βαθμό ώστε να χάνεται η μοναδική οικολογική τους αξία, τονίζουν οι περιβαλλοντικές οργανώσεις WWF Ελλάς, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υγρoτόπων (2 Φεβρουαρίου).

Αλλαγές στο υδρολογικό καθεστώς, αλλοίωση και υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων, απόρριψη στερεών και εκροή αστικών αποβλήτων, παράνομη και αυθαίρετη δόμηση, εντατικοποίηση της γεωργίας και λαθροθηρία είναι μόνο ορισμένα από τα εντονότατα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δέκα υγρότοποι της χώρας που προστατεύονται από την διεθνή Σύμβαση Ραμσάρ. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει, μεταξύ άλλων, η έρευνα των τριών περιβαλλοντικών οργανώσεων για την κατάστασή των υγροτόπων Ραμσάρ. Σκοπός της έκθεσης, «Ελληνικοί Υγρότοποι Ραμσάρ: Αξιολόγηση Προστασίας και Διαχείρισης», είναι η ανάδειξη των προβλημάτων και η καταγραφή των συνθηκών που επικρατούν στους δέκα ελληνικούς «Υγροτόπους Διεθνούς Σημασίας». Βασικά θέματα που εξετάζονται και για τα οποία προκύπτουν σημαντικά συμπεράσματα, είναι το παρόν καθεστώς προστασίας αλλά και οι υπάρχουσες απειλές.

Τα πιο ανησυχητικά πορίσματα της έκθεσης αφορούν στα μέτρα διαχείρισης των υγροτόπων Ραμσάρ. Ελλιπής έως και ανύπαρκτη κρίνεται η συστηματική επιστημονική παρακολούθηση των οικολογικών αξιών των υγροτόπων, που αποτελεί και το βασικό εργαλείο για την ιεράρχηση των στόχων διαχείρισης της κάθε περιοχής. Επίσης, διαπιστώνεται η έλλειψη συντονισμένων δράσεων που να βασίζονται σε ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο σχέδιο διαχείρισης για τον κάθε υγρότοπο. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των στελεχών τους, η λειτουργία των Φορέων Διαχείρισης που έχουν θεσπιστεί δυσχεραίνεται από τους λίγους και σίγουρα όχι εγγυημένους πόρους που διαθέτουν. Έτσι παρατηρείται μία προφανής έλλειψη συντονισμού δράσεων φύλαξης και διαχείρισης που αποτελούν τον πυρήνα της προστασίας της οποιασδήποτε προστατευόμενης περιοχής.

Μετά από τρεις δεκαετίες θεσμικής προστασίας, διαπιστώνεται, εν έτει 2009, η έλλειψη των απαραίτητων δομών, ακόμα κι όταν υπάρχουν οι υποδομές, και η απουσία των στοιχείων εκείνων που απαιτούνται για την ολοκληρωμένη προστασία και διαχείριση των πολύτιμων αυτών περιοχών.

«Δυστυχώς, δεν είναι η πρώτη φορά που διαπιστώνουμε την απογοητευτική κατάσταση των Υγροτόπων Ραμσάρ της χώρας. Είναι καιρός όλοι οι υπεύθυνοι φορείς να αναλάβουν τις τεράστιες ευθύνες τους και να προχωρήσουν στις απαραίτητες ενέργειες για τη διατήρηση του φυσικού πλούτου της χώρας», δηλώνουν οι εκπρόσωποι των περιβαλλοντικών οργανώσεων.

Οι υγρότοποι Ραμσάρ αποτελούν πυρήνες βιοποικιλότητας, κρίσιμα ενδιαιτήματα για τα άγρια πουλιά της Ελλάδας και βασικό κρίκο στον κύκλο του νερού. Το διακύβευμα της εγκατάλειψης και της υποβάθμισής τους είναι ανυπολόγιστο. Απαιτείται η άμεση λήψη μέτρων προστασίας από όλους τους αρμόδιους φορείς.

Περισσότερες πληροφορίες:
- Ιόλη Χριστοπούλου, Υπεύθυνη Πολιτικής για το Φυσικό Περιβάλλον, WWF Ελλάς, Τηλ. 210-3314893, i.christopoulou@wwf.gr.
- Μαλαμώ Κορμπέτη, Υπεύθυνη Θεμάτων Πολιτικής Περιβάλλοντος , Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία, τηλ. 210 8228704, mkorbeti@ornithologiki.gr.
- Δάφνη Μαυρογιώργου, Υπεύθυνη Περιβαλλοντικών Προγραμμάτων, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, τηλ.: 210 3225245, sfyp@ellinikietairia.gr.

Ολόκληρη την ανακοίνωση, μαζί με τον Πίνακα αξιολόγησης των υγροτόπων Ραμσάρ, αλλά και παραπομπή για το πλήρες κείμενο της έκθεσης αξιολόγησης μπορείτε να βρείτε εδώ.

Ποιος θα τους προστατέψει;

Άρθρο της Δέσποινας Βώκου* στην Ελευθεροτυπία της 1-2-2007

* Καθηγήτρια Τμήματος Βιολογίας ΑΠΘ, πρώην πρόεδρος Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα.


Οι Φορείς Διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών (Φ.Δ.) είναι νεοσύστατοι οργανισμοί, εποπτευόμενοι από το ΥΠΕΧΩΔΕ. Ιδρύθηκαν, έπειτα από τεράστιες καθυστερήσεις και σοβαρές πιέσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με στόχο τη διαχείριση οικολογικά σημαντικών περιοχών της ελληνικής όσο και της ευρωπαϊκής επικράτειας.

