Ανασκόπηση εισηγήσεων ημερίδας

Check out this SlideShare Presentation:

Anaskopisi Eisigiseon Hmerida Fysi

View more documents from aigaiopelagitis.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση στις προστατευόμενες περιοχές: ευκαιρίες, εμπειρίες και προοπτικές

Check out this SlideShare Presentation:

Env Edu Tsaliki

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η παρουσίαση της Δρ. Ελισάβετ Τσαλίκη, της Πανελλήνιας Ένωσης Εκπαιδευτικών για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (ΠΕΕΚΠΕ), στην ημερίδα της 7-2-09.

Ολόκληρη η γραπτή εισήγηση μπορεί να βρεθεί σε δύο μέρη: Α' μέρος και Β' μέρος.

Προστασία της φύσης, προστατευόμενες περιοχές και η συμβολή τους στην αειφορική ανάπτυξη

Check out this SlideShare Presentation:

Kakouros7

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η παρουσίαση του Δρ. Πέτρου Κακούρου, του Ελληνικού Κέντρου Βιοτόπων - Υγροτόπων (ΕΚΒΥ), στην ημερίδα της 7-2-09.

Μια σύντομη αναφορά για το ΕΚΒΥ μπορεί να βρεθεί και εδώ.

Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΩΣ ΜΟΧΛΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ & ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

Check out this SlideShare Presentation:

Research Grigoriadis

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η παρουσίαση του Δρ. Νίκου Γρηγοριάδη, ερευνητή στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών (ΙΔΕ) του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικών Ερευνών (ΕΘΙΑΓΕ), στην ημερίδα της 7-2-09.

Περίληψη αυτής της παρουσίασης, με ορισμένα πρόσθετα στοιχεία, μπορεί να βρεθεί και εδώ.

Π. Παναγιωτίδης (ΕΛΚΕΘΕ): Διαχείριση του παράκτιου χώρου

Check out this SlideShare Presentation:

Panayotidis 7 Feb 2009

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η παρουσίαση του κ. Παναγιωτίδη, του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, στην ημερίδα της 7-2-09. Μια συντομευμένη εκδοχή μπορεί να βρεθεί και εδώ.

Το Life-Φύση στην Ελλάδα

Check out this SlideShare Presentation:

Life Nature Greecel Gr1

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η παρουσίαση των Τζώρτζια Βαλαώρα και Τάσου Δημαλέξη στην ημερίδα της 7-2-09. Μια εκτεταμένη ανασκόπηση της παρουσίασης μπορεί να βρεθεί και εδώ.

ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ «ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ»

Πάολη Μάιερ (04.02.2009), φαρμακοποιός –βιοκαλλιεργήτρια

Μερικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν την απώλεια της βιοποικιλότητας:

• Η κόκκινη λίστα (IUNC) συμπεριλαμβάνει 16.300 απειλούμενες ποικιλίες ζώων και φυτών.
• Από τα 10-20 εκατομμύρια είδη φυτών, ζώων και μικροοργανισμών 40% χαρακτηρίζονται ως απειλούμενα (καθημερινή απώλεια 3-130 ειδών)
• Ετησίως λατομούνται παρθένα δάση με συνολική έκταση μιάμιση φορά την επιφάνεια της Ελβετίας.
• Σε 10 δισεκατομμύρια δολάρια υπολογίζονται ότι κοστίζει ετησίως η προστασία των δασών (σ’ όλο το πλανήτη).

1. Τι θεωρείται νέο στην ερμηνεία της έννοιας της «βιοποικιλότητας» συγκριτικά με τη προστασία της φύσης;
2. Ποια είναι τα νέα στοιχεία επιστημονικής γνώσης για την έρευνα και την εκτίμηση της βιοποικιλότητας;
3. Ποιος είναι ο προγραμματισμός στη προστασία της βιοποικιλότητας;
4. Ποια είναι τα αδύναμα σημεία;

1. Στη βιοποικιλότητα δεν λαμβάνεται υπόψη ένα μοναδικό είδος και η απειλή του, αλλά όλο το σύστημα μιας ορισμένης περιοχής. Διαμορφώνονται εκτεταμένα και αυστηρά μέτρα προστασίας της φύσης, που στηρίζονται στη δικτύωση των οργανισμών στην αλληλεξάρτησή τους και τη συμβίωση τους. Συμπεριλαμβάνεται επίσης η επιβίωση των ανθρώπων με τις διατροφικές τους ανάγκες, την υγεία, τον αέρα που αναπνέουν και το νερό που καταναλώνουν.

2. Η νέα γνώση από τους διάφορους κλάδους της Βιολογίας δίνουν τη δυνατότητα της έρευνας στα συστήματα της επικοινωνίας των οργανισμών μεταξύ τους, της λειτουργίας καθώς και των ρυθμίσεων των βιοκοινωνιών. Επικίνδυνες προειδοποιήσεις είναι:

• Η απουσία ορισμένων οργανισμών κλειδιά – π.χ. οι φάλαινες ή οι μικροοργανισμοί – μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση ολόκληρων συστημάτων (φαινόμενο ντόμινο).
• Η υπερθέρμανση της γης και η εξαφάνιση των ειδών επιταχύνεται αντίστοιχα με συνεχώς αυξανόμενη ταχύτητα – διότι ασταθή οικοσυστήματα δεσμεύουν λιγότερο CO2. Αντιθέτως, ένα βιολογικό σύστημα γίνεται περισσότερο σταθερό όσο μεγαλύτερη είναι η βιοποικιλομορφία του.

3. Το 9ο συνέδριο του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Προστασία της Βιοποικιλότητας (COP 9) τον Μάιο του 2008 στη Βόννη της Γερμανίας αποφάσισε να προστατεύσει έως το 2010 το 10% των κέντρων της βιοποικιλότητας (ως πρώτο βαθμό προστασίας) και η Ελλάδα αποτελεί ένα τέτοιο κέντρο. Γενικά οι χώρες του νότου θα έχουν μια οικονομική ενίσχυση - από τις χώρες του βορρά - ώστε να μην είναι αναγκασμένες να εκμεταλλευτούν οικονομικά τα δάση, τους υγρότοπους και τα λιβάδια τους, αλλά να δημιουργήσουν άλλες εισοδηματικές δραστηριότητες για την προστασία τους. Έως σήμερα έχουν υπογράψει 190 χώρες τη «Συμφωνία για την βιοποικιλότητα» από το 1992 που παρουσιάστηκε στη Διάσκεψη για τη Γη στο Rio της Βραζιλίας. Από τότε πραγματοποιείται κάθε δυο χρόνια ένα παγκόσμιο συνέδριο.

4. Σχετικά με τις συμφωνίες του Συνεδρίου για τις κλιματικές αλλαγές (Carbon credits) μπορούν να διακινηθούν μεγάλα χρηματικά ποσά. Εάν βέβαια αναλάβουν οι τράπεζες τη χρηματική διανομή, δεν θα είναι εξασφαλισμένο, ότι τα χρήματα αυτά θα χρησιμοποιηθούν για το σκοπό αυτόν. Οι κοινωνικοί φορείς των χωρών με προστατευόμενες περιοχές βιοποικιλότητας, θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα δίκτυο φορέων που θα αναδεικνύουν μια νέα ηθική – δηλαδή της υπευθυνότητας για τη διατήρηση της ζωής στο πλανήτη μας, αντί της άκρατης απαίτησης για περισσότερα κέρδη. Για να συμβάλουμε σ’ αυτό το δίκτυο, θα πρέπει να το εντάξουμε στους στόχους των δραστηριοτήτων μας.

The ninth meeting of the Conference of the Parties (COP 9) in the Convention on Biological Diversity

Biodiversity Network - Germany

Countdown 2010

Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ ΤΟ ΦΑΥΛΟ ΚΥΚΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ

Η βιολογική γεωργία μπορεί να είναι μια πολύτιμη προσφορά σχετικά με την αλλαγή του κλίματος και τη καλυτέρευση της κατάστασης. Αυτή η εκτίμηση δεν στηρίζεται μόνο στην ετήσια ενημέρωση του Παγκόσμιου Αγροτικού Συμβουλίου, αλλά και στο συνολικό κοινωνικό οικολογικό-απολογισμό: όταν σ’ αυτόν συμπεριλαμβάνονται εξωτερικά κόστη, όπως βλάβες στα οικοσυστήματα και στην υγεία των ανθρώπων, τότε η βιολογική γεωργία έχει πλεονεκτήματα έναντι της συμβατικής. Με τη μέθοδο της βιολογικής γεωργίας μπορούν να προστατευθούν οι φυσικοί πόροι, να εξασφαλισθούν οι διατροφικές ανάγκες και η αυτοδιαχείριση καθώς επίσης να αναπτυχθεί αειφορικά η καλλιεργήσιμος γη παρά τις κλιματικές αλλαγές. Η μέθοδος της βιολογικής γεωργίας δίνει τη δυνατότητα της προσαρμογής στην αλλαγή του κλίματος, με την χρήση τοπικών φυτικών και ζωικών ποικιλιών η την μείωση της χρήσης νερού με προσαρμοσμένες τεχνικές και την αποφυγή της διάβρωσης. Η βιολογική γεωργία είναι αποδεκτή σύμφωνα με τις αρχές του δικτύου Natura 2000 και τους στόχους της βιοποικιλότητας για το 2010. Με προσαρμοσμένες τοπικές μεθόδους, χρησιμοποιεί τη παγκόσμια παραδοσιακή γνώση, η βιολογική γεωργία καλύπτει τις προϋποθέσεις για μια γεωργία δίκαιη, που προωθεί την υγεία και την ορθή και ήπια χρήση των φυσικών πόρων.

Πηγή: Περιοδικό, Ökologie / Landbau, αρθ.148 04/2008]
Kirstin Marx στις παράλληλες εκδηλώσεις των ΜΚΟ στο COP9, Βόννη, «Planet Diversity»

Προστασία της βιοποικιλότητας και πράσινη λύση στην κρίση

Check out this SlideShare Presentation:

Prperioxes(Dragoumis)

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η παρουσίαση του Φίλιππου Δραγούμη στην ημερίδα της 7-2-09. Μια περίληψη μπορεί να βρεθεί και εδώ.

Ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το Εθνικό Πάρκο Koli, στην Καρελία της Φιλανδίας μπορούν να βρεθούν εδώ και εδώ .

Ευρωπαϊκά προγράμματα για τη γεωργία σε προστατευόμενες περιοχές

Check out this SlideShare Presentation:

Blaxos & Louloudis

View more presentations from aigaiopelagitis.

Χαρίκλεια Μινώτου: Βιολογική Γεωργία στις ΠΠ

Check out this SlideShare Presentation:

Minotou Biol Agric Pp

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η περίληψη της εισήγησης της Χαρίκλειας Μινώτου, Προέδρου του Μεσογειακού Τμήματος της IFOAM (ABM) και Αντιπροέδρου της ΔΗΩ, στην ημερίδα της 7-2-09 μπορεί να βρεθεί εδώ.

Άντζελα Λάζου (Greenpeace): Θαλάσσια καταφύγια

Check out this SlideShare Presentation:

παρουσίαση Greenpeace ημεριδα

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η Άντζελα Λάζου, που εκπροσώπησε το ελληνικό γραφείο της Greenpeace στην ημερίδα της 7-2-09, στην εισήγησή της με τίτλο «θαλάσσια καταφύγια», αφού έκανε μια εισαγωγή για τους ωκεανούς, τις θάλασσες στη Μεσόγειο και την Ελλάδα και την αναγκαιότητα ίδρυσης θαλάσσιων καταφυγίων, αναφέρθηκε στην πρόταση για ίδρυση ενός θαλάσσιου καταφυγίου στον Κορινθιακό Κόλπο και στην αναγκαιότητα καταγραφής, χαρτογράφησης και προστασίας των λιβαδιών ποσειδωνίας.

Η Greenpeace τεκμηρίωσε την ανάγκη δημιουργίας θαλάσσιου καταφύγιου στον Κορινθιακό κόλπο, με έκθεση που παρουσίασε σε συνεργασία με την Περιβαλλοντική Κίνηση Κορινθίας. Το δίκτυο που προτείνεται βασίζεται στις προτάσεις επιστημονικής ομάδας του τμήματος Βιολογίας του Α.Π.Θ.

Σύμφωνα με τον Μεσογειακό Κανονισμό για την αλιεία (ΕΚ 1967/2006), η χώρα μας πρέπει να προβεί στη χαρτογράφηση των υποθαλάσσιων λιβαδιών του φυτού Posidonia oceanica σε όλη την Ελλάδα και την απαγόρευση της αλιείας για όλα τα συρόμενα εργαλεία πάνω στους συγκεκριμένους οικοτόπους, όπως και στον καθορισμό προστατευόμενων περιοχών αλιείας και σε μέτρα διαχείρισης για την προστασία των περιοχών αναπαραγωγής, ανάπτυξης και των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Η συγκεκριμένη υποχρέωση έπρεπε να είχε εκπληρωθεί έως τις 31/12/2008. Με ορατό αυτό τον κίνδυνο, η Ομοσπονδία Παράκτιων Αλιέων Νοτίου Αιγαίου, ένωσε τις δυνάμεις της με τη Greenpeace και την επιστημονική ομάδα του Δρ. Π. Παναγιωτίδη (από το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών) με σκοπό να πραγματοποιηθεί χαρτογράφηση Ποσειδωνίας σε μια περιοχή ανοιχτά της Άνδρου.

Από αυτές της τις δραστηριότητες, η Greenpeace εξάγει τα εξής συμπεράσματα:

• Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι είναι απαραίτητη η απόλυτη προστασία σημαντικού μέρους των ωκεανών ώστε να μπορούν να φιλοξενούν θαλάσσια ζωή.
• Η προστασία έχει σαφή οφέλη για τους άμεσα ενδιαφερόμενους και μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο με την ενεργή συμμετοχή τους.
• Είναι απαραίτητος ο προσδιορισμός περιοχών «no-take» σε μια χώρα που έχει παρουσιάσει δυσκολίες στον έλεγχο και την εφαρμογή.

Το Δίκτυο Μεσόγειος SOS και η δράση του στις Προστατευόμενες Περιοχές

Check out this SlideShare Presentation:

Med Sos Op 07022009

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η εισήγηση της Χριστίνας Κονταξή του Μεσόγειος SOS στην ημερίδα της 7-2-09.

