του Κ. Παπακωνσταντίνου
Εκπαιδευτικού, πρώην Προέδρου της ΕΟΕ και μέλους ΔΣ Φορέων Διαχείρισης
ΒΑΣΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΑΡΑΒΑΤΗ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ:
Οι Προστατευόμενες Φυσικές Περιοχές έχουν σκοπό τη διατήρηση της άγριας πανίδας, χλωρίδας και οικοτόπων.
Σημ.: Π. Φ. Π. γενικά ορίζουμε τις αναγνωρισμένες σημαντικές φυσικές περιοχές, ακόμη και αν δεν τελούν ακόμη υπό κάποιο επίσημο καθεστώς προστασίας.
Σύμφωνα με τις διεθνείς συμβάσεις και νομοθεσίες, υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους επιθυμούμε τη διατήρηση της άγριας πανίδας, χλωρίδας και οικοτόπων. Ο πρώτος είναι η αναγνωρισμένη αξία που έχουν συγκεκριμένα άγρια ζώα, φυτά και οικότοποι. Ο δεύτερος σχετίζεται με το γεγονός ότι τα υγιή φυσικά οικοσυστήματα (που αποτελούνται από ζώα, φυτά και οικοτόπους) είναι απαραίτητα προκειμένου να στηριχθούν οι βασικές λειτουργίες της ζωής στον πλανήτη. Για το λόγο αυτό, η αντιμετώπιση της απώλειας της βιοποικιλότητας αποτελεί προτεραιότητα για την ανθρωπότητα, μαζί με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της οικονομικής κρίσης και των οικονομικών - κοινωνικών ανισοτήτων. Οι Π. Φ. Π. αποτελούν μέρος της στρατηγικής για την αντιμετώπιση της απώλειας της βιοποικιλότητας.
Για να μπορέσουν οι Π. Φ. Π. να παίξουν και άλλους ρόλους, όπως την προώθηση ενός πράσινου αναπτυξιακού μοντέλου, πρέπει να διατηρήσουν το βασικό τους ρόλο στη διατήρηση άγριας πανίδας, χλωρίδας και οικοτόπων (γενικά αναφερόμαστε στα σημαντικά και απειλούμενα είδη πανίδας, χλωρίδας και οικοτόπων για τα οποία η Π. Φ. Π. έχει επιλεγεί). Αυτό δημιουργεί κάποιες συνθήκες τις οποίες οι μη μυημένοι στη προστασία της άγριας φύσης δεν αποδέχονται εύκολα.
Παράδειγμα: κάθε επέμβαση και επένδυση εντός Π. Φ. Π., κρίνεται πρώτα από όλα από τις επιπτώσεις που έχει στα άγρια ζώα, φυτά και οικοτόπους. Καμία δράση, ακόμη και αν εξυπηρετεί ανάγκες όπως η αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών και η βιώσιμη ανάπτυξη, δεν παίρνει «λευκό χαρτί» σε μια Π. Φ. Π. περιοχή. Καμία επιχειρηματικότητα εντός Π. Φ. Π., ακόμη και αν είναι «πράσινη», δεν δικαιολογείται αν θέτει σε κίνδυνο άγρια ζώα, φυτά και οικότοπους.
Η τήρηση αυτής της αρχής αποτελεί βασική πολιτική θέση. Η παραβίασή της μπορεί να γίνει μόνο για λόγους «υπέρτατου δημοσίου συμφέροντος» όπως ορίζει η (γενικά ικανοποιητική) βασική νομοθεσία. Σε αυτή την περίπτωση πρέπει να τηρηθούν όσα προβλέπονται, πρωτίστως τα αντισταθμιστικά μέτρα, των οποίων η συνεπής τήρηση και εφαρμογή αποτελεί επίσης βασική πολιτική θέση.
[Σχόλιο: ένα αιολικό πάρκο εντός μιας Π. Φ. Π. πιθανά να μπορεί να θεωρηθεί ως έργο «υπέρτατου δημοσίου συμφέροντος. Αν όμως τηρηθούν με συνέπεια τα αντισταθμιστικά, πιθανά δεν θα συμφέρει ως επένδυση με το ισχύον σύστημα].
Λειτουργία Φορέων Διαχείρισης των Π. Φ. Π.
Οι ΦΔ συνιστούν στην παρούσα φάση το σημαντικότερο εργαλείο διατήρησης και διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας.
Ενδιαφέρον έχουν: Α. το κοινό πόρισμα 22 Φορέων Διαχείρισης (μελών των Διοικητικών Συμβουλίων και στελεχών) που προέκυψε κατά τη συνάντηση εργασίας στα Καλάβρυτα στις 10/05/2008 και κατατέθηκε στον Γ.Γ. Περιβάλλοντος, κ. Ε. Μπαλτά με κοινοποίηση στους: Υπουργό ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. Γ. Σουφλιά και Υφυπουργό ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. Σ. Καλογιάννη και Β. η εισήγηση της ΚΕΔΚΕ στο Ετήσιο τακτικό Συνέδριο της τον Νοέμβριο 2008.
Όσον αφορά τη χρηματοδότηση έχουμε τα εξής:
Α. Κοινό πόρισμα ΦΔ : Χρηματοδότηση των ανελαστικών τουλάχιστον αναγκών των Φορέων Διαχείρισης από τον Τακτικό Προϋπολογισμό.
Β. Κοινό πόρισμα ΚΕΔΚΕ: Βιώσιμη λειτουργία των φορέων διαχείρισης με σταθερή χρηματοδότηση, την ενίσχυση τους με προσωπικό, μέσα και αρμοδιότητες.
Προφανώς η αναγκαιότητα μερικής τουλάχιστον χρηματοδότησης από πάγιες κρατικές δαπάνες των ΦΔ από τον κρατικό προϋπολογισμό αποτελεί πλέον κοινή διαπίστωση. Προφανώς δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν οι ΦΔ αναζητώντας συνεχώς χρηματοδότηση μέσα από προγράμματα. Μέσα στην επόμενη 4ετία θα πρέπει να επανεξεταστεί το νομικό καθεστώς που διέπει τους ΦΔ και καθορίζεται από το ν. 2742 /99, με γνώμονα την οικονομική βιωσιμότητα των ΦΔ. Το μεγάλο και δύσκολο αυτό θέμα θα πρέπει να τεθεί στις προτεραιότητες της διοίκησης και να αντιμετωπιστεί μέσα στην επόμενη διετία και πριν από τη ίδρυση νέων ΦΔ.