Ομως, από τους 27 Φ.Δ. της χώρας, μόνον οι 8 ξέρουν τι διαχειρίζονται. Οι αναγκαίες κοινές υπουργικές αποφάσεις οριοθέτησης των περιοχών ευθύνης τους δεν υπογράφονται. «Υπάρχουν αντιδράσεις», αφήνει να εννοηθεί η ηγεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ. Λες και όποτε νομοθετεί αυτό το υπουργείο έχει προηγουμένως εξασφαλίσει την απόλυτη συμφωνία απάντων των ενδιαφερομένων.

Μεγέθη αντί για έργα

Ανακοινώνει ξανά και ξανά το ΥΠΕΧΩΔΕ ότι «ενέκρινε τόσους Κανονισμούς Φορέων Διαχείρισης (δηλαδή, διατάξεις που θέτουν τους κανόνες λειτουργίας τους), ενώ μόνον οκτώ είχαν εγκριθεί μέχρι το Μάρτιο 2004 (δηλαδή, από την προηγούμενη κυβέρνηση)». Τι στόχο έχει η σύγκριση, αν όχι την παραπλάνηση; Προφανώς, όταν οι 25 από τους 27 Φ.Δ. συγκροτήθηκαν μόλις τον Ιούλιο 2003, μόνον οι κανονισμοί των δυο παλαιότερων (τέσσερις για καθένα) θα μπορούσαν να είχαν εγκριθεί. Και επί της ουσίας, η βραδεία έγκριση σχεδόν πανομοιότυπων κανονισμών δεν είναι έργο άξιο ανακοίνωσης.

Ακόμα περιμένουμε τις ουσιαστικές αποφάσεις, όπως αυτές που θα επιτρέψουν τη στελέχωση των Φ.Δ. Αντ' αυτών, το ΥΠΕΧΩΔΕ προωθεί προς θεσμοθέτηση νέες περιοχές. Οταν οι ιδρυμένοι Φ.Δ. αφέθηκαν στην τύχη τους, προς τι η ίδρυση νέων (κάπου στις εκλογικές περιφέρειες ενδιαφερόμενων πολιτικών ανδρών); Εκτός εάν το κίνητρο είναι τα ευρωπαϊκά χρήματα για προστασία μαζί με το ελληνικό δαιμόνιο ανεύρεσης ευκαιριών «καλύτερης» αξιοποίησης, με πρόσχημα την προστασία προς όφελος της εκλογικής πελατείας.

Υπουργικές παραβάσεις του νόμου

Σύμφωνα με το νόμο (2742/1999), ο πρόεδρος των Φ.Δ., «είναι πρόσωπο με επιστημονικές γνώσεις και εμπειρία σε θέματα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος». Θα πρέπει να εξηγήσει το ΥΠΕΧΩΔΕ πώς οι ποικιλώνυμοι επιτηδευματίες που επέλεξε να διορίσει ως προέδρους έχουν επιστημονικές γνώσεις και εμπειρία σε θέματα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Και το ίδιο να εξηγήσει (αυτό ισχύει και για την προηγούμενη ηγεσία) για τους τοπικούς άρχοντες, αιρετούς ή μη, που έχρισε προέδρους. Η υποχρέωση των τελευταίων να φροντίσουν το φυσικό περιβάλλον δεν ισοδυναμεί με επιστημονική γνώση γι' αυτό. Αν στο ΥΠΕΧΩΔΕ δεν αρέσει ο νόμος που έφτιαξε, ας τον αλλάξει. Αλλά δεν μπορεί το ίδιο να τον καταστρατηγεί.

Μη απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων

Τα πρώτα διοικητικά συμβούλια των Φ.Δ. κατάφεραν, πριν εκπνεύσει το 2003, να υποβάλουν προτάσεις χρηματοδότησης στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον», σύμφωνα με τις προτροπές της τότε ηγεσίας του ΥΠΕΧΩΔΕ. Για περισσότερο από ένα χρόνο μετά τις εκλογές που ακολούθησαν, κανείς δεν ασχολήθηκε με αυτές. Οταν πολύ αργότερα συνειδητοποίησαν στο ΥΠΕΧΩΔΕ ότι με την απραξία δεν απορροφώνται οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι, κάτι άρχισε να κινείται. Επειδή όμως δεν μπορούν εν μιά νυκτί να ολοκληρώσουν διαδικασίες που θα έπρεπε προ πολλού ηγεσία και υπηρεσίες να είχαν εξασφαλίσει, ως Πόντιοι Πιλάτοι βρήκαν λύση: «Φταίνε οι Φ.Δ. για τη χαμηλή απορροφητικότητα», είπαν και ένιψαν τας χείρας τους.

Εμπιστοσύνη στους πολίτες πέρα και πάνω από τις πεποιθήσεις τους

Το ΥΠΕΧΩΔΕ συστηματικά εκώφευσε στις εκκλήσεις των Φ.Δ. για στήριξη. Να φταίει άραγε ότι έπρεπε πρώτα να αλλάξουν οι πρόεδροι «επί το αναπτυξιακότερο και κομματικότερο», το τελευταίο κατά τις επιταγές του κ. Παυλόπουλου, που κατήργησε όλους τους ασκούντες διοίκηση; Ακούμε τον πρωθυπουργό να λέει: «Να εμπιστεύεστε τους πολίτες πέρα και πάνω από τις πεποιθήσεις τους». Μάλλον δεν συμφωνούν πολλοί μαζί του και προφανώς ο υπουργός Εσωτερικών και η ηγεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ.