Ένα σχετικό κείμενο των Ν. Παρδάλου, Χ. Κονταξή και Ν. Χρυσόγελου μπορεί να βρεθεί εδώ.

ΕΟΕ: οικοτουρισμός & περιβαλλοντική εκπαίδευση στις προστατευόμενες περιοχές

Check out this SlideShare Presentation:

Kourakli Wetland Ecotourism

View more presentations from aigaiopelagitis.

Μια περίληψη της εισήγησης μπορεί να βρεθεί εδώ.

Επίσης, για ένα ενδιαφέρον αφιέρωμα της ΕΟΕ για τα πουλιά και τη γεωργία στην Ευρώπη, εδώ.

Δ. Βώκου: Βιοποικιλότητα, Προστατευόμενες Περιοχές, Φορείς Διαχείρισης και Υπουργικές Επιλογές

Check out this SlideShare Presentation:

Professor D. Vokou about Greek Nature Management Bodies and Biodiversity

View more presentations from aigaiopelagitis.

Η Δέσποινα Βώκου, Καθηγήτρια Οικολογίας στο Τμ. Βιολογίας του ΑΠΘ και πρώην πρόεδρος του Φ.Δ. Δέλτα Αξιού – Λουδία – Αλιάκμονα, στην εισήγησή της «Βιοποικιλότητα, Προστατευόμενες Περιοχές, Φορείς Διαχείρισης και Υπουργικές Επιλογές» στην ημερίδα της 7-2-09, έκανε εκτενή αναφορά σε μια προηγούμενη ομιλία της με τίτλο «Οι Φορείς Διαχείρισης και η Λερναία Ύδρα: σύντομη ανασκόπηση του άθλου» που έδωσε το Νοέμβριο 2006, μετά την τρίχρονη θητεία της ως πρόεδρος Φ.Δ. προστατευόμενης περιοχής. Ακολούθως εστίασε στις αλλαγές που έγιναν έκτοτε και έκλεισε την ομιλία της αναφερόμενη στη βιοποικιλότητα και τη διατήρησή της που είναι και το μεγάλο ζητούμενο. Ερμήνευσε τον τίτλο της παλαιότερης ομιλίας της ως απόσταγμα αυτών που αποκόμιζε η ίδια και οι συνεργάτες της στις προσπάθειές τους να βάλουν θεμέλια και να παράγουν έργο διαχείρισης και προστασίας στην περιοχή αρμοδιότητάς τους. «Ένα κεφάλι του μορφώματος ‘Φορέας Διαχείρισης’ (Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου εποπτευόμενο από το ΥΠΕΧΩΔΕ) προσπαθούμε να κόψουμε κι άλλα δυο ξεφυτρώνουν έτοιμα να στραγγαλίσουν τη λογική, να απομυζήσουν τις δυνάμεις και να καταβροχθίσουν το χρόνο μας» ήταν αυτό που ένοιωθαν, όπως γλαφυρά το περιέγραψε.

Υπενθύμισε ότι για την κήρυξη περιοχών ως προστατευόμενων, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία (ν. 1650/86), προαπαιτείται η εκπόνηση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ). Οι μελέτες αυτές απογράφουν τις φυσικές, κοινωνικές, οικονομικές και άλλες συνιστώσες των εκάστοτε περιοχών και προτείνουν Σχέδια Νομοθετημάτων (ΠΔ ή ΚΥΑ) για την κήρυξή τους ως προστατευόμενες - με την αναγκαία ζωνοποίηση όπως και τους γενικούς όρους και περιορισμούς των δραστηριοτήτων με γνώμονα πάντα τις απαιτήσεις των τύπων οικοτόπων και των ειδών με σημαντική παρουσία που υπάρχουν εντός τους. Μέχρι σήμερα έχουν εκπονηθεί με χρήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί τις 85 ΕΠΜ. Μόνο 12 όμως έχουν καταλήξει στην κήρυξη ισάριθμων περιοχών ως προστατευόμενων (καλύπτουν περίπου 17% της έκτασης των περιοχών Natura 2000 στην Ελλάδα). Υπενθύμισε ακόμα ότι σύμφωνα με την οδηγία των οικοτόπων 92/43/ΕΟΚ (ΚΥΑ 33318/3028/1998) προβλέπεται εντός 6 ετών δημιουργία των Ειδικών Ζωνών Διατήρησης (Special Areas of Conservation-SACs). Δηλαδή, θεσμοθέτηση και υλοποίηση συγκεκριμένων μέτρων για αυτές, με ορόσημο το 2012. Μέχρι σήμερα έχουν θεσμοθετηθεί 27 Φορείς Διαχείρισης (ΦΔ) που αντιστοιχούν σε (υπαρκτά ή μελλούμενα) 19 Εθνικά Πάρκα, 2 Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα, 1 Περιοχή Προστασίας της Φύσης και 5 Περιοχές Οικοανάπτυξης. Αυτές οι περιοχές, όμως, καλύπτουν συνολικά μόνο 30% της προστατευτέας έκτασης. Είναι προφανώς αδύνατο να ανταποκριθεί η χώρα στις υποχρεώσεις της με αυτούς τους ρυθμούς κι ούτε υπάρχει κάποια ένδειξη ότι προσπαθεί να το κάνει.

Σε σχέση με τις τεράστιες καθυστερήσεις και τη γενικότερη αδράνεια που παρατηρείται σε θέματα προστασίας της φύσης από πλευράς αρμόδιου Υπουργείου, χρησιμοποίησε ως παράδειγμα το Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα για να απαντήσει στο ερώτημα «Τι διαχειρίζονται οι ΦΔ;». Τρία χρόνια μετά την ίδρυση του ΦΔ αυτής της περιοχής υπήρχε μόνο σχέδιο ΚΥΑ που προσδιόριζε τα όριά της και τις περιοριστικές ρυθμίσεις. Τον Ιούνιο του 2005 υπήρξε εξαγγελία του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ περί υπογραφής του σχεδίου ΚΥΑ και ίδρυσης του Εθνικού Πάρκου. Κανείς άλλος συναρμόδιος υπουργός δεν είχε υπογράψει, οπότε το Εθνικό Πάρκο ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτο! Έξι χρόνια μετά την ίδρυση του Φορέα, πάλι μόνο σχέδιο ΚΥΑ (νέο) υπάρχει. Και όμως, το Δεκέμβριο 2008, ο κ. Σουφλιάς, Υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, ο ίδιος όπως και πριν, γνωστοποιεί ξανά την υπογραφή του σχεδίου ΚΥΑ, του νέου, και εξαγγέλλει ξανά την ίδρυση του Πάρκου. Και πάλι κανείς συναρμόδιος Υπουργος δεν υπέγραψε! Και πάλι είναι ανύπαρκτο το Πάρκο! Όπως μάλιστα είπε η ομιλήτρια, «αναρωτιέται κανείς αν ο Υπουργος παραπλανά τους πολίτες ή αν στελέχη του Υπουργείου παραπλανούν τον Υπουργό» κι ακόμα «αναρωτιέται κανείς αν θα υπογράψει κάποιος άλλος συναρμόδιος υπουργός πριν τις εκλογές ή ένα νέο ανασχηματισμό ή αν θα πρέπει όλα να ξαναρχίσουν πάλι από την αρχή;»

Όσον αφορά τους πόρους για τη λειτουργία των ΦΔ, τόνισε ότι δεν υπάρχει καμιά πρόβλεψη για επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού! Ουσιαστικά η λειτουργία τους συνδέθηκε με αυτοχρηματοδότηση και εξυπηρέτηση μέσω προγραμμάτων. Τέτοιες επιλογές όμως κάνουν προσχηματική την ίδρυση των ΦΔ, αφού δεν αναλαμβάνει καμιά ουσιαστική δέσμευση η Πολιτεία για τη λειτουργία τους. Οι ΦΔ δεν είναι Κέντρα Πληροφόρησης. Αυτά κάλλιστα μπορεί να είναι αυτοχρηματοδοτουμενα, όχι όμως και οι οργανισμοί που ευθύνονται για τη διαχείριση της φυσικής κληρονομιάς της χώρας. Είναι μια ακόμα Ελληνική πρωτοτυπία, μια όχι μόνο χαμηλής ποιότητας αλλά και επικίνδυνη επιλογή.

Αναφέρθηκε ακόμα σε θέματα που αφορούν τους προέδρους και τη στελέχωση των ΦΔ: Σύμφωνα με το νόμο (Ν. 2742, παρ. 4α), πρόεδρος του Δ.Σ. ΦΔ πρέπει να είναι πρόσωπο με επιστημονικές γνώσεις και εμπειρία σε θέματα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Στην πράξη, πρόεδροι έγιναν ποικιλώνυμοι επιτηδευματίες, έπαρχοι, δήμαρχοι, νομάρχες, περιφερειάρχες κλπ. Ως προς τη στελέχωση (Ν. 2742, άρθρο 15), σε κάθε ΦΔ συνιστώνται μέχρι και 20 θέσεις επιστημονικού, 10 θέσεις διοικητικού και τεχνικού προσωπικού και μία θέση Διευθυντή. Χωρίς σταθερούς πόρους, πώς θα καλυφθούν αυτές οι θέσεις; Περιστασιακά και όλες μέσα από προγράμματα; Χωρίς κανένα σταθερό ανθρώπινο πυρήνα που θα προγραμματίζει, θα οργανώνει δράσεις και θα τις εφαρμόζει; Για τι είδους διαχείριση της φύσης μιλάμε, που μια θα υπάρχει και μια θα εξαφανίζεται, μαζί με τους ανθρώπους που θα την ασκούν. Είναι προφανές ότι οι ικανοί δεν πρόκειται να παραμείνουν στους ΦΔ κάτω από τέτοιες συνθήκες και η επένδυση επάνω τους τίποτα δεν θα αποδώσει. Πρόκειται για πεταμένα λεφτά σε οικοδόμημα χωρίς θεμέλια και σε σχήμα χωρίς προοπτική.

Κλείνοντας το σκέλος της ομιλίας της σε σχέση με τους Φορείς Διαχείρισης, η Δ. Βώκου είπε ότι είναι προφανές πως η προστασία της βιοποικιλότητας δεν ανήκει στις προτεραιότητες της ηγεσίας του ΥΠΕΧΩΔΕ και κατ’ επέκταση η όλη στήριξη του θεσμού από πλευράς υπουργείου αμελητέα.

Σε σχέση με τη βιοποικιλότητα, για την οποία άλλωστε δημιουργήθηκαν οι προστατευόμενες περιοχές και οι ΦΔ τους, τόνισε ότι είναι μεγάλο περιβαλλοντικό αίτημα η διατήρησή της κι ότι για την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί μαζί με την κλιματική αλλαγή τα δύο μεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής. Όμως, για να έχει ελπίδα επιτυχίας η διατήρηση της βιοποικιλότητας, από μεγάλο περιβαλλοντικό αίτημα της εποχής χρειάζεται να γίνει και μεγάλο κοινωνικό αίτημα. Για να γίνει αυτό θα πρέπει να βρεθεί απάντηση στο ερώτημα «πώς θα κάνουμε τις προστατευόμενες περιοχές ελκυστικές για τους πολλούς;» Γιατί οι πολλοί θα πρέπει να γίνουν συμμέτοχοι στην προσπάθεια και όχι μόνον αποδέκτες απαγορεύσεων και θρήνων. Η εξίσωση που ίσως περιγράφει το μεγαλύτερο κίνδυνο για τη βιοποικιλότητα είναι: Απουσία εμπειρίας της φύσης = Απουσία αγάπης για τη φύση = Απώλεια της φύσης. Κι αν αυτό ισχύει, η πρόκληση είναι να μπορέσουν να επανασυνδεθούν οι άνθρωποι με τη φύση - και μάλιστα από νωρίς, από την παιδική τους ηλικία - για να διατηρηθεί η φύση. Αν η επαφή είναι που φέρνει την επιθυμητή στάση, θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στους πολλούς να βιώσουν τη βιοποικιλότητα, να ζητηθεί η συνδρομή τους στις προσπάθειες ανακάλυψης της βιοποικιλότητας και της σημασίας της. Είναι μεγάλη η συμβολή που έχουν και μπορούν να έχουν σ’ αυτό οι περιβαλλοντικές οργανώσεις. Χρειαζόμαστε μια επιστήμη που θα χωράει τους πολλούς. Κι ακόμα χρειαζόμαστε τη γνώση και τις υποδομές των τοπικών κοινωνιών. Επειδή όμως χρειάζεται κάτι άμεσα, πρέπει να σκεφτούμε πώς θα κάνουμε τις προστατευόμενες περιοχές ελκυστικές για τους πολλούς τώρα. Πώς, δηλαδή, θα γίνουν «της μόδας» χωρίς να θυσιαστούν οι ίδιες; Δεν υπάρχει έτοιμη απάντηση αλλά θα πρέπει γρήγορα να την αναζητήσουμε. Ακόμα, θα πρέπει να μάθουμε ποιος και εάν πραγματικά νοιάζεται για τις προστατευόμενες περιοχές. Οι Οικολόγοι Πράσινοι θα πρέπει να τοποθετηθούν καθαρά απέναντι σ’ αυτό το θέμα. Και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις που πραγματικά ενδιαφέρονται θα πρέπει να απαιτήσουν από τα κόμματα και να τοποθετηθούν και να δεσμευτούν.

Για ένα σχετικό άρθρο της Δέσποινας Βώκου στην Ελευθεροτυπία της 1-2-2007 βλέπε και εδώ.

Η ματιά των εργαζομένων στους Φορείς Διαχείρισης

Η παρουσίαση σε PowerPoint μπορεί να βρεθεί εδώ.


Η Λία Παπαδράγκα, υπεύθυνη επικοινωνίας του Φ.Δ. Δέλτα Λουδία - Αξιού - Αλιάκμονα και μέλος του προσωρινού Δ.Σ. του Πανελλαδικού Συλλόγου Εργαζομένων στους Φ.Δ. Προστατευόμενων Περιοχών «Ελληνική Φύση», στην εισήγησή της με τίτλο «Λειτουργία των Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών. Προβλήματα – προτάσεις – προοπτικές: η ματιά των εργαζομένων», αναφέρθηκε στον υπό ίδρυση Σύλλογο και τον κύριο στόχο του που είναι η προσπάθεια για εξασφάλιση εργασιακού μέλλοντος για τους εργαζόμενους αλλά κυρίως η συμβολή στην αποτελεσματικότερη λειτουργία και στην ομαλή συνέχιση της λειτουργίας των Φορέων Διαχείρισης.