Η «μερική τουλάχιστον» χρηματοδότηση των «ανελαστικών αναγκών» μπορεί να επιτευχθεί μέσα από ένα «συντηρητικό επίπεδο λειτουργίας» των ΦΔ. Αυτό θα εξασφαλίζει ότι τα Κέντρα Πληροφόρησης και ένα γραφείο θα παραμένουν ανοιχτά και ότι κάποια στοιχειώδης φύλαξη και ενημέρωση του κοινού θα συνεχίσουν να γίνονται. Δεν πρέπει να επεκταθεί (τουλάχιστον προς το παρόν) στο σύνολο του προσωπικού και των δαπανών που προβλέπονται στους κανονισμούς και στο οργανόγραμμα του κάθε ΦΔ, διότι από τη μία είναι ανέφικτο, από την άλλη υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργήσουμε δυσκίνητες και δαπανηρές γραφειοκρατικές μονάδες και στρατιές αργόσχολων δημοσίων υπαλλήλων.
1. Προσωπικό: Πρέπει να υπάρχει ένας ελάχιστος αριθμός θέσεων σε κάθε ΦΔ οι οποίοι να θεωρούνται ως "πάγιες και διαρκείς" ανάγκες του Δημοσίου Τομέα. Αυτές θα πρέπει να θεωρούνται μόνιμες θέσεις και αυτοί που υπηρετούν σε αυτές θα πρέπει να είναι κανονικοί Δημόσιοι Υπάλληλοι. Πρέπει λοιπόν σε κάθε ΦΔ να υπάρχουν μερικοί (ας πούμε πέντε έως οκτώ) μόνιμοι (π.χ. γραμματεία, δυο φύλακες, δύο ξεναγοί, ένας για δ/νση) και ορισμένες θέσεις εποχιακού προσωπικού (π.χ. φύλακες για τη χελώνα το καλοκαίρι), οι οποίες θα πρέπει να καλύπτονται από το κρατικό προϋπολογισμό. Πρέπει συνεπώς: α) να αναζητηθεί μέσω έρευνας ο ελάχιστος αριθμός για κάθε ΦΔ (5-8 άτομα) και β) να αναζητηθεί νομοθετική ρύθμιση για τη θέσπιση αυτών των «οργανικών θέσεων» σε κάθε ΦΔ και τρόπος πλήρωσής τους.
2. Βασικά λειτουργικά έξοδα, όπως το ηλεκτρικό ρεύμα, τα τηλέφωνα και η θέρμανση των Κέντρων Πληροφόρησης και του ενός γραφείου (αν βρίσκεται αλλού από το Κέντρο Πληροφόρησης): αυτά θα πρέπει να περάσουν στις πάγιες δαπάνες είτε των Δήμων, ή της Νομαρχίας ή της Περιφέρειας, όπως περίπου γίνεται με τα σχολεία.
3. Υπόλοιπα λειτουργικά όπως καύσιμα και συντήρηση οχημάτων για τη φύλαξη, βασικά αναλώσιμα για τη λειτουργία των Κέντρων Πληροφόρησης, των γραφείων (αν βρίσκονται αλλού) και της φύλαξης – ενημέρωσης: για αυτά θα πρέπει να θεσπιστεί ένα πάγιο ποσό κατ’ αποκοπή είτε από την Περιφέρεια ή από το ΥΠΕΧΩΔΕ. Το ποσό αυτό θα πρέπει να είναι σχετικά μικρό, π.χ. 10.000 – 30.000, ανάλογα με τον ΦΔ.
Αν υποθέσουμε ότι τελικά γίνουν 50 ΦΔ με μέσο όρο 7 μόνιμα άτομα προσωπικό, έχουμε 50 Χ 7= 350 άτομα. Αυτά δεν είναι πολλά, αν αναλογιστούμε ότι εξασφαλίζουμε την αφρόκρεμα της φυσικής μας κληρονομιάς και όλων των οφελών που προκύπτουν από αυτό. Δεν είναι τίποτα.
Το ίδιο ισχύει με τα υπόλοιπα έξοδα: Ας πούμε ότι κατά μέσο όρο ένας ΦΔ ξοδεύει 1000 € για τηλεπικοινωνίες και 150 € για ηλεκτρικό κάθε μήνα και 300 € για θέρμανση για πέντε μήνες. Αυτό μας κάνει 12.000 + 1.800 + 1500 = περίπου 15.000 € το χρόνο. Σε αυτά μπορούμε να προσθέσουμε ένα μέσο όρο 20.000 € κατ’ αποκοπή για κάθε ΦΔ τότε έχουμε κάτι σαν 35.000 € για κάθε ΦΔ το χρόνο. Και πάλι πρόκειται για ασήμαντο ποσό αν αναλογιστούμε τα οφέλη.
Άλλα μέτρα στήριξης των ΦΔ..
- Η ΚΕΔΚΕ πρότεινε τη θέσπιση Ειδικού Περιβαλλοντικού Τέλους προστατευόμενων περιοχών στη βιοτεχνία, τη βιομηχανία και την αγροτική παραγωγή των προστατευόμενων περιοχών. Το άρθρο 15 του ν. 2742/99 προβλέπει την επιβολή τελών χρήσης σε όφελος των ΦΔ για πλήθος επιχειρηματικές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα εντός των ορίων ευθύνης τους. Ο Νόμος παραμένει ανενεργός σε αυτό το σημείο καθώς εκκρεμούν οι αναγκαίες νομοθετικές ρυθμίσεις που θα επιτρέψουν την εφαρμογή του. Στη συνέχεια η διοίκηση θα πρέπει να υποστηρίξει νομικά τις οικονομικές διεκδικήσεις των ΦΔ έναντι των επιχειρηματικών συμφερόντων που θα θεωρήσουν ότι θίγονται.