Πολλοί από αυτούς που κλήθηκαν να συνδράμουν τους Φ.Δ. στα αρχικά τους στάδια ήταν καταξιωμένοι ειδικοί επιστήμονες. Δεν ήταν κομματικοί υπάλληλοι και ούτε είχαν ανάγκη από κομματικά δεκανίκια. Τους ζητήθηκε να συμβάλουν στη στήριξη ενός νέου θεσμού και το έκαναν χωρίς καμιά αμοιβή, πιστεύοντας ότι υπηρετούν τη χώρα κι έναν ανώτερο σκοπό. Φαίνεται όμως ότι κάτι τέτοια δεν τα καταλαβαίνει η παρούσα ηγεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ. Και ανιστόρητη καθώς είναι, δεν διανοείται πως χωρίς συνέχεια, μόνο από τύχη σώζεται ένα σύστημα από κατάρρευση - εκτός κι αν θέλει να το οδηγήσει εκεί. Με καρατομημένη όλη την προηγούμενη διοίκηση, έκανε την πρώτη συνάντηση με τους Φ.Δ. λίγο πριν λήξει το 2006. Πόσα να προλάβουν να μάθουν οι νέοι πρόεδροι -όλοι στελέχη, μέλη ή οπαδοί του κυβερνώντος κόμματος- ώστε να συζητήσουν αποτελεσματικά;

Ρεμβάζοντας δεν γίνεται προστασία

Πολλά θα μπορούσαν να ειπωθούν για τη διαδικασία με την οποία στήθηκαν οι Φ.Δ. από τις ηγεσίες που προηγήθηκαν, για τις ανεπάρκεις και αδυναμίες του συστήματος. Αλλά, τι να ειπωθεί για την απραξία που ακολούθησε; Το «Δ.Ε.» (Δημόσια Εργα) του ΥΠΕΧΩΔΕ κινείται δραστήρια, αλλάζοντας τη μορφή της Ελλάδας. Το «ΠΕ» (Περιβάλλον), κυρίως αυτό που συνδέεται με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, ρεμβάζει. Οταν θα έχει για τα καλά αλλάξει η μορφή της χώρας, όταν το φυσικό της περιβάλλον, απελευθερωμένο και από το βραχνά του άρθρου 24, καταντήσει όπως αυτό των πόλεών της, όταν όλα τα ανέγγιχτα ορεινά παραδοθούν στη χιονοδρομική, τα πεδινά στην γκολφική κι όλα μαζί, παράκτια και εσωτερικά, στην οικοδομική ανάπτυξη, τότε ίσως κάποιοι ξυπνήσουν κι αναρωτηθούν τι έγινε. Εκτός κι αν έρθουν βροχηδόν οι καταγγελίες της Ευρωπαϊκής Ενωσης και κάτι περισωθεί. Γιατί έτσι χτίζεται χρόνια τώρα η περιβαλλοντική πολιτική της χώρας - με εξωτερικό μπαμπούλα και με εμβαλωματικές λύσεις.

Πριν είναι πολύ αργά, όσοι μπορούν να κάνουν τη διάκριση μεταξύ ανάπτυξης και υπανάπτυξης, με όρους του σήμερα, όχι του χθες, ας αντιδράσουν. Κι όσοι μπορούν να δουν λίγο πιο πέρα από τον ορίζοντα της εκλογικής τετραετίας, ας βρουν το πολιτικό θάρρος να δράσουν.

Προστατευόμενες περιοχές σε Διεθνές και Περιφερειακό Επίπεδο

Πηγή: Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. - www.minenv.gr

Οι προστατευόμενες περιοχές που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία είναι:

1. Οι Υγρότοποι Διεθνούς Σημασίας (Συνθήκη Ραμσάρ): Δέλτα Έβρου, Ισμαρίδα- Βιστωνίδα - Πόρτο Λάγος, Δέλτα Νέστου, Λίμνη Κερκίνη, Λίμνες Κορώνεια - Βόλβη, Δέλτα Αξιού και Αλιάκμονα, Λίμνη Μικρή Πρέσπα, Υγρότοποι Μεσολογγίου - Αιτωλικού, Αμβρακικός Κόλπος, Λιμνοθάλασσα Κοτύχι - Δάσος Στροφυλιάς.
2. Οι Περιοχές Σύμβασης Βαρκελώνης: Αισθητικό Δάσος Νικοπόλεως - Μύτικα, Αισθητικό Δάσος Πευκιά Ξυλοκάστρου, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Βορείων Σποράδων, Εθνικός Δρυμός Σαμαριάς, Απολιθωμένο Δάσος Σίγρι Λέσβου, Αισθητικό Δάσος Σκιάθου, Εθνικός Δρυμός Σουνίου, Αισθητικό Δάσος Βάι, Υγρότοποι Αμβρακικού.
3. Τα βιογενετικά αποθέματα: Παρθένο Δάσος Κεντρικής Ροδόπης, Πυρήνες των ΕΔ Ολύμπου - Αίνου - Σαμαριάς - Οίτης - Πίνδου, Δάσος Κέδρων του ΕΔ Πρεσπών, Αισθητικό Δάσος Κουρί-Αλμυρού, Φυσικά Μνημεία Δασών Οξυάς Χαϊντού Κούλα - Λεσινίου - Αειφύλλων Πλατάνων Νήσου Σαπιέτζας - Αλμωπίας Αριδαίας - Κυπαρισσιού Έμπωνα Ρόδου - Γράμμου, Κόλπος Λαγανά, Παρθένο Δάσος Παρανεστίου.
4. Τα αποθέματα βιόσφαιρας: ΕΔ Ολύμπου, Φαράγγι Σαμαριάς.
5. Τα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς: Όρος Άθως
6. Ευρωδίπλωμα: Φαράγγι Σαμαριάς.
   