Χαριτολογώντας ανέφερε ότι ο Σύλλογος κινδυνεύει να είναι ένας από τους βραχυβιότερους, καθώς το πρόγραμμα ΕΠΠΕΡ του Γ’ ΚΠΣ τελειώνει το 2009, όπως και οι συμβάσεις των εργαζόμενων! Είναι σημαντικό να μην επαναληφθεί η ίδια ιστορία με το Β΄ ΚΠΣ, όταν οι εργαζόμενοι στα Κέντρα Πληροφόρησης σταμάτησαν απλά να εργάζονται όταν έληξαν οι συμβάσεις τους, αφήνοντας μια πολύτιμη εμπειρία και τεχνογνωσία που είχε συσσωρευτεί να πάει εντελώς χαμένη, ενώ παράλληλα απαξιώθηκε ο αποκτηθείς εξοπλισμός (αυτοκίνητα, σκάφη κ.ά.).

Ακολούθως, αναφέρθηκε στα βασικά αιτήματα των εργαζομένων:
- Συνεχής και συνεπής χρηματοδότηση των Φορέων από εθνικούς πόρους.
- Στελέχωση των Φ.Δ. με μόνιμο προσωπικό, ώστε να μην χάνεται η πολύτιμη εμπειρία που αποκτάται.
- Στελέχωση των Φ.Δ. με το απαραίτητο προσωπικό, ώστε να διασφαλιστούν οι απαιτήσεις για την διαχειριστική επάρκεια για την εκτέλεση έργων του ΕΣΠΑ. Χρηματοδότηση σύνταξης εγχειριδίου διαχειριστικής επάρκειας για όλους τους φορείς.
- Επίσπευση των διαδικασιών έκδοσης των απαραίτητων νομοθετημάτων (ΚΥΑ και ΠΔ) στις Προστατευόμενες Περιοχές, όπου δεν έχουν εκδοθεί ακόμη.
- Εφαρμογή / αναμόρφωση / συμπλήρωση του θεσμικού πλαισίου που διέπει τη λειτουργία των Φορέων Διαχείρισης.
- Δημιουργία κεντρικής υπηρεσίας με έμπειρο προσωπικό σε θέματα διαχείρισης ΠΠ, ώστε να αντιμετωπίζονται οριζόντια τα κοινά προβλήματα των φορέων και να παρέχονται συμβουλές και οδηγίες.
- Εξασφάλιση των προϋποθέσεων (π.χ. προκαταβολή εθνικής συμμετοχής) για δυνατότητα υλοποίησης ευρωπαϊκών προγραμμάτων από τους φορείς (Interreg, MED κ.λ.π.).
- Χρηματοδότηση για τη δημιουργία κοινών πρωτοκόλλων παρακολούθησης των περιβαλλοντικών παραμέτρων και της εφαρμογής των Διαχειριστικών Σχεδίων.

Συμπέρασμα: είναι ανάγκη η Πολιτεία να δει σοβαρά το θέμα των Προστατευόμενων Περιοχών και των Φορέων Διαχείρισης. Διαφορετικά θα συνεχιστεί η υποβάθμιση των περιοχών, η απώλεια της βιοποικιλότητας και θα συνεχίσουμε να τρέχουμε πίσω από τα πρόστιμα για την παράβαση των κοινοτικών οδηγιών.

Αξίζει τον κόπο μια ματιά και στο μπλογκ του Φ.Δ. Δέλτα Αξιού - Λουδία – Αλιάκμονα και μια επίσκεψη στην πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση φωτογραφίας που οργανώνει.

Πολιτικές κοινωνικής οικονομικής ενίσχυσης με επίκεντρο τις προστατευόμενες περιοχές της ελληνικής φύσης

Περίληψη εισήγησης του Θανάση Μακρή (οικονομολόγου) στην ημερίδα της 7-2-09.


Δυο λόγια για την οικονομική κρίση

Καθώς η κρίση αρχίζει να αγγίζει την πραγματική οικονομία περισσότερο ως κλίμα και λιγότερο ως πραγματική επίπτωση, η κυβέρνηση οφείλει να ετοιμάσει σχέδιο για να την αντιμετωπίσει. Αλλά είναι και δικό μας χρέος να πάρουμε θέση. Θα πρέπει να αντιπαλαίψουμε τη λογική του τύπου «την κρίση θα πληρώσουν τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα, το περιβάλλον, η κοινωνική πρόνοια» και να δράσουμε για την αντιστροφή αυτής της ταξικής πολιτικής.

Βασική μου πεποίθηση είναι ότι αντί να δίνονται χρήματα και εγγυήσεις στις τράπεζες και για ενίσχυση του χρηματιστηρίου πρέπει να δοθούν στην βάση της κοινωνίας για την αναμόχλευση της οικονομίας. Τα χρήματα θα πρέπει να δοθούν για την δημιουργία και πλήρη επιδότηση θέσεων εργασίας τουλάχιστον ετήσιας διάρκειας στους τομείς:
- κοινωνική πρόνοια
- προστασία του περιβάλλοντος
-παιδεία

Το πρόγραμμα για το περιβάλλον μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία όπως την βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτηρίων, ξεκινώντας από οικίες χαμηλόμισθων, χαμηλοσυνταξιούχων, ανέργων, αγροτών, και επαγγελματιών με χαμηλό εισόδημα. Επίσης, μπορεί να περιλάβει την αλλαγή προτεραιοτήτων και την κατάργηση του σώματος αγροφυλακής, με αντικατάστασή του από μια υπηρεσία προστασίας περιβάλλοντος, στην οποία θα ενταχθούν εργαζόμενοι στους Φορείς Διαχείρισης, ως Δημόσιοι Υπάλληλοι.

Χρήματα θα μπορούσαν να βρεθούν από την φορολόγηση επιχειρήσεων, μεταφορά πόρων από τα Υπουργεία Άμυνας, Ανάπτυξής και την μεταφορά στον τομέα περιβάλλοντος από τα δημόσια έργα του ΥΠΕΧΩΔΕ. Όμως αυτά μπορεί να αργήσουν. Άμεσα μπορούν να βρεθούν με κρατικά ομόλογα. Με την αναμόχλευση δημιουργούνται εισοδήματα και προστιθέμενη αξία πολλαπλάσια από τα χρήματα που θα δώσει το Δημόσιο. Τα έσοδα από φόρους -άμεσους και έμμεσους- που θα οφείλονται στην αναμόχλευση αυτή θα αποσβέσουν και λογιστικά και πραγματικά στον προϋπολογισμό το κόστος της πολιτικής αυτής. Το ύψος των οικονομικών ωφελειών θα είναι σε κάθε περίπτωση σημαντικότατο τόσο στην ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, του χρηματοπιστωτικού τομέα, των εσόδων του κράτους όσο πιο μακριά δοθούν αυτά τα χρήματα από το χρηματικό πιστωτικό σύστημα και όσο περισσότερους κύκλους κάνουν στην οικονομία πριν φτάσουν στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Η πραγματική οικονομία επηρεάζεται από το κλίμα και τις πραγματικές επιδόσεις. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα, οι όροι χρηματοδότησης μπορούν να διευκολύνουν ή να δυσκολέψουν τις επιχειρήσεις, όμως δεν μπορούν να αλλάξουν το κλίμα ούτε μπορούν να στηρίξουν την οικονομία γιατί:

• Καμία επιχείρηση δεν προσφεύγει σε δανεισμό για να προσλάβει ή να διασφαλίσει θέσεις εργασίας και ειδικά σε περίοδο κρίσης
• Σε περίοδο κρίσης οι επιχειρήσεις δεν κάνουν ανοίγματα ακόμα και με επιδοτούμενες θέσεις εργασίας, όχι μόνο λόγω τις αφερεγγυότητας των κρατικών πληρωμών αλλά κυρίως επειδή το πρόβλημα δεν είναι η αύξηση της παραγωγής με μειωμένο κόστος, αλλά η αύξηση ή σταθεροποίηση των πωλήσεων, και μείωση του κόστος.
• Τα επιδοτούμενα δάνεια των τραπεζών θα τα λυμαίνονται τα κυκλώματα που κερδοσκόπησαν πάνω σε όλα τα προηγούμενα προγράμματα για την στήριξη των επιχειρήσεων
• Τα προγράμματα επιδοτούμενης εργασία δεν θα καταφέρουν να αυξήσουν την απασχόλησης αλλά με την ανακύκλωση των εργαζομένων για την αύξηση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων που σε περιόδους κρίσης δεν επανεπενδύονται.

Κοινωνική οικονομία στις προστατευόμενες περιοχές

Υπάρχουν δύο σκέλη στο θέμα, οι οικονομικές δραστηριότητες από την μία και τα υποκείμενα αυτής από την άλλη.

Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Πρωτογενής παραγωγή:
- Βιολογική γεωργία
- Βιολογική εκτατική κτηνοτροφία
- Αγροδασοκομία (κάστανα, φουντούκια, καρύδια, αμύγδαλα, αρωματικά φυτά, φαρμακευτικά βότανα, μανιτάρια)

Μεταποίηση:
- Τυποποίηση/συσκευασία, πώληση βιολογικών αγροτικών προϊόντων, παραδοσιακών προϊόντων και προϊόντων οικοτεχνίας της περιοχής.
- Παραγωγή παραδοσιακών τοπικών προϊόντων και τεχνουργημάτων (π.χ. υφαντά, ξυλόγλυπτα)

Υπηρεσίες:
- Επιστημονική έρευνα και υποστήριξή της
- Εκπαιδευτές και εμψυχωτές περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και δραστηριοτήτων περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης.
- Απασχόληση στην ενημέρωσή και την παρουσίαση των περιοχών και των ιδιαιτεροτήτων τους
- Οικοτουριστικές και αγροτουριστικές δραστηριότητες
- Οδηγοί, συνοδοί και ξεναγοί των περιοχών, περιπάτου, ορειβασίας, ποδηλασίας, βαρκάδας, φωτογραφήσεις, παρατήρηση πουλιών κλπ.
- Οργανωτές υπαίθριων δραστηριοτήτων και ενοικίασης εξοπλισμού, πώληση αναλώσιμων, επισκευές.
- Εστίαση, φιλοξενία, τουριστική εξυπηρέτηση, αναψυκτήριο, καφέ
- Ενθύμια, εκπαιδευτικό-ψυχαγωγικό υλικό (παραγωγή και πώληση).
- Δραστηριότητες φύλαξης και ψυχαγωγίας παιδιών.
- Κατάρτιση και εκπαίδευση ενηλίκων.
- Καλλιτεχνικά έργα (δημιουργία), αίθουσες τέχνης

Β. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Δύο λόγια για το τι αποκαλούμε κοινωνική οικονομία.

• Είναι η οικονομική δραστηριότητα με επαγγελματική απασχόληση αυτών που εμπλέκονται, που όμως κυριαρχούν άλλοι στόχοι, κοινωνικοί, από την μεγιστοποίηση του οικονομικού αποτελέσματος και των κερδών, όπως η προστασία του περιβάλλοντος, η εκπαίδευση, η πολιτιστική δημιουργία, η κοινωνική αλληλεγγύη, η κοινωνική ένταξη, η αποθεραπεία κλπ.
• Τα κέρδη είναι περιορισμένα πέραν της αμοιβής της εργασίας, στα πλαίσια της δραστηριότητας ή αυτά διοχετεύονται σε κοινωνικούς σκοπούς.
• Οι αποφάσεις λαμβάνονται δημοκρατικά όπου όλοι οι εργαζόμενοι και συνεργάτες έχουν μία ψήφο και ίσα δικαιώματα.
• Η δραστηριότητα έχει σαφή κοινωνικά χαρακτηριστικά.

Η κοινωνική επιχείρηση από οικονομική άποψη:

• Έχει συνεχή/τακτική δραστηριότητα παραγωγής αγαθών ή παροχής υπηρεσιών.
• Έχει υψηλό βαθμό αυτονομίας.
• Αναλαμβάνει οικονομικό ρίσκο. Η δραστηριότητα είναι επιχειρηματική με την έννοια του ρίσκου που αναλαμβάνει για την παραγωγική δραστηριότητα και την εύρεση πόρων και “πελατών”.
• Έχει ένα ελάχιστο αμειβόμενης εργασίας

Η κοινωνική επιχείρηση από κοινωνική άποψη:

• Έχει σαφή όφελος στην κοινότητα
• Συλλογική διάσταση
• Η συμμετοχή στις αποφάσεις δεν καθορίζεται από την συνεισφορά κεφαλαίου.
• Έχουμε συμμετοχικότητα και από χρήστες ή πελάτες στην δραστηριότητα
• ή/ και στις αποφάσεις.
• Περιορισμένη ή μηδενική διανομή κερδών

Κοινωνικές επιχειρήσεις, όπως π.χ. συνεταιρισμοί, δίκτυα παραγωγών – καταναλωτών, κοοπερατίβες, μη-κερδοσκοπικές εταιρείες θεωρούνται πιο συμβατές με τους στόχους της περιβαλλοντικής προστασίας. Ορισμένες από αυτές, όπως π.χ. οι συνεταιρισμοί έχουν αποκτήσει μια αρνητική φήμη στην Ελλάδα από την κομματική κακοποίηση και εκμετάλλευση που υπέστησαν κυρίως οι αγροτικοί συνεταιρισμοί. Ωστόσο, θα πρέπει να τους ξαναδοθεί η πρέπουσα σημασία και να αφεθούν να προσφέρουν τις σημαντικές τους υπηρεσίες. Στις παραπάνω κατευθύνσεις πρέπει να συμβάλουν και οι Οικολόγοι Πράσινοι.