- Άλλο μέτρο οικονομικής στήριξης των ΦΔ: Οι Π. Φ. Π., περιλαμβανομένων των περιφερειακών τους ζωνών, πρέπει να απολαμβάνουν προνομιακής μεταχείρισης σε οικονομικές ενισχύσεις και άλλα κανονιστικά μέτρα (π.χ. ονομασία προέλευσης) που αφορούν τη στήριξη των τοπικών προϊόντων και υπηρεσιών.
- Ένα άλλο κοινό πόρισμα των ΦΔ είναι η θεσμική ενίσχυση του πλαισίου λειτουργίας τους, ώστε να μπορούν να παίξουν αποτελεσματικά τον ρόλο τους. Με τη σειρά της, η ΚΕΔΚΕ ζητά να δοθούν ουσιαστικές αρμοδιότητες στους ΦΔ. Για παράδειγμα στο θέμα της φύλαξης το προσωπικό δεν έχει το δικαίωμα να κάνει ελέγχους στους διάφορους παραβάτες. Απλά ενημερώνει άλλες αρμόδιες υπηρεσίες όπως Αστυνομία ,Δασαρχείο, να στείλουν δικό τους προσωπικό. Στην λίμνη Κερκίνη π.χ όταν υπάρχει απαγόρευση αλιείας, το προσωπικό εντοπίζει διάφορους λαθραλιείς, μέχρι όμως να έρθει το περιπολικό αυτοί εξαφανίζονται για να επανέλθουν με την αποχώρηση των αρχών
Το άρθρο 15 του ν. 2742/99 προβλέπει ότι οι ΦΔ «συνεπικουρούν» τις αρμόδιες υπηρεσίες στην άσκηση των καθηκόντων τους και δεν έχουν ελεγκτικές αρμοδιότητες. Η μέχρι σήμερα λειτουργία των ΦΔ έδειξε ότι το σχήμα αυτό είναι εντελώς αναποτελεσματικό καθώς οι ελεγκτικές υπηρεσίες δεν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά. Πολλοί λόγοι είναι υπεύθυνοι γι αυτό:
- η υποστελέχωση και τα ανεπαρκή μέσα των υπηρεσιών και κυρίως των δασαρχείων που επιφορτίζονται το μεγαλύτερο μέρος του ελέγχου
- το περιορισμένο ωράριο των υπηρεσιών
- οι νέες ειδικές ανάγκες φύλαξης κα αποτροπής επιβλαβών ενεργειών (π.χ. συλλογή εντόμων, ηχητική όχληση) με τις οποίες δεν έχουν εξοικείωση οι υπηρεσίες
Ουσιαστικά το πρόβλημα αντικατοπτρίζει την πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων για τη φύση μεταξύ διαφορετικών υπουργείων ΥΠΕΧΩΔΕ, Αγροτικής Ανάπτυξης, Δημόσιας Τάξης και υπηρεσιών όπως Πολεοδομικές Διευθύνσεις, καθώς και από την παντελή έλλειψη συνεργασίας και συντονισμού ανάμεσά τους. Η συνολική επίλυση του θέματος μπορεί να προέλθει μέσα από την δημιουργία του αυτόνομου Υπουργείου Περιβάλλοντος που θα συγκεντρώσει όλες τις αρμοδιότητες που αφορούν το φυσικό περιβάλλον της χώρας και οπωσδήποτε των Π. Φ. Π.
5 Φεβ 2009
Το δίκτυο Natura-2000 σαν εργαλείο για την αειφόρο διαχείριση του παράκτιου χώρου
Περίληψη εισήγησης του Π. Παναγιωτίδη, Ερευνητή ΕΛΚΕΘΕ, στην ημερίδα της 7-2-09.
ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA-2000 ΣΑΝ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗN
ΑΕΙΦΟΡΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΤΙΟΥ ΧΩΡΟΥ:
Μια οικολογική σύνθεση για τη Μεσόγειο
Το δίκτυο NATURA-2000
- Πρόκειται για ένα σύνολο περιοχών (sites) της Ευρώπης, υπό ιδιαίτερο καθεστώς διαχείρισης που απορρέει από την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ και στοχεύει την διατήρηση της βιοποικιλότητας και την αειφορία.
- Δεν πρόκειται για «προστατευόµενες» περιοχές, µε την έννοια του «εθνικού δρυµού».
Γιατί χρειάζεται «Οδηγία» για τα αυτονόητα?
- Η διατήρηση της βιοποικιλότητας και η αειφορία είναι διαχρονικά αιτήµατα του οικολογικού κινήµατος.
- Διατυπώθηκαν σαφώς στην Παγκόσµια Διάσκεψη του Ρίο το 1992.
- Η Οδηγία 92/43 αποτελεί το νοµικό εργαλείο για την υλοποίηση των στόχων.
Τι είναι µια οικολογική σύνθεση?
“οίκος” = το σπίτι µας = το φυσικό περιβάλλον
“λόγος” = η λογική = επιστηµονική γνώση
«συν» = πρόσθεση = βάζω το ένα δίπλα στο άλλο
«θέσις» = τοποθέτηση = άποψη
Δηλαδή, θα επιχειρήσουµε να παραθέσουµε επιστηµονική γνώση για να διαµορφώσουµε απόψεις για το φυσικό περιβάλλον
Υπάρχει αρκετή επιστηµονική γνώση?
- Ναι, γνωρίζουµε πλέον ικανοποιητικά τη δοµή και τη λειτουργία του οικοσυστήµατος στο οποίο είµαστε ενταγµένοι
- Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα η ανθρώπινη δραστηριότητα έβαλε σε κίνδυνο το οικοσύστηµα
Υπάρχει οµοφωνία για τις αιτίες του προβλήµατος και τον τρόπο αντιµετώπισης?