7. 
   

Προστατευόμενες περιοχές σε Εθνικό Επίπεδο

Πηγή: Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. - www.minenv.gr
Καταγραφή: Απρίλιος 2008

Οι Προστατευόμενες περιοχές σε Εθνικό Επίπεδο είναι:

1. Τα Εθνικά Πάρκα (Ν. 1650/86): Σχινιάς – Μαραθώνας, Λίμνες Κορώνεια – Βόλβη – Μακεδονικά Τέμπη, Ορεινοί όγκοι Βόρειας Πίνδου, Λιμνοθάλασσες Μεσολογγίου – Αιτωλικού – Κάτω Ρους και εκβολές Ποταμών Αχελώου και Εύηνου και Νήσοι Εχινάδες, Δάσος Δαδιάς – Λευκίμμης – Σουφλίου, Λίμνη Κερκίνη, Δέλτα Έβρου, Αμβρακικός Κόλπος.
2. Τα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα (Ν. 1650/86): Αλόννησος Βόρειες Σποράδες, Κόλπος Λαγανά - Νήσοι Στροφάδες.
3. Οι Περιοχές Προστασίας της Φύσης (Ν.1650/86): Ψαλίδι Νήσου Κω.
4. Οι Περιοχές Οικοανάπτυξης (Ν.1650/86): Λίμνη Παμβώτιδα Ιωαννίνων.
5. Οι Περιοχές με μέτρα προστασίας (Ν.1650/86): Ακτές Δυτικής Μήλου.
6. Οι Εθνικοί Δρυμοί (Ν.Δ. 996/71): Όλυμπος, Παρνασσός, Πάρνηθα, Αίνος, Οίτη, Σαμαριά, Πίνδος, Βίκος - Αώος, Πρέσπες, Σούνιο.
7. Τα Αισθητικά Δάση (Ν.Δ. 996/71): Φοινικόδασος Βάι Λασιθίου, Δάσος Καισαριανής Αττικής, Κοιλάδα Τεμπών Λαρισας, Δάσος Καραϊσκάκη Καρδίτσας, Πευκιάς Ξυλοκάστρου Κορινθίας, Δάσος Χειμάρρων Σελεμνού και Χαράδρου Αχαΐας, Περιαστικό Δάσος Ιωαννίνων, Δάσος Φαρσάλων Λάρισας, Δάσος Στενής Ευβοίας, Δασικό Σύμπλεγμα Όσσας Λάρισας, Δρυοδάσος Μογγοστου Κορινθίας, Παραλιακό Δάσος Νικοπόλεως - Μύτικα Πρέβεζας, Δάση Νήσου Σκιάθου Μαγνησίας, Στενά Νέστου - Καβάλας - Ξάνθης, Δάσος Εθνικής Ανεξαρτησίας Καλαβρύτων Αχαΐας, Περιαστικό Δάσος Τιθορέας Φθιώτιδας, Δάση Αμυγδαλεώνος Καβάλας, Δάσος Λόφων Κάστρου Αηλιά Τρικάλων, Δρυοδάσος Κουρί Μαγνησίας.
8. Διατηρητέα Μνημεία της Φύσης (Ν.Δ. 996/71): ο κατάλογος περιέχει 51 μνημεία ιδαίτερης αξίας, είτε πρόκειται για δασικά οικοσυστήματα είτε για μεμονωμένα δένδρα, κ.ά.
   

ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Πηγή: Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. - www.minenv.gr

1. Για την κήρυξη των περιοχών ως προστατευόμενων σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία (ν. 1650/86), προαπαιτείται η εκπόνηση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ). Οι μελέτες αυτές απογράφουν τις φυσικές, κοινωνικές, οικονομικές και άλλες παραμέτρους της υπό μελέτη περιοχής και προτείνουν Σχέδια Νομοθετημάτων (ΠΔ ή ΚΥΑ) κήρυξής τους ως προστατευόμενες -με την αναγκαία ζωνοποίηση- καθώς και τους γενικούς όρους και περιορισμούς όσον αφορά τις παραγωγικές και άλλες δραστηριότητες, με γνώμονα τις οικολογικές απαιτήσεις των τύπων οικοτόπων και των ειδών με σημαντική παρουσία στην περιοχή μελέτης. Τα τμήματα των προστατευόμενων περιοχών με ιδιαίτερη φυσική αξία αποτελούν συνήθως κεντρικό τμήμα μιας περιοχής, στην οποία τα αναγκαία μέτρα προστασίας κλιμακώνονται κατά ζώνες.

Μετά την έγκριση των ΕΠΜ από την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ, αρμοδιότητα που έχει δοθεί στον Γενικό Δ/ντη Περιβάλλοντος, τα εν λόγω Σχέδια Νομοθετημάτων δημοσιοποιούνται από τις αρμόδιες Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις και στη συνέχεια, τα οικεία Ν.Σ. αφού συγκεντρώσουν τις απόψεις φορέων - πολιτών διαβιβάζουν τις σχετικές Αποφάσεις τους στην αρμόδια Υπηρεσία του ΥΕΠΧΩΔΕ, η οποία αφού τις λάβει υπόψη της επανασυντάσσει τα εν λόγω Σχέδια Νομοθετημάτων που προωθούνται για υπογραφές από τα συναρμόδια Υπουργεία.

2. Μέχρι σήμερα εκπονήθηκαν ή βρίσκονται στο στάδιο εκπόνησης, περίπου 84 ΕΠΜ.