-----------------------------------------------------------------------------------------------
Η ενίσχυση των κοινοτικών δεσμών (community building) αποτελεί μια μορφή κοινωνικής ενδυνάμωσης, την οποία εφαρμόζουν τελευταία μεταξύ άλλων και αρκετές ομάδες κοινωνικού ακτιβισμού. Μπορεί να περιλάβει ένα μεγάλο εύρος πρακτικών, από απλά γεγονότα, όπως συνελεύσεις γειτονιάς, κοινά γεύματα και λέσχες βιβλίων, έως μεγάλης κλίμακας γεγονότα, όπως φεστιβάλ και κατασκευαστικά προγράμματα (π.χ. ύδρευσης ή άρδευσης), που αξιοποιούν κατοίκους της περιοχής παρά εξωτερικούς εργολάβους. Η προϊούσα αποσύνθεση των κοινωνικών δεσμών στις βιομηχανοποιημένες χώρες οδήγησε πολλούς κοινωνικούς ακτιβιστές να συνειδητοποιήσουν ότι θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν πολλαπλά κοινωνικά δεινά εάν έδιναν έμφαση στην επανασύνδεση και στην κοινωνική νοηματοδότηση απομονωμένων κατά τα άλλα ατόμων. Κεντρικές αξίες σε αυτή την προσπάθεια έχουν σταθεί η δίκαιη συμπεριφορά, η ισοτιμία, η υπευθυνότητα, η ευκαιρία, η επιλογή, η συμμετοχή, η αμοιβαιότητα και η διαρκής μάθηση. Η συνεργασία, ο εθελοντισμός και πρακτικές συμμετοχικής δημοκρατίας χρησιμοποιούνται συχνά.

Ο συγκεκριμένος τύπος κοινωνικής κινητοποίησης μπορεί να ανιχνευτεί από τα τέλη του 18ου αιώνα και στους πρώτους ουτοπικούς σοσιαλιστές, όπως ο Robert Owen. Παρά τα πενιχρά αποτελέσματα, αυτές οι πρακτικές επηρέασαν σημαντικές πρωτοβουλίες και βοήθησαν στην αναβάθμιση πολλών κοινοτήτων κατά τις δεκαετίες του 1920 και 1930 στην Ανατολική Αφρική, με την έμμεση βοήθεια των αποικιακών αρχών. Ο Γκάντι υιοθέτησε πολλές από αυτές στην προσπάθειά του να επιτύχει οικονομική ανεξαρτησία στο επίπεδο των χωριών σε όλη την Ινδία. Ωστόσο, το όραμά του δεν συνεχίστηκε από τους διαδόχους του, οι οποίοι προτίμησαν τη συγκεντροποιημένη βαριά βιομηχανική ανάπτυξη. Μεταπολεμικά, ο ΟΗΕ θα τις χρησιμοποιήσει και πάλι, σε συνεργασία με τη Διεθνή Τράπεζα και με σημαντικό ρόλο για τα προγράμματα εγγραμματισμού ενηλίκων. Στο επίπεδο των κοινοτικών επιχειρήσεων και ιδιαίτερα των συνεταιρισμών, συχνά αναφέρεται το παράδειγμα του Mondragon, στην περιοχή των Βάσκων της Ισπανίας. Εναλλακτικές τεχνολογίες, βασισμένες στο έργο του E.Φ. Σουμάχερ (1980), επίσης χρησιμοποιούνται συχνά. Στη δεκαετία του 1990, η δημιουργία «κοινωνικού κεφαλαίου» έγινε πάλι επίκαιρη, ιδιαίτερα μέσα από την εξαιρετική επιτυχία της δουλειάς του Muhammad Yunus στο Μπαγκλαντές, με την Grameen Bank, η οποία οδήγησε στην υιοθέτηση σχημάτων δανεισμού μικροεπιχειρήσεων και σε άλλα σημεία του πλανήτη. Για αυτή την επιτυχία, ο Yunus τιμήθηκε το 2006 με το Νόμπελ Ειρήνης.

«Χαράσσουμε μια άλλη προοπτική για την ελληνική φύση"

Ολοκληρώθηκε με επιτυχία η Ημερίδα
«Οι προστατευόμενες περιοχές της ελληνικής φύσης
ως ευκαιρίες εφαρμογής ενός νέου αναπτυξιακού προτύπου»

Την αγωνία τους, τις προτάσεις τους αλλά και το θεσμικό πλαίσιο για την προστασία της φύσης παρουσίασαν είκοσι (20) προσκεκλημένα ιδρύματα, οργανώσεις και φορείς, που συμμετείχαν στην Ημερίδα διαλόγου για την κατάσταση των προστατευόμενων περιοχών και για την ανάγκη ουσιαστικής προστασίας και διαχείρισής τους. Την εκδήλωση διοργάνωσαν οι Οικολόγοι Πράσινοι χθες Σάββατο 7.2.09 στη Θεσσαλονίκη, με την ευκαιρία της παγκόσμιας ημέρας υγροτόπων.
Τις πολιτικές προτάσεις των Οικολόγων Πράσινων ανέπτυξε ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου του κόμματος για το ευρωκοινοβούλιο, Μιχάλης Τρεμόπουλος, η επικεφαλής της ομάδας των Πράσινων στο κοινοβούλιο της Βιέννης, Μαρία Βασιλάκου και ο Νίκος Χρυσόγελος, μέλος της Γραμματείας και συντονιστής της εκλογικής καμπάνιας.
Στην ημερίδα συμμετείχαν με εισηγήσεις, τις οποίες θα αξιοποιήσουν οι Οικολόγοι Πράσινοι στη διαμόρφωση ενός αξιόπιστου προγράμματος ενόψει των ευρωεκλογών, εκπρόσωποι:
Α. Ερευνητικών ιδρυμάτων
1. Του Εθνικού Κέντρου Βιοτόπων – Υγροτόπων (ΕΚΒΥ)
2. Του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών (ΙΔΕ) του ΕΘΙΑΓΕ
3. Του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ)
Β. Εκπαιδευτικών
4. Της Πανελλήνιας Ένωσης Εκπαιδευτικών για την Περιβαλλοντική
Εκπαίδευση (ΠΕΕΚΠΕ)
5. Πανεπιστημιακοί φορείς
Γ. Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων
6. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
7. WWF-Ελλάς
8. Greenpeace
9. Αρκτούρος
10. Καλλιστώ
11. Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS
12. Πανελλήνιο Δίκτυο Οικολογικών Οργανώσεων –ΠΑΝΔΟΙΚΟ,
13. Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών
14. Ελληνική Εταιρεία
15. «Μια Φύση»
Δ. Συνδικαλιστικών και άλλων φορέων
16. Οργανισμός Ελέγχου και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων ΔΗΩ
17. Μεσογειακό τμήμα της IFOAM – ABM
18. Εξωτερική Ομάδα Παρακολούθησης Προγράμματος LIFE.
19. Πανελλαδικός Σύλλογος Εργαζομένων στους Φορείς Διαχείρισης προστατευομένων περιοχών

Συμμετείχαν επίσης οι πανεπιστημιακοί:
1. Δέσποινα Βώκου καθηγήτρια οικολογίας στο Τμ. Βιολογίας του ΑΠΘ
2. Γιώργος Βλάχος επιστ. συνεργάτης Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
3. Αλέξανδρος Γεωργόπουλος, καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Αγωγής & Εκπαίδευσης του ΑΠΘ

Παρεμβάσεις στις οποίες κατέθεσαν τις εμπειρίες τους από τη διαχείριση περιβαλλοντικών θεμάτων έκαναν:
• Η έπαρχος Λαγκαδά, Πόπη Καλαϊτζή, στη χωρική αρμοδιότητα της οποίας είναι η λίμνη Κορώνεια
• Ο πρώην αντινομάρχης Θεσσαλονίκης, Γιάννης Μπίκος, ο οποίος ως αντινομάρχης αγροτικής ανάπτυξης Θεσσαλονίκης διαχειρίστηκε τόσο το θέμα της Κορώνειας, όσο και το Δέλτα του Αξιού.

Χαιρετισμό έστειλε ο επικεφαλής της Πρωτοβουλίας για τη Θεσσαλονίκη, Γιάννης Μπουτάρης, ο οποίος δεν μπόρεσε να παραστεί για έκτακτους προσωπικούς λόγους.
Σε δήλωση του προς τα μέσα ενημέρωσης μετά από την ολοκλήρωση της ημερίδας, ο Μιχάλης Τρεμόπουλος τόνισε:
«Απαιτούνται ολοκληρωμένες, διαμορφωμένες πολιτικές και κοινωνικές παρεμβάσεις σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, με στόχο:
• τη ουσιαστική ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών
• την ανάπτυξη θεσμών διαχείρισης και προστασίας
• την αντιμετώπιση πιέσεων που ασκούνται κεντρικά από την κυβέρνηση και τοπικά από ομάδες συμφερόντων
• την εφαρμογή ενός μοντέλου πράσινης οικονομίας προς όφελος της κοινωνίας, της απασχόλησης και του περιβάλλοντος,
• την αντιμετώπιση φαινομένων διαφθοράς και αδιαφάνειας που χρησιμοποιούν τον φυσικό πλούτο για εξυπηρέτηση πελατειακών συμφερόντων
Ο Μ. Τρεμόπουλος ανακοίνωσε ότι «οι Οικολόγοι Πράσινοι θα θέσουν σε διαβούλευση με τους κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και ερευνητικούς φορείς τις πολιτικές θέσεις τους για τις προστατευόμενες περιοχές της ελληνικής φύσης».
Το συντονισμό και την παρουσίαση των ενοτήτων της ημερίδας έκαναν οι δημοσιογράφοι Χρήστος Μάτης, Παύλος Νεράντζης και Χρήστος Τελίδης.

Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές: Μια πρόταση για το θαλάσσιο περιβάλλον και την οικονομία

Των:
Νίκη ΠΑΡΔΑΛΟΥ,
Χριστίνα ΚΟΝΤΑΞΗ,
Νίκου ΧΡΥΣΟΓΕΛΟΥ
Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Παρακολούθηση της κατάστασης των θαλασσών με …ασυνέχειες

Η χώρα μας στο πλαίσιο των διεθνών της υποχρεώσεων (πχ. υποβολή στοιχείων στο Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον) πρέπει να παρακολουθεί την ποιότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και να υποβάλει στοιχεία στο MEDPOL που αφορά τη ρύπανση και μόλυνση των θαλασσών. Αναλύσεις πρέπει να γίνονται για μικροβιακή μόλυνση, θρεπτικά συστατικά (ευτροφισμός), μέταλλα και πετρελαϊκούς υδρογονάνθρακες, σε μύδια, ψάρια, νερά και ιζήματα του βυθού, ώστε να υπάρχει μια πλήρης εικόνα ως προς την ρύπανση. Δεν αρκούν οι αναλύσεις στα νερά για να αποκτήσουμε πλήρη εικόνα, μια και ορισμένες τοξικές ουσίες που στο νερό της θάλασσας μπορεί να είναι σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις έχουν την ιδιότητα να βιο-συσσωρεύονται και να φτάνουν σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις (επικίνδυνες για την υγεία ή και θανατηφόρες δόσεις) σε κάποια είδη μέσω της τροφικής αλυσίδας.

Δυστυχώς, για το διάστημα μετά το 1999 έως το 2004 οι μετρήσεις δεν έγιναν και γενικότερα το πρόγραμμα διακόπηκε λόγω απουσίας χρηματοδότησης, αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά ότι δεν είμαστε συνεπείς ως χώρα στις διεθνείς υποχρεώσεις μας για το περιβάλλον. Οι μετρήσεις και αναλύσεις επαναλήφτηκαν για δύο χρόνια, το 2004 και το 2005 και μετά σταμάτησαν ξανά.

Αν δεν υπάρχει συστηματική παρακολούθηση της κατάστασης στις πιο επιβαρυμένες ή πιο ευάλωτες περιοχές πώς θα ξέρουν τόσο οι πολίτες όσο και οι υπηρεσίες ποια είναι η κατάσταση του περιβάλλοντος και πως μπορούν να σχεδιαστούν αποτελεσματικές περιβαλλοντικές πολιτικές; Πολύ περισσότερο, πώς μπορεί να υπάρξει ένας Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, όπως προωθούν ήδη αρκετά ευρωπαϊκά κράτη αλλά με την πρόσφατη Ανακοίνωσή της στις 25/11/2008 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή; Πώς μπορεί να εφαρμοστεί η Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική και η Οδηγία Πλαίσιο για τις Θαλάσσιες Στρατηγικές 2008/56; Αν, όμως, δεν είμαστε συνεπείς ως χώρα για τις συμβατικές μας υποχρεώσεις πώς μπορούμε να περάσουμε σε πιο καινοτόμους προσεγγίσεις για την πραγματική κατάσταση των οικοσυστημάτων αλλά και για την αποκατάσταση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας;

Η προσέγγιση του οικοσυστήματος

Ως χώρα αντιμετωπίζουμε τεράστιες δυσκολίες στην αξιόπιστη λειτουργία ενός συστήματος παρακολούθησης της ποιότητας των νερών (υπόγειων, επιφανειακών, παράκτιων και θαλάσσιων) με βάση τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από παλιότερες Συνθήκες, ευρωπαϊκές και διεθνείς υποχρεώσεις. Σήμερα, όμως, έχουν προωθηθεί και νέες αντιλήψεις και υποχρεώσεις για την παρακολούθηση της κατάστασης των οικοσυστημάτων που βασίζονται στην «προσέγγιση του οικοσυστήματος». Η εικόνα ακόμα και αν γίνονταν κανονικά οι μετρήσεις και παρακολούθηση φυσικοχημικών παραμέτρων δεν μπορεί να είναι πλήρης, όπως αποδεικνύεται τις τελευταίες δεκαετίες. Μια περιοχή που δεν έχει ρύπανση με τοξικές ουσίες δεν είναι κατά ανάγκη σε καλή (οικολογική) κατάσταση. Γι αυτό οι επιστήμονες αλλά και η ΕΕ προχωρούν σε πιο ολοκληρωμένες προσεγγίσεις, εισάγουν περισσότερες παραμέτρους όπως για παράδειγμα οι οικολογικοί δείκτες, το οικολογικό στρες, η κατάσταση από άποψη βιοποικιλότητας, η κατάσταση των ιχθυο-αποθεμάτων, η παρουσία απορριμμάτων κα ώστε να έχουμε μια πιο ξεκάθαρη εικόνα της κατάστασης μιας θαλάσσιας περιοχής.