- Όχι, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις (θέσεις)
- Συνεπώς, απαιτείται µια συν-θεση
Η Μεσόγειος θάλασσα. Χαρακτηριστικά:
• Πολύ υψηλή βιοποικιλότητα
• Ακραία ολιγοτροφικό περιβάλλον
• Απουσία έντονης παλίρροιας και ισχυρών ρευµάτων
• Μικρό εύρος διακύµανσης θερµοκρασίας και αλατότητας
Ανθρωπογενή προβλήµατα στη Μεσόγειο
• Αστική και βιοµηχανική ρύπανση
• Θαλάσσιες µεταφορές (πετρέλαιο)
• Αγροτικές απορροές
• Υπεραλίευση
• Απώλεια οικοτόπων (µπαζώµατα κλπ)
• Εισαγωγή ξενικών ειδών
Η Μεσόγειος: που όπως είπε ό Ramon Margalef είναι «µια θάλασσα για τουρίστες, όχι για ψαράδες»
Mean chlorophyll concentrations in autumn 1998
Το νοµικό πλαίσιο
Σε Παγκόσµιο επίπεδο:
– The “Barcelona Convention” signed during the ’70 by all the riverein States under the UN guidance.
– For the implementation of the Convention the UN Environmental Program (UNEP) has build up a specific Mediterranean Action Plan (MAP).
Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο
– The Habitat Directive (92/43/EEC)
– The Water Framework Directive (2000/60/EC)
– The Marine Strategy Directive (2008/56/EC)
Τελικά, η αειφορία είναι µύθος ή πραγµατικότητα?
Ναι, είναι πραγµατικότητα:
- η επιστηµονική γνώση έχει προοδεύσει αρκετά, ώστε να κατανοεί τη δοµή και τη λειτουργία του οικοσυστήµατος
- το νοµικό πλαίσιο υπάρχει. Ωστόσο, η εφαρµογή της περιβαλλοντικής νοµοθεσίας έχει
πολιτικό κόστος.
Ποιος διαλέγει τους πολιτικούς?
Εµείς πρέπει να αποφασίσουµε:
• Μπορούµε να συνεχίσουµε να «κλέβουµε» τα αποθέµατα που ανήκουν στις επόµενες γενεές ?
• Μήπως ήρθε η ώρα να «επιβάλλουµε» την αειφόρο διαχείρισή τους ?
ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA-2000 ΣΑΝ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗN
ΑΕΙΦΟΡΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΤΙΟΥ ΧΩΡΟΥ:
Μια οικολογική σύνθεση για τη Μεσόγειο
Το δίκτυο NATURA-2000
- Πρόκειται για ένα σύνολο περιοχών (sites) της Ευρώπης, υπό ιδιαίτερο καθεστώς διαχείρισης που απορρέει από την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ και στοχεύει την διατήρηση της βιοποικιλότητας και την αειφορία.
- Δεν πρόκειται για «προστατευόµενες» περιοχές, µε την έννοια του «εθνικού δρυµού».
Γιατί χρειάζεται «Οδηγία» για τα αυτονόητα?
- Η διατήρηση της βιοποικιλότητας και η αειφορία είναι διαχρονικά αιτήµατα του οικολογικού κινήµατος.
- Διατυπώθηκαν σαφώς στην Παγκόσµια Διάσκεψη του Ρίο το 1992.
- Η Οδηγία 92/43 αποτελεί το νοµικό εργαλείο για την υλοποίηση των στόχων.
Τι είναι µια οικολογική σύνθεση?
“οίκος” = το σπίτι µας = το φυσικό περιβάλλον
“λόγος” = η λογική = επιστηµονική γνώση
«συν» = πρόσθεση = βάζω το ένα δίπλα στο άλλο
«θέσις» = τοποθέτηση = άποψη
Δηλαδή, θα επιχειρήσουµε να παραθέσουµε επιστηµονική γνώση για να διαµορφώσουµε απόψεις για το φυσικό περιβάλλον
Υπάρχει αρκετή επιστηµονική γνώση?
- Ναι, γνωρίζουµε πλέον ικανοποιητικά τη δοµή και τη λειτουργία του οικοσυστήµατος στο οποίο είµαστε ενταγµένοι
- Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα η ανθρώπινη δραστηριότητα έβαλε σε κίνδυνο το οικοσύστηµα
Υπάρχει οµοφωνία για τις αιτίες του προβλήµατος και τον τρόπο αντιµετώπισης?
- Όχι, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις (θέσεις)
- Συνεπώς, απαιτείται µια συν-θεση
Η Μεσόγειος θάλασσα. Χαρακτηριστικά:
• Πολύ υψηλή βιοποικιλότητα
• Ακραία ολιγοτροφικό περιβάλλον
• Απουσία έντονης παλίρροιας και ισχυρών ρευµάτων
• Μικρό εύρος διακύµανσης θερµοκρασίας και αλατότητας
Ανθρωπογενή προβλήµατα στη Μεσόγειο
• Αστική και βιοµηχανική ρύπανση
• Θαλάσσιες µεταφορές (πετρέλαιο)
• Αγροτικές απορροές
• Υπεραλίευση
• Απώλεια οικοτόπων (µπαζώµατα κλπ)
• Εισαγωγή ξενικών ειδών
Η Μεσόγειος: που όπως είπε ό Ramon Margalef είναι «µια θάλασσα για τουρίστες, όχι για ψαράδες»
Mean chlorophyll concentrations in autumn 1998
Το νοµικό πλαίσιο
Σε Παγκόσµιο επίπεδο:
– The “Barcelona Convention” signed during the ’70 by all the riverein States under the UN guidance.
– For the implementation of the Convention the UN Environmental Program (UNEP) has build up a specific Mediterranean Action Plan (MAP).
Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο
– The Habitat Directive (92/43/EEC)
– The Water Framework Directive (2000/60/EC)
– The Marine Strategy Directive (2008/56/EC)
Τελικά, η αειφορία είναι µύθος ή πραγµατικότητα?
Ναι, είναι πραγµατικότητα:
- η επιστηµονική γνώση έχει προοδεύσει αρκετά, ώστε να κατανοεί τη δοµή και τη λειτουργία του οικοσυστήµατος
- το νοµικό πλαίσιο υπάρχει. Ωστόσο, η εφαρµογή της περιβαλλοντικής νοµοθεσίας έχει
πολιτικό κόστος.
Ποιος διαλέγει τους πολιτικούς?
Εµείς πρέπει να αποφασίσουµε:
• Μπορούµε να συνεχίσουµε να «κλέβουµε» τα αποθέµατα που ανήκουν στις επόµενες γενεές ?
• Μήπως ήρθε η ώρα να «επιβάλλουµε» την αειφόρο διαχείρισή τους ?