3. Τις προστατευόμενες περιοχές μπορούν να διαχειρίζονται Φορείς Διαχείρισης ή υφιστάμενες δημόσιες υπηρεσίες, ειδικές υπηρεσίες και ΝΠΔΔ ή φορείς που ορίζονται για το σκοπό αυτό με συμβάσεις διαχείρισης (ν 2742/99).

4. Οι προστατευόμενες περιοχές διέπονται από κανονισμούς διοίκησης και λειτουργίας στους οποίους καθορίζονται τα αναγκαία μέτρα οργάνωσης και λειτουργίας των προστατευόμενων αντικειμένων και εξειδικεύονται οι γενικοί όροι και περιορισμοί άσκησης δραστηριοτήτων και εκτέλεσης έργων που καθορίζονται με το νομοθέτημα κήρυξης των περιοχών.

Επίσης, καταρτίζονται πενταετή σχέδια διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών. Με τα σχέδια αυτά προσδιορίζονται, στο πλαίσιο των γενικότερων όρων και προϋποθέσεων, που τίθενται στα νομοθετήματα κήρυξης, οι κατευθύνσεις και οι προτεραιότητες για την εφαρμογή των έργων, δράσεων και μέτρων που απαιτούνται για την αποτελεσματική προστασία και διαχείριση των κατά περίπτωση προστατευόμενων αντικειμένων. Τα Σχέδια Διαχείρισης συνοδεύονται από προγράμματα δράσης.

5. Με τον Ν. 3044/02 ιδρύθηκαν 25 Περιοχές Προστασίας με Φορέα Διαχείρισης (ΦΔ), πού προστέθηκαν στις δύο περιοχές πού είχαν ήδη κηρυχθεί ως προστατευόμενες, με βάση τούς Ν. 1650/1986 και 2742/1999: το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και το Εθνικό Πάρκο Σχινιά-Μαραθώνα. Ο Ν. 3044/2002 περιλαμβάνει και χάρτες με τα εξωτερικά όρια κάθε μίας από τις 25 ΠΠ.

6. Επιπρόσθετα στην κήρυξη των περιοχών ως προστατευόμενων σε εθνικό επίπεδο, προωθείται η διαχείρισή τους και μέσω των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων, των Δασικών Διαχειριστικών Σχεδίων και των σχετικών αγροπεριβαλλοντικών μέτρων. Την εφαρμογή των ανωτέρω σχεδίων παρακολουθούν ειδικές υπηρεσίες όπως για παράδειγμα οι Διευθύνσεις Δασών και τα Δασαρχεία.

7. Σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000 η περιβαλλοντική αδειοδότηση πραγματοποιείται σε διοικητικό επίπεδο κατά ένα βαθμό υψηλότερο σε σχέση με το επίπεδο περιβαλλοντικής αδειοδότησης των αντίστοιχων έργων εκτός των περιοχών του Δικτύου, ώστε να διασφαλίζεται σε μεγαλύτερο βαθμό η αντικειμενικότητα, η μέριμνα για το φυσικό περιβάλλον και η εξέταση των συνδυαζόμενων επιπτώσεων (Ν. 3010/02, ΚΥΑ 11014/703/Φ104/03).

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ NATURA 2000 ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Πηγή: Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. - www.minenv.gr

(Η ανάλυση που αφορά στην έκταση που καταλαμβάνουν οι περιοχές του Natura 2000 σε σχέση με τη χώρα έχει γίνει με στοιχεία του Ιανουαρίου 2008. Οι υπόλοιπες αναλύσεις αφορούν σε στοιχεία του Φεβρουαρίου 2007)

1. Το δίκτυο Natura 2000 στην Ελλάδα σήμερα απαρτίζεται από 239 ΤΚΣ και 163 ΖΕΠ. Οι περιοχές αυτές παρουσιάζουν χωρική αλληλεπικάλυψη. Μάλιστα, 31 ΤΚΣ είναι απολύτως ταυτόσημοι με ΖΕΠ όσον αφορά την έκταση και την χωροθέτησή τους. Ειδικές Ζώνες Διατήρησης δεν έχουν κηρυχθεί ακόμη στην Ελλάδα.

2. Οι περιοχές αυτές, αν δεν μετρηθούν διπλά οι αλληλεπικαλύψεις, καταλαμβάνουν έκταση περίπου 3.390.147 ha. Από αυτά τα εκτάρια, 2.774.895 ha είναι χέρσος και 615.251 ha θαλάσσια έκταση. Το χερσαίο τμήμα της έκτασης του Natura 2000 καταλαμβάνει το 21.0% της ελληνικής χέρσου ενώ το θαλάσσιο το 5.5% των χωρικών υδάτων.

3. O κατάλογος των Τόπων Κοινοτικής Σημασίας στην Ελλάδα θεωρείται πλήρης κατά >95%. Παραμένουν μικρές εκκρεμότητες που απορρέουν κυρίως από τα συμπεράσματα του τελευταίου βιογεωγραφικόυ Σεμιναρίου για τη Μεσογειακή Ζώνη καθώς και εκκρεμότητες που αφορούν το θαλάσσιο χώρο και αποτελούν εκκρεμότητα όχι μόνον για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. Όσον αφορά τον κατάλογο των ΖΕΠ, έχουν επισημανθεί από την ΕΕ μεγαλύτερου βαθμού εκκρεμόττητες που αφορούν την κήρυξη ως ΖΕΠ περιοχών που έχουν χαρακτηριστεί ως Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά της Ελλάδας. Το θέμα βρίσκεται στο ΔΕΚ.