Ένα νέο αλλά όχι τόσο …νέο εργαλείο

Η «προσέγγιση του οικοσυστήματος» είναι ένα σχετικά πρόσφατο εργαλείο, μια νέα προσέγγιση για να εξετάσουμε τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και την κοινωνία από ανθρώπινες ενέργειες ή παραλήψεις και κυρίως για να μπορέσουμε να λάβουμε αποφάσεις που θα διαμορφώσουν ένα πιο βιώσιμο μέλλον. Μέχρι πρόσφατα, όταν μιλούσαμε για την κατάσταση του περιβάλλοντος επικεντρώναμε την προσοχή μας σε περιορισμένους, αποκομμένους δείκτες -παραμέτρους. Θεωρούσαμε μέχρι πρόσφατα μη-επιβαρυμένη μια περιοχή αν οι αναλύσεις έδειχναν, για παράδειγμα, απουσία τοξικών ρύπων ή συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων και άλλων τοξικών ουσιών που δεν ξεπερνούσαν κάποια όρια που είχαν τεθεί στη βάση κάποιων, κυρίως οικονομικό-κοινωνικών κριτηρίων. Το ίδιο ίσχυε και για τη συγκέντρωση κάποιων παθογόνων οργανισμών στα νερά. Σε γενικές γραμμές θα έλεγε κανείς ότι μέχρι τώρα η έρευνα έμοιαζε αποσπασματική γιατί προσέγγιζε τα θέματα όχι με ανάλυση σε βάθος και σύνθεση, αλλά μέσα από εξέταση ορισμένων επιμέρους δεικτών που δεν δείχνουν, όμως, την πραγματική, συνολική εικόνα.

Επίσης, απουσίαζε η σύνθεση διαφορετικών ερευνών και ειδικοτήτων, για να μπορούμε να έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα για την κατάσταση ενός οικοσυστήματος, τους φυσικοχημικούς και οικολογικούς δείκτες του, την κοινωνική και οικονομική υγεία του.
Η Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα (CBD) ορίζει την «προσέγγιση του οικοσυστήματος» ως μια «στρατηγική για την ολοκληρωμένη διαχείριση της γης, του νερού και των ζωντανών πόρων που προωθεί την διατήρηση και βιώσιμη χρήση τους με ένα δίκαιο τρόπο». Η Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα αναγνωρίζει επίσης ότι «οι άνθρωποι, με την πολιτισμική ποικιλότητά τους, είναι ένα αναπόσπαστο στοιχείο των οικοσυστημάτων».

Η προσέγγιση του οικοσυστήματος εφαρμόζεται ήδη από πολλά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα διεθνώς αλλά αποτελεί και εργαλείο πολιτικής στο πλαίσιο νέων περιβαλλοντικών στρατηγικών. Η «προσέγγιση του οικοσυστήματος» αποτελούσε ένα από τα κύρια σημεία τριβής μεταξύ των κυβερνήσεων στην Παγκόσμια Διάσκεψη για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, που οργάνωσε ο ΟΗΕ, στο Γιοχάνεσμπουργκ, το 2002. Κείμενα πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης βασίζονται όλο και περισσότερο στην «προσέγγιση του οικοσυστήματος» και όχι πλέον στην ανάλυση κάποιων επιμέρους περιβαλλοντικών δεικτών. Η Οδηγία Πλαίσιο για τα Νερά 2000/60 αλλά πρόσφατα και η Οδηγία Πλαίσιο για τις Θαλάσσιες Στρατηγικές ακολουθούν τη νέα, καινοτόμο αντίληψη της «προσέγγισης του οικοσυστήματος», σύμφωνα με την οποία οι χώρες πρέπει να εξετάζουν όλες τις πιέσεις και τις συνέπειες σε ένα οικοσύστημα, καθώς και τις βέλτιστες διαθέσιμες επιστημονικές γνώσεις για αυτές, πριν θέσουν τις προτεραιότητες και τα αντικείμενα των θαλάσσιων πολιτικών. Τα κράτη μέλη πρέπει να εξετάζουν το συνολικό οικοσύστημα και να αντιμετωπίζουν συνολικά τα κύρια και πιο σοβαρά προβλήματα πρώτα, χωρίς όμως να αγνοούν το υπόλοιπα προβλήματα.

Η Οδηγία Πλαίσιο για τα Νερά, 2000/60, που ενσωματώνει ακριβώς αυτή τη νέα κουλτούρα στον τρόπο διαχείρισης των υδατικών πόρων, υποχρεώνει στην ολοκληρωμένη διαχείριση των νερών σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης, δηλαδή ενός ενιαίου οικοσυστήματος, μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες και ενιαία σχέδια διαχείρισης. Η ανάλυση της ποιότητας των νερών δεν βασίζεται πλέον, σύμφωνα με την Οδηγία, μόνο σε φυσικοχημικές παραμέτρους αλλά και σε οικολογικούς δείκτες που πρέπει να παρακολουθούνται συστηματικά για όλα τα νερά. Επίσης, η Οδηγία επιδιώκει την καλή ποιότητα των νερών και της επάρκειά τους όχι μόνο για τις ανθρώπινες κοινωνίες αλλά και τα φυσικά συστήματα.

Δίκτυο Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών

Η Οδηγία Πλαίσιο για την Θαλάσσια Στρατηγική 2008/56 καλεί για ειδικά προστατευτικά μέτρα για τη δημιουργία συνεκτικών και αντιπροσωπευτικών δικτύων θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών. Τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους απέναντι σε ειδικά οικοσυστήματα και να πάρουν ειδικά μέτρα τα οποία δε θα περιορίζονται στα είδη προτεραιότητας και τους οικοτόπους που περιλαμβάνονται στην Οδηγία «Οικότοποι» και στην Οδηγία «Πτηνά», όπως αυτές καθορίσθηκαν από το δίκτυο περιοχών NATURA. Στον κατάλογο πρέπει να προστεθούν είδη και ενδιαιτήματα που περιλαμβάνονται σε διεθνείς συνθήκες όπως η Σύμβαση OSPAR για το θαλάσσιο περιβάλλον του Β. Ατλαντικού και η Σύμβαση του Ελσίνκι για το θαλάσσιο περιβάλλον της Βαλτικής.

Το Δίκτυο ΝΑTURA 2000 ήταν το κύριο εργαλείο προκειμένου να σταματήσει η απώλεια της βιοποικιλότητας στην ΕΕ μέχρι το 2010 και να επιβιώσουν τα πιο απειλούμενα είδη και οικότοποι. Το δίκτυο στην ξηρά έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, τουλάχιστον στα χαρτιά, στις περισσότερες χώρες, και καλύπτει συνολικά 800.000 km².

Το δίκτυο των περιοχών NATURA 2000 καλύπτει περίπου το 20% των εδαφών της ΕΕ αλλά μόνο 1800 από τις 25.000 φυσικές αυτές περιοχές είναι εν μέρει ή πλήρως θαλάσσιες περιοχές (καλύπτοντας έκταση 100.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων του ευρωπαϊκού θαλάσσιου περιβάλλοντος). Οι περιοχές αυτές συνήθως αποτελούν επέκταση χερσαίας τοποθεσίας και εμπίπτουν στα χωρικά ύδατα (μέχρι 12 μίλια). Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο 40 περιοχές NATURA 2000 περιλαμβάνουν νερά που είναι σε απόσταση μεγαλύτερη από 12 ναυτικά μίλια από την ακτή. Για να αντιμετωπίσει την μείωση της βιοποικιλότητας στη θάλασσα, η ΕΕ δίνει έμφαση τώρα στη δημιουργία νέων θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών. Τα κράτη μέλη είχαν την υποχρέωση μέχρι τα τέλη του 2008 να υποβάλουν προτάσεις για επιπλέον θαλάσσιες περιοχές.

Ο μικρός αριθμός οφείλεται σε επιστημονικές ελλείψεις και απουσία πολιτικού ενδιαφέροντος από πολλές κυβερνήσεις καθώς και σε νομικές αβεβαιότητες για τις θαλάσσιες περιοχές. Μια αιτία ήταν το υψηλό κόστος έρευνας σε θαλάσσιες περιοχές, κάτι που οδηγεί σε απουσία επιστημονικής γνώσης για τις ποσότητες και την κατανομή των ειδών και των οικοτόπων.

Οι νομικές αβεβαιότητες έχουν πλέον διευκρινιστεί και η ΕΕ θεωρεί ότι η υποχρέωση των κρατών μελών να καθορίζουν προστατευόμενες περιοχές καλύπτει πλήρως τα όρια της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητάει πλέον από τα κράτη μέλη της να προσδιορίσουν προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές στη συνολική επικράτεια των κρατών μελών, που καλύπτεται από την Συνθήκη, δηλαδή στα νερά και το βυθό στον οποίο τα κράτη μέλη ασκούν κάποια μορφή κυριαρχικών ή νομικών δικαιωμάτων. Τέτοια είναι, για παράδειγμα, τα χωρικά ύδατα, η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), οι ζώνες προστασίας της αλιείας, οι προστατευόμενες οικολογικές ζώνες και οι ηπειρωτικές πλατφόρμες.

Η περιοχή μπορεί να επεκτείνεται έως και τα 200 μίλια από την ακτή ή τα 350 μίλια συμπεριλαμβανομένης και της υφαλοκρηπίδας στον Ατλαντικό, τη Β. Θάλασσα, τη Βαλτική και τη Μαύρη Θάλασσα. Στη Μεσόγειο οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες ή άλλες οριοθετήσεις στη θάλασσα περιορίζονται σε ορισμένα κράτη μέλη δεδομένου ότι οι θαλάσσιες ζώνες στην πλειονότητα τους αποτελούν διεθνή ύδατα. Οι περισσότερες θαλάσσιες περιοχές NATURA 2000 θα εμπίπτουν στη ζώνη των 12 μιλίων. Ορισμένες διατάξεις επιτρέπουν τον καθορισμό προστατευόμενων περιοχών ακόμα και εκτός των χωρικών υδάτων.

Οι θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές θα πρέπει να περιλαμβάνουν είδη και οικοτόπους, όπως αυτοί καθορίζονται στις 2 Οδηγίες για τους Οικοτόπους και τα Πτηνά, συμπεριλαμβανομένων των αμμοσυρτών που καλύπτονται συνεχώς από θαλάσσιο νερό μικρού βάθους, αμμωδών υφάλων, των υφάλων ψυχρών νερών, 20 ειδών χελωνών και θαλάσσιων κητωδών (φαλαινών, δελφινιών και φωκιών) όπως επίσης και αρκετών ειδών μεταναστευτικών ψαριών και πουλιών. Την τελευταία δεκαετία έχουν υλοποιηθεί τουλάχιστον 50 επιστημονικά προγράμματα με την υποστήριξη του LIFE, με στόχο τη συλλογή στοιχείων και την ταυτοποίηση περιοχών που θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στο δίκτυο των περιοχών NATURA. Για πρώτη φορά πολλά προγράμματα έχουν συνεισφέρει περιβαλλοντικά δεδομένα για μεγάλες περιοχές των ευρωπαϊκών θαλασσών. Για παράδειγμα, σήμερα έχουν συγκεντρωθεί στοιχεία για την κατανομή και τις μετακινήσεις κητωδών – φάλαινες και δελφίνια – για μια θαλάσσια έκταση που φτάνει τα 1.000.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα (κυρίως Βόρεια Θάλασσα και τον Ευρωπαϊκό Ατλαντικό). Συγκεντρώθηκαν, επίσης, στοιχεία για την σύλληψη στα δίκτυα των ψαράδων (bycatch) και άλλων ειδών εκτός από τα ψάρια. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προέκυψαν από ένα εργαλείο σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, υπολογίστηκε ότι συλλαμβάνονται κατά λάθος σε δίκτυα μέχρι το 1,5% των ειδών.

Θέματα που θα πρέπει να απασχολήσουν, επίσης, τα κράτη μέλη είναι η διαχείριση των περιοχών και η βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων, ιδιαίτερα σε σχέση με την αλιεία, τις μεταφορές, τον τουρισμό, η υποθαλάσσια ηχορύπανση (πχ από ορισμένους τύπους σκαφών) και άλλες μορφές ρύπανσης, η αστικοποίηση των ακτών, οι βιομηχανικές δραστηριότητες, η εξόρυξη μετάλλων και πετρελαίου, η παραγωγή ενέργειας από τον άνεμο και τα κύματα, η σεισμική έρευνα.

Οι θαλάσσιες περιοχές NATURA 2000 πρέπει να αντιπροσωπεύουν έναν ικανοποιητικό αριθμό από τους οικότοπους και τα είδη προτεραιότητας, και πρέπει να αποτελούν ένα συνεκτικό δίκτυο γύρω από τις ευρωπαϊκές θάλασσες, να έχουν ικανοποιητική έκταση (πιθανώς με τη δημιουργία και ενδιάμεσων ζωνών), να μην δημιουργούν διακρίσεις, να μην προσβάλουν τα δικαιώματα ενός άλλου κράτους (η ΕΕ προτείνει να υπάρχει συνεργασία μεταξύ των διαφόρων κρατών για τη δημιουργία θαλάσσιων ζωνών που θα μπορούν να επεκτείνονται σε περισσότερες ΑΟΖ και να εφαρμόζονται τα ίδια μέτρα προστασίας για τα ίδια είδη και ενδιαιτήματα και όχι να υπάρχουν διαφορετικές πολιτικές σε κάθε χώρα).

Οι προτάσεις των κρατών μελών θα αξιολογηθούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τη βοήθεια του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος και θα συζητηθούν με τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους στη βάση των επιστημονικών κριτηρίων. Μακροπρόθεσμα, η ΕΕ καλεί σε δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών έξω από τα χωρικά ύδατα των κρατών μελών στη βάση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιοποικιλότητα (CBD).

Θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές σε νερά με μεγάλο βάθος

Μέχρι σήμερα λίγες ευρωπαϊκές χώρες έχουν προτείνει θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές με νερά μεγάλου βάθους. Η Ιρλανδία ήταν η πρώτη χώρα που υπέβαλλε αίτημα (το 2006) για μια τέτοια τοποθεσία. Η Ιρλανδική κυβέρνηση ζήτησε από την ευρωπαϊκή Επιτροπή να εντάξει 4 τοποθεσίες στο δίκτυο θαλάσσιων περιοχών NATURA 2000 για να προστατευθούν τα κοράλλια που βρίσκονται σε μεγάλα βάθη της θάλασσας. Το σχέδιο περιλάμβανε μεταξύ άλλων και απαγόρευση όλων των τύπων αλιείας σε αυτές τις 4 ζώνες. Μετά από διαβούλευση που κράτησε αρκετά, το Συμβούλιο Αλιείας της ΕΕ αποφάσισε, με βάση τη γνώμη της Επιτροπής και τις γνωμοδοτήσεις επιστημονικών φορέων, να ανταποκριθεί στο αίτημα της Ιρλανδίας, προτείνοντας την απαγόρευση χρήσης τρατών βυθού. Η αλιεία στα επιφανειακά νερά δεν έχει απαγορευτεί.