4 Φεβ 2009
Διασυνοριακές προστατευόμενες περιοχές
Η IUCN ορίζει ως Διασυνοριακή Προστατευόμενη Περιοχή: «μια χερσαία ή θαλάσσια περιοχή η οποία εκτείνεται πέραν των συνόρων μεταξύ κρατών, διοικητικών μονάδων εντός των κρατών (όπως επαρχίες, περιφέρειες), αυτόνομων περιοχών ή περιοχών εκτός των ορίων εθνικής κυριαρχίας ή δικαιοδοσίας, συστατικά τμήματα της οποίας προορίζονται ειδικά για την προστασία και διατήρηση της βιοποικιλότητας και των φυσικών και συναφών πολιτιστικών πόρων και διαχειρίζονται συλλογικά με νομικά μέσα ή άλλους αποτελεσματικούς τρόπους».
Επιπλέον, τα Πάρκα για την Ειρήνη ορίζονται ως «Διασυνοριακές Προστατευόμενες Περιοχές που επίσημα προορίζονται για την προστασία και διατήρηση της βιοποικιλότητας και των φυσικών και συναφών πολιτιστικών πόρων και στην προώθηση της ειρήνης και συνεργασίας».
Ωστόσο, η διασυνοριακή προστασία μπορεί να περιλάβει μια ευρεία ποικιλία διαφορετικών προσεγγίσεων, συνδεδεμένων μεταξύ τους με το κοινό ζήτημα της υπέρβασης των διεθνών συνόρων. Τα παραδείγματα ξεκινούν από δύο προστατευόμενες περιοχές σε διαφορετικές χώρες που μοιράζονται κοινά σύνορα και συνεργάζονται μεταξύ τους και φθάνουν μέχρι ένα μωσαϊκό χρήσεων γης σε τρεις ή περισσότερες χώρες που συμβάλουν στην προστασία της βιοποικιλότητας.
Η φύση της σχέσης μεταξύ διαφορετικών προστατευόμενων περιοχών μπορεί να ποικίλει από μια επίσημη αναγνώριση μιας διασυνοριακής προστατευόμενης περιοχής, που έχει οριστεί νόμιμα σε δύο ή περισσότερες εμπλεκόμενες χώρες και με υποστήριξη στο πιο υψηλό πολιτικό επίπεδο, μέχρι μια πιο απλή και λιγότερο επίσημη συμφωνία συνεργασίας και ανταλλαγής πληροφόρησης, ικανοτήτων και πόρων.
(Μετάφραση από www.europarc.org/ Σ. Ψαρούδας)
Περισσότερες πληροφορίες και στην ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Προστατευόμενων Περιοχών.
Επίσης:
Transboundary Protected Areas for Peace and Co-operation
Transboundary protected areas - Encyclopedia of Earth
Ένα μοναδικό παράδειγμα διασυνοριακής προστατευόμενης περιοχής στα νότια Βαλκάνια αποτελεί και το Διασυνοριακό Πάρκο Πρεσπών. Χωρίς, ωστόσο, να λείπουν και τα προβλήματα, όπως τα διαπιστώνει το WWF-Ελλάς, από το 2006.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι πρωτοβουλίες της οργάνωσης "Καλλιστώ" για τη Διασυνοριακή Προστατευόμενη Περιοχή της Οροσειράς Ροδόπης.
Χρήση του Δικαίου προς Όφελος της Διασυνοριακής Προστασίας της Φύσης
Κείμενο του Tomme Young του Περιβαλλοντικού Νομικού Κέντρου της IUCN (από: http://www.europarc.org/international/europarc.html)
Μετάφραση-απόδοση: Σπύρος Ψαρούδας
Αν και δεν υπάρχει διεθνής σύμβαση που ορίζει τα σχετικά με Διασυνοριακές Προστατευόμενες Περιοχές (Δ.Π.Π.), υπάρχουν πολλοί τύποι νόμων που μπορούν να παίξουν ρόλο στην ανακήρυξη και διαχείρισή τους:
• Διεθνές Δίκαιο:
Δεσμευτικές συμφωνίες όπως Πολυμερείς Περιβαλλοντικές Συμφωνίες, συμβάσεις και "διεθνές εθιμικό δίκαιο" (αποδεκτές πρακτικές που αναγνωρίζονται από διεθνή δικαστήρια), καθώς και εθελοντικές συμφωνίες.
• Επίσημες διαπραγματεύσεις:
Διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες στις οποίες οι συμβαλλόμενες πλευρές συμφωνούν σε όρους που γίνονται εφαρμόσιμοι.
• Εθνική Πολιτική, Δίκαιο και Κανονισμοί:
Μπορούν να βοηθήσουν στην δημιουργία Δ.Π.Π., αλλά η ενοποίηση διαφορετικών μεταξύ τους νομικών, διοικητικών και δικανικών δομών μπορεί αν αποδειχθεί δύσκολη.
• Περιφερειακό Δίκαιο και Κανονισμοί:
Οι ευθύνες περιβαλλοντικής προστασίας αποκεντρώνονται συχνά, έτσι ώστε να γίνεται δυνατή η διαπραγμάτευση μεταξύ επαρχιών και πολιτειών, ειδικά σε ομοσπονδιακά συστήματα και κράτη.
• Τοπικοί δίκαιο και παραδόσεις:
Η μεταβίβαση δικαιοδοσίας για προστατευόμενες περιοχές μπορεί να επεκταθεί μέχρι πολύ τοπικό επίπεδο (π.χ. σε δήμους ή δημοτικά διαμερίσματα).
Πώς μπορεί το Διεθνές Δίκαιο να βοηθήσει στην δημιουργία Δ.Π.Π.