4. Η πλειοψηφία των περιοχών είναι και οι ίδιες μεγάλης έκτασης. Η κατανομή του αριθμού των περιοχών σε σχέση με την έκτασή τους δείχνει πως 2.5% του αριθμού των περιοχών έχουν έκταση από 1-100 ha, 16,4% από 100-1.000 ha, 47,7% από 1.000 - 10.000 ha, 32,9% από 10.000 - 100.000 ha και 0.2% έχει έκταση >100.000 ha. Η διάμεση τιμή της έκτασης των περιοχών βρίσκεται περίπου στα 5.000 ha.

5. Η συνολική έκταση του Ελληνικού τμήματος του Δικτύου Natura 2000 σε σχέση με την αποτύπωση του CORINE landcover, δείχνει ότι:

0,5%	Αστικοποιημένες περιοχές
9%	Αγροτικές περιοχές - λιβάδια
5%	Αγροτικές περιοχές με εκτάσεις φυσικής βλάστησης
23%	Δάση
11%	Βοσκότοποι
24%	Θάμνοι
1%	Παραλίες - Βράχοι
5%	Βάλτοι - αραιή βλάστηση
3%	Εσ. ύδατα - αλυκές - λιμνοθάλασσες
19%	Θάλασσα - ωκεανός

Η κάλυψη αυτή είναι περίπου ίδια για το δίκτυο των ΤΚΣ και των ΖΕΠ. Ωστόσο, στις ΖΕΠ είναι μικρότερο το ποσοστό της θαλάσσιας έκτασης και καταλαμβάνουν μεγαλύτερη έκταση οι θάμνοι, οι βάλτοι - αραιή βλάστηση και τα εσωτερικά ύδατα.

10. Σε μεγάλο μέρος της έκταση του Natura 2000 έχει πραγματοποιηθεί αναλυτική χαρτογράφηση των τύπων οικοτόπων στο πλαίσιο του προγράμματος «Αναγνώριση και περιγραφή των τύπων οικοτόπων σε περιοχές ενδιαφέροντος για την διατήρηση της φύσης», το οποίο εκπονήθηκε με χρηματοδότηση από το Β' και Γ' ΚΠΣ (1999-2001). Στο πλαίσιο του έργου αυτού παρήχθησαν αναλυτικοί χάρτες βλάστησης τύπων οικοτόπων κλίμακας 1:50.000, οι οποίοι παρουσιάζονται και σε κλίμακα 1:20.000.

11. Αυτή τη στιγμή έχουν καταγραφεί για την Ελλάδα:

Οικότοποι - Είδη	Προτεραιότητας
88 τύποι οικοτόπων	18
5 αμφίβια	0
10 ερπετά	2
22 ιχθείς	3
13 ασπόνδυλα	3
22 θηλαστικά	3
40 φυτά	25
125 πτηνά Παρ. Ι Οδηγίας πτηνών
217 αποδημητικά πτηνά

Μικρές αλλαγές στα νούμερα αυτά είναι αναμενόμενες όσο προχωρεί η γνώση για τις περιοχές, όσο εξελίσσεται η επιστήμη και όσο ολοκληρώνεται η εξέταση των εκκρεμοτήτων της χώρας.

12. Η ομάδα με το μεγαλύτερο αριθμό εκπροσώπων στην Ελλάδα σε σχέση με τον αριθμό ειδών των παραρτημάτων των δύο Οδηγιών είναι τα πτηνά του Παρ. Ι της Οδηγίας 79/409. 64% του αριθμού των προστατευόμενων πτηνών σε ευρωπαϊκό επίπεδο απαντάται και στη χώρα μας. Υψηλή είναι και η παρουσία των θηλαστικών με 43% των κοινοτικών ειδών να εμφανίζονται στην Ελλάδα, των ερπετών με 41% και των τύπων οικοτόπων με 40%. Χαμηλότερο ποσοστό αριθμού ειδών σε σχέση με τα κοινοτικώς προστατευόμενα είδη έχει η ομάδα των φυτών (9%). Θα πρέπει όμως να σημειωθεί ότι στα φυτά της Ελλάδας πολύ μεγάλο ποσοστό τους (62%) χαρακτηρίζεται ως προτεραιότητας.

13. Ο μεγάλος αριθμός ειδών και τύπων οικοτόπων κοινοτικού ενδιαφέροντος που απαντώται στην Ελλάδα έχει και ευρεία εξάπλωση στον ελλαδικό χώρο. Είναι χαρακτηριστικό ότι η διάμεση τιμή του αριθμού των τύπων οικοτόπων ανά ΤΚΣ είναι 8 ενώ ο μέγιστος αριθμός των τύπων οικοτόπων που έχει καταγραφεί σε ΤΚΣ είναι 28. Τύποι οικοτόπων της Οδηγίας 92/43/ΕΚ έχουν καταγραφεί σε όλους τους ΤΚΣ. Διαδεδομένες είναι και οι ομάδες των αμφιβίων - ερπετών και των θηλαστικών. Αμφίβια - ερπετά απαντώνται σε 188 ΤΚΣ και η διάμεση τιμή του αριθμού ειδών ανά ΤΚΣ είναι 3. Θηλαστικά απαντώνται σε 179 ΤΚΣ και η διάμεση τιμή του αριθμού τους ανά ΤΚΣ είναι 2. Η διάμεση τιμή του αριθμού των ειδών πτηνών (Παρ. Ι και αποδημητικών) ανά ΖΕΠ είναι 51 ενώ ο μέγιστος αριθμός 246. Προκύπτει λοιπόν, ότι λόγω της μεγάλης έκτασης των περιοχών και της ιδιαίτερης βιοποικιλότητας του ελληνικού χώρου, οι περιοχές είναι μικτές και περιλαμβάνουν ποικιλία τύπων οικοτόπων και οικοτόπων ειδών.