Προστασία θαλασσών και ευημερία τοπικών κοινωνιών

Μπορεί σε κάποιες περιοχές να απαγορεύεται η αλιεία και οι ψαράδες να είναι ευτυχισμένοι; Ναι, γιατί αν αυτό γίνεται σε συνεργασία με τους ψαράδες, συνοδεύεται από συμπληρωματικά μέτρα, στοχεύει στο φυσικό επανεμπλουτισμό της θάλασσας και δημιουργεί συμπληρωματικά εισοδήματα.

Στην Ιταλία το κατάλαβαν και τα τελευταία χρόνια δίνουν μεγάλη έμφαση στη δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών με διπλό στόχο: αποκατάσταση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, του πλούτου της θάλασσας και διασφάλιση της τοπικής ευημερίας και κυρίως του επαγγέλματος των παράκτιων αλιέων.

Η δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και την μακροχρόνια ευημερία των τοπικών περιοχών. Η διαχείριση αυτών των περιοχών απαιτεί, όμως, σχήματα διοίκησης και πολιτικές που λαμβάνουν υπόψη όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες οι οποίες έχουν επιπτώσεις στη θαλάσσια ζωή.

Το νερό της θάλασσας είναι περίπου 800 φορές πυκνότερο από τον αέρα, και έχει έτσι μια πολύ μεγαλύτερη ικανότητα να αναστείλει, να στηρίξει και να μεταφέρει μόρια, ρύπους, μικρούς ή μεγάλους οργανισμούς.

Παρά το μεγάλο μήκος των ακτών και τις απέραντες αποστάσεις των ωκεανών, τα θαλάσσια οικοσυστήματα συνδέονται συχνά στενά το ένα με το άλλο όπως και με τις δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στη ξηρά.

Για αυτό τον λόγο, υπάρχει ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη, συγκριτικά με την ξηρά, να δημιουργηθούν Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές που να είναι αναπόσπαστο τμήμα της ευρύτερης διαχείρισης, προστασίας και βιώσιμης χρήσης των φυσικών πόρων κάθε χώρας.

Γιατί χρειαζόμαστε Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (ΘΠΠ);

Δεν είναι μόνο πεποίθηση των ψαράδων αλλά και διαπίστωση σημαντικών ερευνών τα τελευταία χρόνια: ο πλούτος της θάλασσας παγκοσμίως μειώνεται ραγδαία και ορισμένα είδη κινδυνεύουν σοβαρά. Η διαπίστωση αυτή ισχύει και για τις θάλασσες στην περιοχή μας. Ήδη σημαντικό ποσοστό των θαλασσινών ειδών που καταναλώνουμε προέρχεται από ιχθυοκαλλιέργειες. Είδη που υπήρχαν σε αφθονία παλιότερα, σήμερα σπάνια βρίσκονται στα δίκτυα των ψαράδων.

Για να σταματήσει η μείωση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, να επανακάμψουν τα θαλάσσια είδη και να διαχειριστούμε σωστά τους θαλάσσιους πόρους, πρέπει αφενός να μειώσουμε τις καταστροφικές παρεμβάσεις (ρύπανση, υπεραλίευση, καταστροφικά μέσα αλιείας) και να καθιερώσουμε δίκτυα Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών που θα καλύπτουν ίσως και το 20 έως 30% των θαλασσών και των ωκεανών μας.

Σε αυτές τις περιοχές επιτρέπονται διαφορετικές χρήσεις και επίπεδα προστασίας, όπως καταφύγια θαλάσσιων ειδών, περιοχές με ορισμένους περιορισμούς ή περιοχές απόλυτης προστασίας, και αφορούν σε διαφορετικές κατηγορίες θαλάσσιων και παράκτιων οικοσυστημάτων, βιοτόπων και ειδών. Το ποσοστό των πλήρως προστατευόμενων περιοχών σε σχέση με τις λιγότερο αυστηρά προστατευόμενες περιοχές μέσα σε ένα θαλάσσιο καταφύγιο ή θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή εξαρτιέται από το βαθμό της προστασίας και αποκατάστασης που επιδιώκεται και το επίπεδο μείωσης των θαλάσσιων πόρων μιας περιοχής, μέσα από ένα διάλογο των τοπικών φορέων και με βάση τα επιστημονικά στοιχεία που συλλέγονται. Οι θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές μπορούν να αποφέρουν σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο σημαντικά οικονομικά οφέλη μόλις ανακτήσουν τα θαλάσσια οικοσυστήματα την παραγωγικότητά τους και το δυναμισμό τους ενώ ταυτόχρονα συμβάλλουν στο να μειωθεί η υποβάθμιση των παράκτιων και θαλάσσιων βιότοπων, να επιβραδυνθεί η απώλεια απειλούμενων θαλάσσιων ειδών, και να αποκατασταθεί η αλιεία. Μια Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή δημιουργεί προϋποθέσεις για νέες, βιώσιμες οικονομικές δραστηριότητες και πράσινα επαγγέλματα που δεν έχουν αναπτυχθεί σήμερα.

Πως διαμορφώνεται ένα σχέδιο για μια θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή;

Αν και υπάρχουν σε εξέλιξη και σχέδια για μεγάλες θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές, οι περισσότερες χώρες και περιοχές έχουν μόλις αρχίσει να αναπτύσσουν και να θεσμοθετούν μικρές Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές. Η διαμόρφωση μιας στρατηγικής και ενός σχεδίου με τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών απαιτεί χρόνο, δομημένο διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους και μεταφορά εμπειρίας και καλών παραδειγμάτων.

Η μέχρι σήμερα εμπειρία του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS δείχνει ότι μεταξύ των παράκτιων ψαράδων (τοπικοί σύλλογοι, Συνομοσπονδία Παράκτιων Αλιέων) έχει διαμορφωθεί θετικό κλίμα για την προώθηση παρόμοιων σχεδίων, αν και η πολιτική ηγεσία (υπουργεία ΠΕΧΩΔΕ, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων) δεν έχει ανταποκριθεί σε προτάσεις που έχουν διατυπώσει ΜΚΟ (Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, WWF, GREENPEACE) και οι ψαράδες.

Ορισμένες χώρες ξεκινούν με την θεσμοθέτηση και στήριξη περιορισμένου αριθμού περιοχών ώστε να κερδιθεί εμπειρία που θα χρησιμοποιηθεί αργότερα για την επέκταση του δικτύου. Σημαντικό ρόλο στην Ιταλία έπαιξε η διαμόρφωση ισχυρών οικονομικών και άλλων κινήτρων για τη δημιουργία αυτών των περιοχών. Σίγουρα στον σχεδιασμό πρέπει να περιλαμβάνονται εργαλεία και μέτρα που θα βοηθήσουν τις τοπικές κοινωνίες να αποκτήσουν συμπληρωματικά εισοδήματα κυρίως την μεταβατική περίοδο που θα χρειαστεί μέχρι να φανούν τα αποτελέσματα (αύξηση του πληθυσμού των ψαριών, προσέλκυση τουριστών σε οικολογικές ξεναγήσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον, επιστημονική παρατήρηση κα).

Αυτές οι πρώτες περιοχές λειτουργούν ως καλό παράδειγμα για επίδειξη και βελτίωση των πολιτικών και των διαχειριστικών σχεδίων.

Δικτύωση περιοχών

Οι μεμονωμένες θαλάσσιες περιοχές μπορούν στην πορεία να αποτελέσουν ένα ευρύτερο δίκτυο, κατ’ αρχή σε εθνικό επίπεδο και στη συνέχεια σε μεσογειακό επίπεδο, να λειτουργούν δηλαδή συνεργατικά, σε διάφορες χωρικές κλίμακες, και με μια σειρά επιπέδων προστασίας, προκειμένου να εκπληρωθούν οι οικολογικοί στόχοι αποτελεσματικότερα και περιεκτικότερα από ότι θα γινόταν στη περίπτωση μεμονωμένων περιοχών. Ήδη υπάρχουν σχετικές πρωτοβουλίες.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι δύσκολος ο συντονισμός μεταξύ πολλών χωρών απευθείας, είναι προτιμότερο ένα μεσογειακό σύστημα Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών να αποτελείται από εθνικά και περιφερειακά δίκτυα που συνεργάζονται μεταξύ τους.

Κοινή διαχείριση οικοσυστημάτων στην ξηρά και στη θάλασσα

Η διαχείριση ενός θαλάσσιου οικοσυστήματος στα όρια των τοπικών διοικητικών συνόρων ή ακόμα και των εθνικών συνόρων συχνά δεν είναι αποτελεσματική. Πολλές φορές απαιτείται διαπεριφερειακή ή και διακρατική συνεργασία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το τριεθνές θαλάσσιο πάρκο “RAMOGE” που έχει δημιουργηθεί με τη συνεργασία Γαλλίας, Ιταλίας και Μονακό (δείτε και τεύχος 50 του περιοδικού «ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS»). Σε κλειστές θάλασσες, όπως η Μεσόγειο, ένα πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας είναι απαραίτητο και ουσιαστικό, όπως έχει δείξει και η εμπειρία του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον / Σχέδιο Μεσογειακής Δράσης (UNEP/MAP).

H διαχείριση θαλάσσιων περιοχών δεν μπορεί, επίσης, να γίνει αποκομμένα από τα χερσαία συστήματα, αφού η αλληλεπίδραση ξηράς – θάλασσας είναι αυτονόητη αλλά και οι διάφορες δραστηριότητες στο ένα οικοσύστημα επηρεάζουν ή μπορεί να επηρεάζουν και το άλλο.

Η παγκόσμια κατάσταση

Τα δίκτυα Θαλάσσιων Προστατεύομενων Περιοχών αποτελούν μέρος της λύσης αλλά όχι λύση από μόνα τους. Χρειάζεται να υπάρχουν, παράλληλα, πολιτικές για τη γενικότερη διαχείριση των θαλασσών.

Σήμερα, μόνο το 1% των ωκεανών προστατεύεται. Μέρος των μέτρων που απαιτούνται είναι, μια ολοένα και πιο επείγουσα διεθνής δραστηριοποίηση για να καθιερωθεί ένα παγκόσμιο σύστημα αντιπροσωπευτικών δικτύων Θαλάσσιων Προστατευμένων Περιοχών μέχρι το 2012. Αυτό το στόχο έθεσε η παγκόσμια κοινότητα το 2002 στο Γιοχάνεσμπουργκ, στην Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (WSSD). Η Παγκόσμια Επιτροπή για τις Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (ΠΕΘΠΠ), αν και χρειάζεται σημαντική ενίσχυση και συμμετοχή σε αυτήν περισσότερων περιοχών, προωθεί αυτό το στόχο. Προς το παρόν 4 από τις 18 περιφερειακές περιοχές στις οποίες χωρίζεται ο πλανήτης (δείτε σχετικό χάρτη) συμμετέχουν με έναν περιφεριακό συντονιστή.

Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές στην Ιταλία

Το Ιταλικό δίκτυο Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών περιλαμβάνει 29 Περιοχές σχετικές με τα θαλάσσια οικοσυστήματα, από τις οποίες οι 24 είναι Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές, οι 2 είναι υποβρύχιες περιοχές με αρχαιολογικό ενδιαφέρον, μία είναι τριεθνές Θαλάσσιο Πάρκο καταφύγιο κητωδών (κοινή διαχείριση μαζί με τη Γαλλία και το Μονακό) και οι 2 είναι χερσαία εθνικά πάρκα με επέκταση σε θαλάσσια οικοσυστήματα.

Αυτές οι περιοχές που αντιστοιχούν συνολικά σε 640 χλμ της ακτής και 30.000.000 στρέμματα βυθού, περιλαμβάνουν το θαλάσσιο περιβάλλον όλης της υδάτινης στήλης, το βυθό και τις ακτογραμμές όπου τα φυσικά, γεωμορφολογικά και βιοχημικά τους χαρακτηριστικά έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η παράκτια και θαλάσσια χλωρίδα και πανίδα για την επιστημονική, οικολογική, πολιτιστική, εκπαιδευτική και οικονομική τους σημασία.

Η πολιτική διαχείρισης των Ιταλικών ΘΠΠ

Οι στόχοι που επιδιώκονται με τη θεσμοθέτηση Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών είναι:
- Προστασία του παράκτιου και θαλάσσιου περιβάλλοντος, της βιολογικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.
- Προστασία απειλούμενων ειδών και ευάλωτων οικοσυστημάτων, των τοπικών κοινωνιών και των ιστορικών και αρχαιολογικών χαρακτηριστικών της ξηράς και της θάλασσας.
- Προώθηση της εκπαίδευσης, της ευαισθητοποίησης και της επιστημονικής έρευνας.

Με αυτό το τρόπο μακροπρόθεσμα προωθούνται η τοπική βιώσιμη ανάπτυξη και οι ευκαιρίες απασχόλησης με το να παρέχεται υψηλής ποιότητας τουρισμός (πχ αλιευτικός οικολογικός τουρισμός), να προωθούνται τα παραδοσιακά τοπικά προϊόντα και να αναδεικνύονται οι πολιτιστικές παραδόσεις.

Παράλληλα, στο πλαίσιο της διαχείρισης δίνεται βάρος στην αειφορική χρήση των θαλάσσιων πόρων, στη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων και των περιφερειακών αρχών και στην εφαρμογή συμμετοχικών διαδικασιών ανάμεσα σε φορείς με αντικρουόμενα συμφέροντα. Οι τοπικές κοινότητες και οι περιφερειακές αρχές είναι οι υπεύθυνες για:
- την επιλογή και το σχεδιασμό των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών,
- τη διαμόρφωση των διαφόρων ζωνών προστασίας (από την απόλυτη προστασία μέχρι τα λιγότερα αυστηρά μέτρα),
- τη διαχείριση και το δίκαιο μοίρασμα του οφέλους που προκύπτει από την αειφορική χρήση των φυσικών πόρων.