Το διεθνές δίκαιο δεν προσφέρει ένα πρότυπο για να επιλυθούν τα ζητήματα που σχετίζονται με Δ.Π.Π. ούτε, όμως, πρέπει να θεωρείται εμπόδιο. Είναι σε θέση να βοηθήσει στον προσδιορισμό στόχων και υποχρεώσεων, χωρίς αυτό να συνεπάγεται ότι αυτοί μετατρέπονται αυτομάτως σε δεσμευτικό δίκαιο. Οι συμβαλλόμενοι διεθνών συμφωνιών έχουν πάρει αποφάσεις σε υψηλό επίπεδο και υποχρεώνονται να ανταποκριθούν στις δεσμεύσεις τους λαμβάνοντας κατάλληλες νομοθετικές πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο. Στις σχετικές συμφωνίες περιλαμβάνονται:
• Σύμβαση Παγκόσμιας Κληρονομιάς και Σύμβαση Ramsar:
• Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα (Ρίο - 1992).
• Σύμβαση του ΟΗΕ για το Νόμο στη Θάλασσα (UNCLOS).
• Σύμβαση για το Διεθνές Εμπόριο Απειλούμενων Ειδών.
• Σύμβαση για τα Μεταναστευτικά Είδη.
• Σύμβαση Πλαίσιο για την Κλιματική Αλλαγή.
• Σύμβαση για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης.
• Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου.
Διεθνείς Οργανισμοί και Περιφερειακές Συμφωνίες
Θεσμοί και προγράμματα, περιλαμβανομένων και των: IUCN's World Commission on Protected Areas, the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Man and the Biosphere Programme, the United Nations Environment Programme and the United Nations Food and Agriculture Organization, μπορούν να βοηθήσουν στην ίδρυση Δ.Π.Π.
Αρκετές περιφερειακές συμφωνίες περιλαμβάνουν τη διασυνοριακή προστασία, περιλαμβανομένων των: South Pacific Regional Environmental Programme, the Protocol on Specially Protected Areas and Wildlife in the Wider Caribbean Region, the African Convention on the Conservation of Nature and Natural Resources, the New Partnership for Africa's Development (NEPAD) and the Barcelona and Bern Conventions.
Ιδιαίτερα χρήσιμα είναι τα πλαίσια που καθιερώθηκαν στον Μεσοαμερικανικό Βιολογικό Διάδρομο (Mesoamerican Biological Corridor) και στη λεκάνη του Δούναβη.
Τι είδους νομικών συμβουλών μπορούν να δοθούν
Παρά του ότι λίγες συμφωνίες για Δ.Π.Π. έχουν ολοκληρωθεί, αποδείχθηκαν χρονοβόρες, ακριβές και περιορισμένης επιτυχίας. Μέχρι τώρα, το πιο κοινό πρώτο βήμα στον σχεδιασμό μιας Δ.Π.Π. είναι να ξεκινήσουν συνομιλίες μεταξύ κυβερνήσεων που τελικά οδηγούν στην διαπραγμάτευση για μια συμφωνία. Δυστυχώς, το πρώτο αυτό βήμα αποτελεί τον πρωταρχικό λόγο αποτυχίας γιατί οι διακρατικές διαπραγματεύσεις έχουν υψηλό κόστος και μεγάλη δυσκολία. Μια λιγότερη τυπική προσέγγιση μπορεί να αποδειχθεί και πιο επιτυχής.
Τα επόμενα βήματα μπορεί να είναι χρήσιμα:
• Ανάλυση:
Προσδιορισμός ζητημάτων και του τρόπου που επιμερίζονται οι αρμοδιότητες σε εθνικό επίπεδο. Ανάλυση των στόχων της Δ.Π.Π. και εκτίμηση των αβεβαιοτήτων και του κατά πόσο είναι εφικτή η επίτευξή τους.
• Εκτίμηση διαφορετικών επιλογών για τον τύπο της Συμφωνίας:
Προκειμένου να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των εμπλεκόμενων. (Ένα φάσμα επιλογών παρουσιάζεται κατωτέρω).
• Ανάπτυξη Στρατηγικής:
Για να εξασφαλιστεί η ενημέρωση και να δημιουργηθούν λογικές προσδοκίες.
• Συμβουλές για τις διαπραγματεύσεις:
Ιδιαίτερα σε ζητήματα διαδικασίας. Συγκριτική ανάλυση των νόμων και, εάν είναι απαραίτητο, για την ανάπτυξη εθνικής νομοθεσίας και θεσμών.
Επίσημες ή ανεπίσημες συμφωνίες;
Εκτός από μια τυπική συμφωνία, υπάρχουν πολλές άλλες πιο ευέλικτες και λιγότερο ακριβές νόμιμες λύσεις για τη δημιουργία Δ.Π.Π., μεταξύ των οποίων:
• Ένα «Μνημόνιο Συνεργασίας» (Memorandum of Understanding) σε θέματα διασυνοριακής διαχείρισης.
• Ένα «συμφωνητικό» προς εφαρμογή.
• Μια συμφωνία ή ένα πρωτόκολλο σχετικά με Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και αναγγελία προς το κοινό και τις αρχές των παραμεθόριων περιοχών (πιθανόν με ή για την συμμετοχή τους), πριν από κάθε δράση που θα επηρεάσει τις προστατευόμενες περιοχές πάνω ή κοντά στα σύνορα.
• Ανάπτυξη ενός διμερούς ή διαπεριφερειακού «δικτύου» που θα διασυνδέει σημαντικές προστατευόμενες περιοχές.
• Δημόσιο ή ιδιωτικό συμφωνητικό ή ίδρυση Κοινοπραξίας, που θα περιλαμβάνει παραμεθόριες προστατευόμενες περιοχές.
Αντίθετα από μια Συμφωνία Δ.Π.Π., που πρέπει να διαπραγματευτεί στο υψηλότερο κυβερνητικό επίπεδο, αυτοί οι λιγότερο επίσημοι μηχανισμοί μπορούν να διαπραγματευτούν από τις διαχειριστικές αρχές των προστατευόμενων περιοχών, συντομεύοντας δραματικά το πρώτο βήμα και αφήνοντας περισσότερο χρόνο και χρήμα για την αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων. Μπορούν να είναι πιο «ευέλικτες», αξιοποιώντας την αμοιβαία επιθυμία συνεργασίας.
Οι αρχικές συμφωνίες μπορούν να είναι αρκετά περιορισμένες σε στόχους, όπως για παράδειγμα οι στόχοι μιας ετήσια συνάντησης μεταξύ διευθυντικών στελεχών, για την επίτευξη συμφωνίας σε ετήσια διαχειριστικά σχέδια. Η συνεργασία μπορεί να εξελιχθεί εφόσον η αποτελεσματικότητα της συνεργασίας αποδεικνύεται, γίνεται ορατή, ενώ προσαρμογές μπορούν να γίνουν πιο εύκολα όπου κάτι δεν πάει καλά.