Οικότοποι - είδη	Αρ. Περιοχών	Ελάχιστος αρ.	Μέγιστος αρ.	Διάμεση τιμή
Τύποι οικοτόπων	236	1	28	8
Αμφίβια - ερπετά	188	1	10	3
Ιχθείς	63	1	7	1
Ασπόνδυλα	60	1	5	1
Θηλαστικά	179	1	7	2
Φυτά	62	1	6	1
Πτηνά	151	6	246	51

14. Για την κήρυξη των περιοχών ως προστατευόμενων σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία (ν. 1650/86), προαπαιτείται η εκπόνηση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ). Η Ελλάδα έχει ενιαία αντιμετώπιση των ΤΚΣ και των ΖΕΠ όσον αφορά αυτή τη διαδικασία. Μέχρι σήμερα έχουν εκπονηθεί ή βρίσκονται σε διάφορα στάδια (εκπόνησης, έγκρισης, προώθησης των σχετικών νομοθετημάτων κήρυξης) περίπου 84 ΕΠΜ. Από αυτές, 12 έχουν καταλήξει στην κήρυξη ισάριθμων περιοχών που καλύπτουν περίπου το 17% της έκτασης των περιοχών Natura 2000 στην Ελλάδα. Σε προχωρημένο στάδιο (διαδικασίες δημοσιοποίησης, επεξεργασία από Δ/νση Νομοθετικού Έργου, τελικές υπογραφές) βρίσκονται περίπου 16 ΕΠΜ που καλύπτουν περίπου 15% της έκτασης των περιοχών Natura 2000. Σε στάδιο επεξεργασίας ή εκπόνησης βρίσκονται περίπου 56 ΕΠΜ που καλύπτουν περίπου 25% της έκτασης των περιοχών Natura 2000. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι πολλές από τις περιοχές που δεν έχουν ακόμη κηρυχθεί με τις διαδικασίες του 1650/86 απολαμβάνουν κάποιο καθεστώς προστασίας σε εθνικό ή διεθνές επίπεδο (π.χ. Εθνικοί Δρυμοί ή υγρότοποι Διεθνούς Σημασίας - Ραμσάρ ή Καταφύγια Άγριας Ζωής).

15. Όσον αφορά τους 27 Φορείς Διαχείρισης, καλύπτουν περίπου 1,7 εκ. ha. Οι εκτάσεις δικαιοδοσίας των ΦΔ δεν είναι μόνον οι περιοχές Natura 2000 αλλά και ζώνες περιφερειακά αυτών ή και ενδιάμεσες εκτάσεις. Οι ΦΔ καλύπτουν πλήρως ή μερικώς περίπου 30% της έκτασης των περιοχών του Δικτύου. Σημαντικό είναι και το ότι από τις εκτάσεις του Natura 2000 που διαχειρίζονται οι ΦΔ, μεγάλο ποσοστό έχουν ήδη κηρυχθεί ως προστατευόμενες, ή η διαδικασία κήρυξής τους βαίνει προς ολοκλήρωση.

Η ΟΔΗΓΙΑ 92/43/ΕΟΚ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000

Πηγή: Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. - www.minenv.gr

Η Οδηγία 92/43/ΕΟΚ

Η Οδηγία 92/43/ΕΟΚ «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» θεσμοθετήθηκε από το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με σκοπό να συμβάλλει στην προστασία της βιολογικής ποικιλότητας, μέσω της διατήρησης των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας στο ευρωπαϊκό έδαφος των κρατών μελών που εφαρμόζεται η συνθήκη.
Τα μέτρα, τα οποία λαμβάνονται σύμφωνα με την παρούσα οδηγία, αποσκοπούν στη διασφάλιση της διατήρησης ή της αποκατάστασης σε ικανοποιητική κατάσταση διατήρησης, των φυσικών οικοτόπων και των άγριων ειδών χλωρίδας και πανίδας κοινοτικού ενδιαφέροντος.
Κατά τη λήψη μέτρων, σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, λαμβάνονται υπόψη οι οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές απαιτήσεις, καθώς και οι περιφερειακές και τοπικές ιδιομορφίες.
Οι τύποι οικοτόπων και τα είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος που προστατεύονται από την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ αναφέρονται στα Παραρτήματα Ι, ΙΙ, IV και V (βλ. ιστοσελίδα του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.).

Το δίκτυο Natura 2000

Το Δίκτυο Natura 2000 αποτελεί ένα Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο περιοχών, οι οποίες φιλοξενούν φυσικούς τύπους οικοτόπων και οικοτόπους ειδών που είναι σημαντικοί σε ευρωπαϊκο επίπεδο. Αποτελείται από δύο κατηγορίες περιοχών: Τις «Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)» (στα αγγλικά: Special Protection Areas - SPA) για την Ορνιθοπανίδα, όπως ορίζονται στην Οδηγία 79/409/EK, και τους «Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ)» (στα αγγλικά: Sites of Community Importance - SCI) όπως ορίζονται στην Οδηγία 92/43/ΕΟΚ.

Για τον προσδιορισμό των ΤΚΣ λαμβάνονται υπόψη οι τύποι οικοτόπων και τα είδη των Παραρτημάτων Ι και ΙΙ της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ καθώς και τα κριτήρια του Παραρτήματος ΙΙΙ αυτής.