Η δημιουργία των Ιταλικών Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών προσφέρει αυξανόμενη εμπειρία σχετικά με ολοκληρωμένες πολιτικές για τη θάλασσα, το θαλάσσιο σχεδιασμό και τη διαχείριση σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Η Ιταλία συμμετέχει και στο τριεθνές θαλάσσιο πάρκο RΑΜΟGE που είναι η πρώτη Μεσογειακή Διεθνής Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή, η οποία ιδρύθηκε για την προστασία των κητωδών. Δημιουργήθηκε και διαχειρίζεται από την Ιταλία, την Γαλλία και το Μονακό. Παρουσιάστηκε από την Σύμβαση για την Βιοποικιλότητα, σαν μία από τις τρεις υπάρχουσες εμπειρίες προστατευόμενων περιοχών στις ανοιχτές θάλασσες.

Η επιτυχία της στρατηγικής για την προώθηση των ΘΠΠ βασίζεται σε απλά, θετικά μηνύματα, στην ενημέρωση των πολιτών για τις ευκαιρίες που δημιουργούνται από την ύπαρξη μιας Θαλάσσιας Προστατευόμενης Περιοχής και την αυξανόμενη αξία που αποκτά η ευρύτερη περιοχή και τα προϊόντα της.

Το ιταλικό Υπουργείο Περιβάλλοντος παρέχει μία πλατφόρμα διαλόγου μεταξύ κεντρικής διοίκησης και τοπικών κοινοτήτων και αρχών. Ενθαρρύνει τους πολίτες να "σκέφτονται θετικά" μέσω της μετάδοσης θετικών μηνυμάτων και υλοποιεί ενημερωτικές εκστρατείες για τις ευκαιρίες που δημιουργούν οι ΘΠΠ για την τοπική ευημερία και βιωσιμότητα. Αλλά οι τοπικές αρχές και φορείς έχουν ουσιαστικό λόγο στη διαμόρφωση και διαχείριση των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών.

Η κατάσταση στην Ελλάδα: Απουσία βιώσιμης πολιτικής για τη θάλασσα

Η Ελλάδα δεν έχει μια επεξεργασμένη πολιτική διαμορφωμένη μέσα από διάλογο που θα ενσωματώνει τις αρχές της βιωσιμότητας στις πολιτικές της για τη θάλασσα, τις ακτές και την αλιεία. Είναι αναμενόμενο έτσι το ΥΠΕΧΩΔΕ να μην έχει δείξει το απαιτούμενο ενδιαφέρον ούτως ώστε να προτείνει οποιαδήποτε νέα θαλάσσια περιοχή προς ένταξη στο δίκτυο NATURA αλλά ούτε έχει αποδεχθεί προτάσεις για διάλογο από περιβαλλοντικές οργανώσεις όπως το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, η GREENPEACE, το WWF που έχουν δημόσια προτείνει νέες περιοχές. Δεν έχει αναπτυχθεί αξιόπιστο δίκτυο επιστημονικής και συστηματικής παρακολούθησης της κατάστασης των αλιευμάτων και έτσι απουσιάζουν τα αναλυτικά στοιχεία για τους πληθυσμούς των διαφόρων ειδών ψαριών που θα μπορούσαν να στηρίξουν αποφάσεις για μια βιώσιμη αλιευτική πολιτική. Όποια στοιχεία υπάρχουν είναι αποσπασματικά.

Συνήθως λαμβάνονται αποφάσεις στη βάση εξυπηρέτησης βραχυπρόθεσμων οπτικών και συμφερόντων ισχυρών ομάδων πίεσης αντί να διαμορφώνονται μακροχρόνιες στρατηγικές προστασίας και βιώσιμης διαχείρισης των θαλάσσιων πόρων και της παράκτιας ζώνης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η προσπάθεια προώθησης από το ΥΠΕΧΩΔΕ του απαράδεκτου σχεδίου Χωροταξικού για τον Τουρισμό

Χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας καταστροφική πολιτικής για το θαλάσσιο οικοσύστημα είναι επίσης η υιοθέτηση ρυθμίσεων που ευνοούν τις καταστροφικές μορφές αλιείας σε αντίθεση με τον Κανονισμό για την Αλιεία 1967/2006 που θέτει τρεις βασικούς άξονες για την προστασία των αλιευμάτων και τη διατήρηση της αλιείας και στο μέλλον. Κάτι που έγινε με την έκδοση από τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑ&Τα) κ Α. Κόντο, τον Μάρτιο 2008, της απόφασης με αριθμό 164198/03-03-2008 που επιτρέπει την αλιεία με μηχανότρατες με χρήση συρόμενων εργαλείων βυθού σε απόσταση 1 μιλίου από την ακτή, δηλαδή απόσταση μικρότερη από αυτήν που ορίζει η νομοθεσία (3 ν. μίλια). Η απόφαση αυτή δεν στηρίζεται σε οποιαδήποτε επιστημονική ανάλυση ή στοιχεία (που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν μια «ελαστική» εφαρμογή του Κανονισμού) επιτείνοντας έτσι τη δραματική μείωση των ψαριών και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι παράκτιες κοινότητες και οι 32.000 οικογένειες αλιέων που ζουν κυρίως σε νησιά και απομακρυσμένες παράκτιες περιοχές!

Όπως έχει επισημανθεί και από την ΕΕ η απόφαση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τον ευρωπαϊκό Κανονισμό. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις – μεταξύ των οποίων και το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS - στήριξαν τις κινητοποιήσεις των παράκτιων ψαράδων που ξεκίνησαν λίγους μήνες μετά την Υπουργική Απόφαση με στόχο την ανάκλησή της. Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS ζήτησε όχι απλώς να αποσυρθεί η συγκεκριμένη ρύθμιση αλλά να προχωρήσει η ουσιαστική εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Αλιεία μέσα από τον διάλογο. Ο Υπουργός αν και υποσχέθηκε ότι θα απέσυρε την απόφαση μέσα σε 15 μέρες, δεν έκανε τίποτα μέχρι το τέλος του 2008, 8 ολόκληρους μήνες μετά!

Στην οριακή κατάσταση που έχει φτάσει τόσο η θαλάσσια βιοποικιλότητα όσο και το επάγγελμα του παράκτιου ψαρά, είναι η ώρα για μια κοινή προσπάθεια παράκτιων ψαράδων, περιβαλλοντικών οργανώσεων και κοινωνίας των πολιτών για να προωθηθεί στη χώρα μας μια σοβαρή πολιτική που να περιλαμβάνει δεσμεύσεις και δέσμη μέτρων για βιώσιμη αλιεία και προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας πολιτικής σημαντικό εργαλείο είναι η δημιουργία μέσα από διάλογο ενός δικτύου θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών στις θάλασσες μας και σε συνεργασία με γειτονικές χώρες δίκτυο τέτοιων περιοχών στην Α. Μεσόγειο.

Συνοπτικά οι θέσεις του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS είναι:
- Η αλιεία με μηχανότρατες θα πρέπει να σταματήσει, μεταβατικά θα πρέπει να ισχύσει η απαγόρευση αλιείας σε απόσταση μικρότερη των 3 ναυτικών μιλίων από τις ακτές.
- Διαχείριση των αλιευτικών δραστηριοτήτων και της δυναμικότητας των αλιευτικών σκαφών, αξιοποιώντας τον Κώδικα Καλών Πρακτικών για την Υπεύθυνη Αλιεία, με μέτρα όπως περιορισμός των αδειών αλιείας, καθορισμός μάξιμουμ ημερών αλιείας για κάθε σκάφος, προσδιορισμός των μεθόδων ερασιτεχνικής αλιείας που είναι συμβατός με την επανάκαμψη των αλιευμάτων.
-Επανεξέταση των εργαλείων και των περιοχών αλιείας με βάση επιστημονικές έρευνες καθώς κι αξιολόγηση των δεδομένων από την καταγραφή των ειδών που αλιεύονται κάθε χρόνο και την κατάσταση των πληθυσμών των ψαριών σε κάθε περιοχή.
-Καθορισμός θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών όπου μέσω περιορισμών και απαγορεύσεων στην αλιεία θα αναπαράγονται οι πληθυσμοί ψαριών με στόχο να επανέλθει η θαλάσσια βιοποικιλότητα στα κανονικά της επίπεδα
- Παρακολούθηση, συλλογή επιστημονικών δεδομένων και στοιχείων, επίβλεψη.


Πρωτοβουλίες του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS για θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές

Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS έχει δώσει τα τελευταία χρόνια έμφαση στη προστασία και βιώσιμη διαχείριση μερικών παράκτιων και θαλάσσιων φυσικών περιοχών, μεταξύ των οποίων είναι η λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου-Αιτωλικού, ο Βόρειος Ευβοϊκός και η θαλάσσια περιοχή μεταξύ των νησιών Μήλου, Σίφνου, Πάρου και Νάξου που περιλαμβάνει 7 περιοχές NATURA που επεκτείνονται όχι μόνο στην ξηρά αλλά και στη θάλασσα.

Για την από κοινού βιώσιμη διαχείριση των 7 περιοχών NATURA που υπάρχουν στα 4 νησιά και περιλαμβάνουν θαλάσσια τμήματα, τo Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS και οι Δήμοι Σίφνου, Πάρου, Δρυμαλίας και Μήλου, η Δασική Υπηρεσία Κυκλάδων, το Ινστιτούτο Αιγαίου, η ΑΡΙΑΔΝΗ Αναπτυξιακή και η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη Διατήρηση των Ακτών (EUCC) έχουν υποβάλει πρόταση στο πρόγραμμα LIFE+ Nature.

Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS έχει για πάνω από μια δεκαετία δουλέψει για τη δημιουργία ενός πάρκου οικολογικά βιώσιμης ανάπτυξης για όλη την περιοχή του Β. Ευβοϊκού. Μέσα από αρκετές συζητήσεις και συνεργασίες που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια, με πρωτοβουλία του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS και της Ένωσης Λιμνίων, έχει διαμορφωθεί σημαντική συναίνεση αρκετών φορέων για ένα μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης του Βόρειου Ευβοϊκού στο πρότυπο των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών με διάφορες ζώνες διαχείρισης (θαλάσσια καταφύγια). Ο Β. Ευβοϊκός διέθετε μια εξαιρετικά σημαντική βιοποικιλότητα που τώρα έχει μειωθεί δραματικά χωρίς να αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες για να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση. Ενδεικτικά είναι τα στοιχεία για τη μείωση των αλιευτικών προϊόντων που παρουσίασε ο κ. Σταύρος Τσελάς, από τη Διεύθυνση Αλιείας της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ευβοίας σε ημερίδα - τελευταία στη σειρά πολυάριθμων εκδηλώσεων που έχουν οργανωθεί από το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, η μείωση της αλιευτικής παραγωγής στον Ευβοϊκό είναι μεγαλύτερη από το μέσο όρο που αντιστοιχεί στη συνολική ελληνική παραγωγή. Η αλιευτική παραγωγή του Ευβοϊκού Κόλπου το 1991 αντιπροσώπευε το 9% της ελληνικής παραγωγής, ενώ σήμερα μόλις το 4%.

Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS έχει καταθέσει προτάσεις για τη δημιουργία ενός πάρκου βιώσιμης ανάπτυξης που να περιλαμβάνει ολόκληρο το Β. Ευβοϊκό. Μέσα από διάλογο με ερευνητικά κέντρα, τοπικούς φορείς, περιβαλλοντικές οργανώσεις και τους παράκτιους ψαράδες θα πρέπει να δημιουργηθούν ζώνες όπου θα απαγορεύεται η αλιεία για κάποια διαστήματα, ζώνες όπου θα επιτρέπεται με πιο αυστηρή φύλαξη η επιλεκτική αλιεία, ενώ σε ολόκληρο τον Β. Ευβοϊκό μέχρι τον Παγασητικό δεν θα πρέπει να ψαρεύουν συρόμενα εργαλεία βυθού. Χρειάζεται να υιοθετηθούν διαχειριστικά μέτρα για τους χώρους φυσικής αναπαραγωγής των ψαριών, όπως οι ύφαλοι, τα λιβάδια Ποσειδωνίας, όπου θα δίνεται με φυσικό τρόπο η ευκαιρία στα θαλάσσια είδη να αναπαράγονται και να γίνεται σωστή διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Τέλος θα πρέπει να δοθούν κίνητρα για τη δημιουργία συμπληρωματικών εισοδημάτων για τους παράκτιους ψαράδες μέσω της φύλαξης της περιοχής και της ανάπτυξης του «αλιευτικού τουρισμού» που θα εκπληρώνει ταυτόχρονα και σκοπούς ξενάγησης και εκπαίδευσης-ευαισθητοποίησης σε θέματα προστασίας των θαλασσών.

Μια τέτοια πολιτική για το Β. Ευβοϊκό χρειάζεται βέβαια, ολοκληρωμένες πολιτικές και σχέδιο δράσης, κατάλληλη εκπαίδευση, συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα, οικονομικά εργαλεία και μηχανισμούς εφαρμογής και ελέγχου των ρυθμίσεων. Το σημαντικό είναι ότι οι παράκτιοι ψαράδες και μεγάλο μέρος της τοπικής κοινωνίας έχει συνειδητοποιήσει αυτή την ανάγκη. Το πρόβλημα είναι ότι παρά τις δεκάδες εκδηλώσεις, καμπάνιες με σκάφος, ημερίδες, εκδόσεις και συναντήσεις εδώ και μια δεκαετία τουλάχιστον δεν υπάρχει ανταπόκριση από τους θεσμικούς φορείς (ΥΠΕΧΩΔΕ, Δ/νση Γεωργίας, Νομαρχία) για να αξιοποιηθούν οι προβλέψεις της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές. Ίσως αυτό οφείλεται στο ότι ακόμα δεν έχει δημιουργηθεί μέσα στις τοπικές κοινωνίες και στους φορείς της περιοχής εκείνη η δυναμική που θα επιτρέψει να διεκδικήσουν την υλοποίηση ενός σχεδίου βιώσιμης ανάπτυξης, συντονισμένα και οργανωμένα. Θα πρέπει να υπάρχει πίεση από την τοπική κοινωνία ώστε να υπάρξουν τα εργαλεία εφαρμογής πολιτικών προκειμένου να προωθηθεί αυτή η ανάπτυξη.

Η ζημιά που γίνεται δεν αφορά μόνο στο θαλάσσιο περιβάλλον αλλά και στην οικονομική και κοινωνική ευημερία της ευρύτερης περιοχής. Σήμερα, ανάπτυξη μπορεί να είναι η προστασία και η βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων μιας περιοχής. Η Εύβοια στηρίχτηκε στο παλιό μοντέλο, της βιομηχανικής ανάπτυξης χωρίς προστασία του περιβάλλοντος, το οποίο κατέρρευσε πλήρως. Τώρα έχει τη ευκαιρία να στηριχτεί σε ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, βασισμένο στην προστασία και διαχείριση των φυσικών περιοχών της στην ξηρά και τη θάλασσα, των δασών, κλπ. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να προστατευτεί το περιβάλλον μέσα από την οικονομική δραστηριότητα, δηλαδή να επιλεχθούν αυτές οι δραστηριότητες που είναι συμβατές με το περιβάλλον.