Εξάλλου, τέτοιες συμφωνίες μπορούν να μπουν σε εφαρμογή πιο γρήγορα. Δεν υπάρχει λόγος να περιληφθούν όλα τα θέματα και να προβλεφθούν όλα τα ενδεχόμενα σε μια αρχική συμφωνία, ενώ ορισμένα θέματα μπορούν να αντιμετωπιστούν σταδιακά. Με το χρόνο, οι συμβαλλόμενοι μπορούν να νοιώσουν έτοιμοι για ένα πιο επίσημο και τυπικό εργαλείο, αλλά αυτή η διαδικασία μπορεί να αποδειχθεί τότε πιο εύκολη και με μικρότερο κόστος, αφού είναι πιθανό να έχει αναπτυχθεί πραγματική συναίνεση μέσω της συνεργασίας σε συγκεκριμένα θέματα. Η τελική συμφωνία μπορεί έτσι να είναι ευρύτερη και πιο δεσμευτική και γίνεται λιγότερο πιθανό να χρειαστεί σύντομα αναθεώρηση.
Μετάφραση-απόδοση: Σπύρος Ψαρούδας
Αν και δεν υπάρχει διεθνής σύμβαση που ορίζει τα σχετικά με Διασυνοριακές Προστατευόμενες Περιοχές (Δ.Π.Π.), υπάρχουν πολλοί τύποι νόμων που μπορούν να παίξουν ρόλο στην ανακήρυξη και διαχείρισή τους:
• Διεθνές Δίκαιο:
Δεσμευτικές συμφωνίες όπως Πολυμερείς Περιβαλλοντικές Συμφωνίες, συμβάσεις και "διεθνές εθιμικό δίκαιο" (αποδεκτές πρακτικές που αναγνωρίζονται από διεθνή δικαστήρια), καθώς και εθελοντικές συμφωνίες.
• Επίσημες διαπραγματεύσεις:
Διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες στις οποίες οι συμβαλλόμενες πλευρές συμφωνούν σε όρους που γίνονται εφαρμόσιμοι.
• Εθνική Πολιτική, Δίκαιο και Κανονισμοί:
Μπορούν να βοηθήσουν στην δημιουργία Δ.Π.Π., αλλά η ενοποίηση διαφορετικών μεταξύ τους νομικών, διοικητικών και δικανικών δομών μπορεί αν αποδειχθεί δύσκολη.
• Περιφερειακό Δίκαιο και Κανονισμοί:
Οι ευθύνες περιβαλλοντικής προστασίας αποκεντρώνονται συχνά, έτσι ώστε να γίνεται δυνατή η διαπραγμάτευση μεταξύ επαρχιών και πολιτειών, ειδικά σε ομοσπονδιακά συστήματα και κράτη.
• Τοπικοί δίκαιο και παραδόσεις:
Η μεταβίβαση δικαιοδοσίας για προστατευόμενες περιοχές μπορεί να επεκταθεί μέχρι πολύ τοπικό επίπεδο (π.χ. σε δήμους ή δημοτικά διαμερίσματα).
Πώς μπορεί το Διεθνές Δίκαιο να βοηθήσει στην δημιουργία Δ.Π.Π.
Το διεθνές δίκαιο δεν προσφέρει ένα πρότυπο για να επιλυθούν τα ζητήματα που σχετίζονται με Δ.Π.Π. ούτε, όμως, πρέπει να θεωρείται εμπόδιο. Είναι σε θέση να βοηθήσει στον προσδιορισμό στόχων και υποχρεώσεων, χωρίς αυτό να συνεπάγεται ότι αυτοί μετατρέπονται αυτομάτως σε δεσμευτικό δίκαιο. Οι συμβαλλόμενοι διεθνών συμφωνιών έχουν πάρει αποφάσεις σε υψηλό επίπεδο και υποχρεώνονται να ανταποκριθούν στις δεσμεύσεις τους λαμβάνοντας κατάλληλες νομοθετικές πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο. Στις σχετικές συμφωνίες περιλαμβάνονται:
• Σύμβαση Παγκόσμιας Κληρονομιάς και Σύμβαση Ramsar:
• Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα (Ρίο - 1992).
• Σύμβαση του ΟΗΕ για το Νόμο στη Θάλασσα (UNCLOS).
• Σύμβαση για το Διεθνές Εμπόριο Απειλούμενων Ειδών.
• Σύμβαση για τα Μεταναστευτικά Είδη.
• Σύμβαση Πλαίσιο για την Κλιματική Αλλαγή.
• Σύμβαση για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης.
• Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου.
Διεθνείς Οργανισμοί και Περιφερειακές Συμφωνίες
Θεσμοί και προγράμματα, περιλαμβανομένων και των: IUCN's World Commission on Protected Areas, the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Man and the Biosphere Programme, the United Nations Environment Programme and the United Nations Food and Agriculture Organization, μπορούν να βοηθήσουν στην ίδρυση Δ.Π.Π.
Αρκετές περιφερειακές συμφωνίες περιλαμβάνουν τη διασυνοριακή προστασία, περιλαμβανομένων των: South Pacific Regional Environmental Programme, the Protocol on Specially Protected Areas and Wildlife in the Wider Caribbean Region, the African Convention on the Conservation of Nature and Natural Resources, the New Partnership for Africa's Development (NEPAD) and the Barcelona and Bern Conventions.
Ιδιαίτερα χρήσιμα είναι τα πλαίσια που καθιερώθηκαν στον Μεσοαμερικανικό Βιολογικό Διάδρομο (Mesoamerican Biological Corridor) και στη λεκάνη του Δούναβη.