Οι ΖΕΠ, μετά τον χαρακτηρισμό τους από τα Κράτη Μέλη, εντάσσονται αυτόματα στο Δίκτυο Natura 2000, και η διαχείρισή τους ακολουθεί τις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 2, 3, 4 της Οδηγίας 92/43/ΕΚ και τις διατάξεις του άρθρου 4 της Οδηγίας 79/409/ΕΟΚ. Αντίθετα, για την ένταξη των ΤΚΣ πραγματοποιείται επιστημονική αξιολόγηση και διαπραγμάτευση μεταξύ των Κρατών Mελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με τα αποτελέσματα των κατά οικολογική ενότητα Βιογεωγραφικών Σεμιναρίων. Οι ΤΚΣ υπόκεινται στις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 2, 3, 4 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.

Ο κατάλογος των Τόπων Κοινοτικής Σημασίας όσον αφορά την Μεσογειακή ζώνη, στην οποία ανήκει εξ ολοκλήρου η Ελλάδα, οριστικοποιήθηκε και δημοσιεύθηκε στην επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, τεύχος με αριθμό L259 vol.49 21/9/06 (διαθέσιμος στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/eur-lex/lex/JOHtml.do?uri=OJ:L:2006:259:SOM:EN:HTML).
Μετά την οριστικοποίηση του καταλόγου των ΤΚΣ, τα Κράτη Μέλη υποχρεούνται να κηρύξουν τις περιοχές αυτές ως «Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ)» (στα αγγλικά: Special Areas of Conservation - SAC)» το αργότερο μέσα σε μια εξαετία και να καθορίσουν τις προτεραιότητες για την διατήρηση σε ικανοποιητική κατάσταση των τύπων οικοτόπων και ειδών κοινοτικού ενδιαφέροντος εντός αυτών. Οι ΕΖΔ υπόκεινται στις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 1, 2, 3, 4 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.

Η εφαρμογή του Δικτύου στην Ελλάδα

Η καταγραφή των τόπων που πληρούν τα κριτήρια της παρουσίας τύπων οικοτόπων και οικοτόπων ειδών της Οδηγίας 92/43/ΕΚ στη χώρα μας (296 περιοχές - «Επιστημονικός Κατάλογος»), έγινε από ομάδα περίπου 100 επιστημόνων που συστήθηκε ειδικά για το σκοπό αυτό στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE (1994-1996) με τίτλο «Καταγραφή, Αναγνώριση, Εκτίμηση και Χαρτογράφηση των Τύπων Οικοτόπων και των Ειδών Χλωρίδας και Πανίδας της Ελλάδας (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ)». Στον «Επιστημονικό Κατάλογο» εντάχθηκε το σύνολο σχεδόν των μέχρι τότε προστατευόμενων περιοχών σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. (βλ. ιστοσελίδα του ΥΠΕΧΩΔΕ - Δίκτυο Ερευνητών Διαχείρισης Περιβάλλοντος).
Η τελική επιλογή των τόπων που προτάθηκαν από τη χώρα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έγινε από κοινή ομάδα εργασίας ΥΠΕΧΩΔΕ - Υπουργείου Γεωργίας κατόπιν γνωμοδοτήσεων όλων των συναρμόδιων Υπουργείων.
Η Ελλάδα έχει χαρακτηρίσει σήμερα 163 Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) και 239 Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ). Οι δύο κατάλογοι περιοχών παρουσιάζουν μεταξύ τους επικαλύψεις όσον αφορά τις εκτάσεις τους. Μάλιστα, 31 τόποι έχουν οριστεί ταυτόχρονα ως ΖΕΠ και έχουν προταθεί και ως ΤΚΣ.
Όλοι οι τόποι του Δικτύου Natura 2000, που περιλαμβάνονται στη βάση δεδομένων, συνοδεύονται από δελτίο δεδομένων με γενικότερα περιγραφικά στοιχεία και ειδικότερες πληροφορίες για τους τύπους οικοτόπων και τα είδη που ενδιαιτούν στον κάθε τόπο και από χάρτη κλίμακας 1:100.000.
Όλοι οι ανωτέρω χάρτες έχουν αποσταλεί στις Διευθύνσεις Περιβάλλοντος και Χωροταξίας των Περιφερειών της χώρας, στα Τμήματα Περιβάλλοντος των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων, στις αρμόδιες Υπηρεσίες των Κεντρικών Υπουργείων, στη βιβλιοθήκη του ΥΠΕΧΩΔΕ και διανέμονται σε όλους τους ενδιαφερόμενους πολίτες. Λόγω του όγκου της πληροφορίας δεν επισυνάπτονται επί του παρόντος στο Διαδίκτυο οι χάρτες 1:100.000 των περιοχών του καταλόγου αλλά παρατίθενται ενδεικτικοί συνοπτικοί χάρτες της θέσης των περιοχών στο εθνικό έδαφος σε κλίμακα 1:2.200.000.
Οι δραστηριότητες στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000 ρυθμίζονται μέχρι σήμερα από την Εθνική Νομοθεσία.
Η Οδηγία 79/409/ΕΚ εναρμονίστηκε στο ελληνικό Δίκαιο με τις Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις 414985/29-11-85 (ΦΕΚ 757/Β/18-12-85), 366599/16-12-96 (ΦΕΚ 1188/Β/31-12-96), 294283/23-12-97 (ΦΕΚ 68/Β/4-2-98).
Η Οδηγία 92/43/ΕΚ εναρμονίστηκε στο ελληνικό Δίκαιο με την Κοινή Υπουργική Απόφαση 33318/3028/11-12-98 (ΦΕΚ 1289/Β/28-12-98).