Τί είναι ο θαλάσσιος οικο-τουρισμός; Παραδείγματα από την Ευρώπη

Τα τελευταία χρόνια οι όλο και περισσότεροι τουρίστες στρέφονται σε μία ιδιαίτερη μορφή οικοτουρισμού γνωστή ως θαλάσσιος οικοτουρισμός. Η παρατήρηση φαλαινών και δελφινιών είναι μία από τις δραστηριότητες που εντάσσονται σε αυτό το είδος τουρισμού. Οι φάλαινες και τα δελφίνια έχουν γίνει σημαντικά σύμβολα του περιβαλλοντικού κινήματος και η παρατήρηση κητωδών υπολογίζεται ότι αντιστοιχεί σε ποσοστό 10% του τουρισμού ετησίως, σύμφωνα με έρευνα που διεξάγεται για το Whale and Dolphin Conservation Society, UK.

Το 1998, 300 κοινότητες σε όλο τον κόσμο φιλοξένησαν 6 εκατομμύρια παρατηρητές φαλαινών, με ένα κύκλο εργασιών περίπου 500 εκατομμύρια ευρώ. Σύμφωνα με την έρευνα μέρος μόνο από αυτό το εισόδημα, παραμένει στις τοπικές κοινότητες και μέρος μόνο του τουρισμού αυτού του είδους είναι γνήσιος βιώσιμος οικοτουρισμός. Γι αυτό απαιτούνται ξεκάθαροι κανόνες για την ανάπτυξη αυτού του είδους θαλάσσιου οικοτουρισμού. Από την άλλη υπάρχουν και άλλες μορφές θαλάσσιου οικοτουρισμού (π.χ. ξεναγήσεις σε θαλάσσιες περιοχές και στο βυθό) που δεν περιλαμβάνουν την παρατήρηση φαλαινών και δελφινιών.

Αυτοί οι αριθμοί, επομένως, δίνουν μια αρχική ιδέα του μεγέθους και του αναπτυξιακού δυναμικού της παγκόσμιας αγοράς θαλάσσιου οικοτουρισμού.

Οι θαλάσσιες οικοτουριστικές δραστηριότητες βασίζονται τόσο στο νερό όσο και στη στεριά ή και τα δύο. Μπορούν να γίνονται οργανωμένα ή ατομικά. Μπορούν να αποτελέσουν τη βάση εξειδικευμένων διακοπών ή να είναι απλά ένα στοιχείο συμβατικών διακοπών. Τα παραδείγματα των δραστηριοτήτων που θα μπορούσαν να ανήκουν στο θαλάσσιο οικοτουρισμό περιλαμβάνουν: παρατήρηση φαλαινών, δελφινιών, καρχαριών, φώκιας και άλλων θαλάσσιων ζώων και θαλάσσιων πτηνών, κατάδυση και κολύμβηση με αναπνευστήρα, επίσκεψη αξιοθέατων της φύσης με βάρκα ή υποβρύχιο, περίπατος σε παράκτια μονοπάτια και επίσκεψη και κέντρα θαλάσσιας ζωής. Για το αν τέτοιες δραστηριότητες θεωρούνται πράγματι θαλάσσιος οικοτουρισμός εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο προγραμματίζονται, ρυθμίζονται και «πωλούνται». Για να μην μετατραπούν σε ένα καταστροφικό για τα ευαίσθητα είδη και οικοσυστήματα μοντέλο τουρισμού, είναι απαραίτητο να υιοθετούνται συγκεκριμένοι κανόνες βάσει των οποίων αναπτύσσονται (τρόποι προσέγγισης, απόσταση, όρια επισκέψεων, μέσα συμβατά με την προστασία των ειδών, περιβαλλοντική συμπεριφορά επισκεπτών, δράσεις αποκατάστασης κα).

Ο θαλάσσιος οικοτουρισμός είναι μια δραστηριότητα που φέρνει τους ανθρώπους σε επαφή με το φυσικό περιβάλλον, διακινδυνεύοντας να το επιβαρύνει. Οι δραστηριότητες παρατήρησης φαλαινών από βάρκες με μηχανές μπορούν, παραδείγματος χάριν, να έχουν ως επίδραση τη διατάραξη των προς παρατήρηση ζώων όντας σε κρίσιμα σημεία του κύκλου ζωής τους (π.χ. ζευγαρώνοντας ή θηλάζοντας νεογνά). Αυτό μπορεί στη συνέχεια να απειλήσει τη βιολογική βιωσιμότητα του πληθυσμού των ζώων.

Ο θαλάσσιος οικοτουρισμός εφόσον αναπτύσσεται με κανόνες μπορεί να επηρεάσει θετικά και το φυσικό περιβάλλον, παραδείγματος χάριν με το να βρίσκονται κεφάλαια που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προστασία του περιβάλλοντος, με την παροχή οικονομικών εναλλακτικών λύσεων για δραστηριότητες που υποβαθμίζουν το φυσικό περιβάλλον, με τη δημιουργία επαγγελμάτων που φροντίζουν το περιβάλλον και παρακολουθούν τις όποιες αρνητικές επιδράσεις και δραστηριότητες (π.χ. παρεμπόδιση παράνομης αλιείας, έγκαιρη διαπίστωση τυχόν αρνητικών επιδράσεων από δραστηριότητες, φύλαξη περιοχών, φυσικών πόρων και αρχαιολογικού πλούτου) και ευρύτερα με το να γίνονται δράσεις οικολογικής ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης.

Η εμπειρία έχει δείξει ότι για να διαδραματίσει ο θαλάσσιος οικοτουρισμός αυτόν τον θετικό ρόλο αποτελεσματικά, πρέπει να αναπτυχθεί και να προωθηθεί μέσα σε ένα πλαίσιο προγραμματισμού, που εξασφαλίζει ότι η εφαρμογή του οικοτουρισμού είναι συμβατή με τις αρχές της βιωσιμότητας. Ο θαλάσσιος οικοτουρισμός που δεν ακολουθεί βιώσιμες πρακτικές, μπορεί να κάνει περισσότερη ζημιά από ότι καλό. Η τοπική συμμετοχή στον προγραμματισμό και τη διαχείρισή του, καθώς επίσης και η συνεργασία των συμμετεχόντων θα εξασφαλίσουν ότι ο οικοτουρισμός ωφελεί τους τοπικούς ανθρώπους οικονομικά αλλά και σε άλλους τομείς (επικοινωνία με άλλους πολιτισμούς, μεταφορά εμπειριών, ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων, ενδυνάμωση και άλλων δραστηριοτήτων τοπικών κοινωνιών κα).

Η σημασία της κτηνοτροφίας

5 Φλεβάρη 2009
Ιωάννινα

Αγαπητοί φίλοι

Σας στέλνω τις απόψεις μου για το ευαίσθητο θέμα της ελληνικής κτηνοτροφίας και ιδιαίτερα της εκτατικής κτηνοτροφίας για το οποίο θα αναφερθώ και στην ημερίδα των προστατευόμενων περιοχών που διοργανώνουμε σε λίγες μέρες στην Θεσσαλονίκη.

Η εκτατική «παραδοσιακή» κτηνοτροφία στα νότια βαλκάνια έχει ιστορία αιώνων και είναι συνυφασμένη άρρηκτα με το μεσογειακό πολιτισμό, την τοπική οικονομία, τα ιδιαίτερα τοπικά αγροτικά προϊόντα αλλά κυρίως με τα μεσογειακά οικοσυστήματα. Αυτή αφορά κυρίως τη βόσκηση γιδιών και προβάτων καθώς και πολύ λίγων αγελάδων σε ανθρωπογενή δασο-θαμνολιβαδικά αγρο-οικοσυστήματα όπου η βόσκηση συμπληρώνεται από την γεωργία χαμηλών εισροών, αντίστροφα με τις σύγχρονες τάσεις αντικατάστασης αυτών με βελτιωμένες φυλές αγελάδων που εκτρέφονται σε στάβλους με φυράματα. Αποδεικνύεται δε σύμφωνα με όλο και περισσότερες μελέτες ότι η εκτατική και η μετακινούμενη κτηνοτροφία αποτελεί μία αειφορική μορφή διαχείρισης των μεσογειακών οικοσυστημάτων ιδιαίτερα όταν τηρούνται οι αρχές της «κανονικής χρήσης» δηλαδή της σωστής βοσκοφόρτωσης βάση της βοσκοϊκανότητας κτλ, ώστε να αποφεύγεται δηλαδή η υποβάθμισή τους που μπορεί τοπικά να οδηγήσει στην ερημοποίηση, όπως συμβαίνει π.χ. με την ανεξέλεγκτη βόσκηση ζώων σε πολλά νησιά της χώρας μας, όπου καταστρέφουν ακόμη και τις πεζούλες που δημιουργήθηκαν με κόπους αιώνων, λόγω της κατά κεφαλή επιδότησης των προηγούμενων χρόνων.

Αναφέρω ενδεικτικά ότι περίπου 40% της έκτασης της χώρας αποτελείται από φυσικά λιβάδια (που λογαριάζονται ως «δασικές εκτάσεις» και έχουν δημόσιο χαρακτήρα) στα οποία βρίσκουν καταφύγιο δεκάδες απειλούμενα είδη της μεσογειακής χλωρίδας και πανίδας (από τις μικρόσωμες πεταλούδες και τις χελώνες μέχρι τους μεγαλοσώμους γύπες αλλά και τις απειλούμενες με εξαφάνιση τοπικές φυλές ελληνικών κτηνοτροφικών ζώων) και τα οποία είναι συνδεδεμένα και εξαρτώνται άμεσα ιδιαίτερα με την μετακινούμενη κτηνοτροφία που ουσιαστικά αντικατέστησε την επίδραση της βόσκησης των κοπαδιών των άγριων οπληφόρων ζώων στα φυσικά οικοσυστήματα. Σήμερα πολλές ορεινές και ημιορεινές περιοχές της χώρας εγκαταλείπονται από τους νέους κτηνοτρόφους και αυτό έχει δραματική επίδραση τόσο στην τοπική κοινωνία και οικονομία, όσο και στην χλωρίδα και πανίδα της περιοχής, αφού για παράδειγμα οι πυκνοί θαμνώνες που καταλαμβάνουν τις εκτάσεις αυτές (π.χ. οι πουρναρότοποι) είναι πολύ εύφλεκτοι, φτωχοί σε είδη και αποτελούν εκτάσεις χωρίς καμία αξία χρήσης. Μάλιστα σε όλα τα διαχειριστικά σχέδια προστατευόμενων ορεινών περιοχών στην χώρα προτείνεται η συγκράτηση και η ενίσχυση της παραδοσιακής κτηνοτροφίας λόγω των θετικών της επιδράσεων της στην βιοποικιλότητα, ενώ τα τοπία που δημιουργεί η δραστηριότητα αυτή καθώς και οι περιοχές όπου ασκείται παραδοσιακά γίνεται προσπάθεια να ενταχθούν σε ένα νέο καθεστώς διατήρησης, αφότου χαρακτηριστούν ως περιοχές Υψηλής Φυσικής Αξίας (High Nature Value βλέπε παρακάτω).

Στις εγκαταλειμμένες από την βόσκηση περιοχές αναπτύσσονται μεγάλες πιέσεις για ανταγωνιστικές χρήσεις γης (όπως η εκτός σχεδίου δόμηση ιδιαίτερα στις παράλιες και ορεινές περιοχές, τα χιονοδρομικά κέντρα), την στιγμή που η Ελλάδα, μια πρώην κατεξοχήν κτηνοτροφική χώρα, είναι πλέον ελλειμματική σε κρέας και γάλα που εισάγεται από χώρες όπου η εκτροφή των ζώων γίνεται με πολύ αρνητικές επιδράσεις στο περιβάλλον και στα ίδια τα ζώα. Μάλιστα σε σχέση με το καταναλωτικό μας πρότυπο και την κρεωφαγία νομίζω ότι η έκφραση «ζωή και κότα» αλλά και η «μεσογειακή διατροφή» δείχνει ότι τα προϊόντα αυτά ήταν πολύ σπανιότερα από ότι σήμερα στο διαιτολόγιο των Ελλήνων και ουδεμία σχέση έχουν με την πρόσφατα διαμορφωμένη κατάσταση της άκρατης κρεωφαγίας.

Δεν είναι σωστό κατά την γνώμη μου να οικειοποιούμαστε θέσεις και απόψεις που αφορούν άλλες περιοχές του πλανήτη και να προσπαθούμε να τις προσαρμόσουμε στην ελληνική πραγματικότητα. Η αποψίλωση των τροπικών δασών για την εντατική εκτροφή αγελάδων που θα γίνουν μπιφτέκια στα fast food, η εντατική εκτροφή ζώων στις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες με μεταλλαγμένες ζωοτροφές και ζωάλευρα κτλ δεν έχουν καμία σχέση με την παραδοσιακή κτηνοτροφία που εφαρμόζεται ακόμη σε μεγάλο τμήμα της χώρας μας και που νομίζω ότι ως κόμμα θα πρέπει να υποστηρίξουμε θερμά αφού είναι και η πλέον κοντινότερη στην βιολογική εκτροφή ζώων, ενώ βρίσκεται και κοντινότερα στις οικολογικές, βιολογικές (και συναισθηματικές) απαιτήσεις των κτηνοτροφικών ζώων. Να σημειώσω εδώ ότι ήδη πολλές μεσογειακές χώρες κάνουν προγράμματα αποκατάστασης των παραδοσιακών μορφών κτηνοτροφίας μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων για τη διατήρηση της φύσης. Το θέμα έχει πολλές κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις και μπορεί κανείς να βρει δεκάδες επιστημονικές δημοσιεύσεις και άρθρα για το θέμα αυτό. Μία από τις σοβαρότερες σχετικές ιστοσελίδες μπορείτε να τη βρείτε εδώ.


Ρήγας Τσιακίρης
Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος
MSc Οικολογίας
Υπ. Διδακτ. Τομέα Οικολογίας Α.Π.Θ.