Τι είδους νομικών συμβουλών μπορούν να δοθούν
Παρά του ότι λίγες συμφωνίες για Δ.Π.Π. έχουν ολοκληρωθεί, αποδείχθηκαν χρονοβόρες, ακριβές και περιορισμένης επιτυχίας. Μέχρι τώρα, το πιο κοινό πρώτο βήμα στον σχεδιασμό μιας Δ.Π.Π. είναι να ξεκινήσουν συνομιλίες μεταξύ κυβερνήσεων που τελικά οδηγούν στην διαπραγμάτευση για μια συμφωνία. Δυστυχώς, το πρώτο αυτό βήμα αποτελεί τον πρωταρχικό λόγο αποτυχίας γιατί οι διακρατικές διαπραγματεύσεις έχουν υψηλό κόστος και μεγάλη δυσκολία. Μια λιγότερη τυπική προσέγγιση μπορεί να αποδειχθεί και πιο επιτυχής.
Τα επόμενα βήματα μπορεί να είναι χρήσιμα:
• Ανάλυση:
Προσδιορισμός ζητημάτων και του τρόπου που επιμερίζονται οι αρμοδιότητες σε εθνικό επίπεδο. Ανάλυση των στόχων της Δ.Π.Π. και εκτίμηση των αβεβαιοτήτων και του κατά πόσο είναι εφικτή η επίτευξή τους.
• Εκτίμηση διαφορετικών επιλογών για τον τύπο της Συμφωνίας:
Προκειμένου να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των εμπλεκόμενων. (Ένα φάσμα επιλογών παρουσιάζεται κατωτέρω).
• Ανάπτυξη Στρατηγικής:
Για να εξασφαλιστεί η ενημέρωση και να δημιουργηθούν λογικές προσδοκίες.
• Συμβουλές για τις διαπραγματεύσεις:
Ιδιαίτερα σε ζητήματα διαδικασίας. Συγκριτική ανάλυση των νόμων και, εάν είναι απαραίτητο, για την ανάπτυξη εθνικής νομοθεσίας και θεσμών.
Επίσημες ή ανεπίσημες συμφωνίες;
Εκτός από μια τυπική συμφωνία, υπάρχουν πολλές άλλες πιο ευέλικτες και λιγότερο ακριβές νόμιμες λύσεις για τη δημιουργία Δ.Π.Π., μεταξύ των οποίων:
• Ένα «Μνημόνιο Συνεργασίας» (Memorandum of Understanding) σε θέματα διασυνοριακής διαχείρισης.
• Ένα «συμφωνητικό» προς εφαρμογή.
• Μια συμφωνία ή ένα πρωτόκολλο σχετικά με Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και αναγγελία προς το κοινό και τις αρχές των παραμεθόριων περιοχών (πιθανόν με ή για την συμμετοχή τους), πριν από κάθε δράση που θα επηρεάσει τις προστατευόμενες περιοχές πάνω ή κοντά στα σύνορα.
• Ανάπτυξη ενός διμερούς ή διαπεριφερειακού «δικτύου» που θα διασυνδέει σημαντικές προστατευόμενες περιοχές.
• Δημόσιο ή ιδιωτικό συμφωνητικό ή ίδρυση Κοινοπραξίας, που θα περιλαμβάνει παραμεθόριες προστατευόμενες περιοχές.
Αντίθετα από μια Συμφωνία Δ.Π.Π., που πρέπει να διαπραγματευτεί στο υψηλότερο κυβερνητικό επίπεδο, αυτοί οι λιγότερο επίσημοι μηχανισμοί μπορούν να διαπραγματευτούν από τις διαχειριστικές αρχές των προστατευόμενων περιοχών, συντομεύοντας δραματικά το πρώτο βήμα και αφήνοντας περισσότερο χρόνο και χρήμα για την αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων. Μπορούν να είναι πιο «ευέλικτες», αξιοποιώντας την αμοιβαία επιθυμία συνεργασίας.
Οι αρχικές συμφωνίες μπορούν να είναι αρκετά περιορισμένες σε στόχους, όπως για παράδειγμα οι στόχοι μιας ετήσια συνάντησης μεταξύ διευθυντικών στελεχών, για την επίτευξη συμφωνίας σε ετήσια διαχειριστικά σχέδια. Η συνεργασία μπορεί να εξελιχθεί εφόσον η αποτελεσματικότητα της συνεργασίας αποδεικνύεται, γίνεται ορατή, ενώ προσαρμογές μπορούν να γίνουν πιο εύκολα όπου κάτι δεν πάει καλά.
Εξάλλου, τέτοιες συμφωνίες μπορούν να μπουν σε εφαρμογή πιο γρήγορα. Δεν υπάρχει λόγος να περιληφθούν όλα τα θέματα και να προβλεφθούν όλα τα ενδεχόμενα σε μια αρχική συμφωνία, ενώ ορισμένα θέματα μπορούν να αντιμετωπιστούν σταδιακά. Με το χρόνο, οι συμβαλλόμενοι μπορούν να νοιώσουν έτοιμοι για ένα πιο επίσημο και τυπικό εργαλείο, αλλά αυτή η διαδικασία μπορεί να αποδειχθεί τότε πιο εύκολη και με μικρότερο κόστος, αφού είναι πιθανό να έχει αναπτυχθεί πραγματική συναίνεση μέσω της συνεργασίας σε συγκεκριμένα θέματα. Η τελική συμφωνία μπορεί έτσι να είναι ευρύτερη και πιο δεσμευτική και γίνεται λιγότερο πιθανό να χρειαστεί σύντομα αναθεώρηση.
Διασυνοριακές προστατευόμενες περιοχές στα Βαλκάνια
Στη συνάντηση των Πράσινων Κομμάτων των Βαλκανίων που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη τον περασμένο Ιούνιο (βλ. διακήρυξη), κατατέθηκε και το παρακάτω κείμενο-πρόταση για την ίδρυση περισσότερων διασυνοριακών περιοχών στα Βαλκάνια:
ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ – ΕΣΤΙΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ
Πολλές περιοχές προστασίας της φύσης στις χώρες των Βαλκανίων βρίσκονται κοντά στα σύνορα ενώ υπάρχουν και πολλοί ποταμοί και λίμνες που μοιράζονται μεταξύ των χωρών της Βαλκανικής. Υπάρχουν πολλοί περιβαλλοντικοί λόγοι που συνηγορούν στη δημιουργία διασυνοριακών περιοχών προστασίας και διαδρόμων επικοινωνίας μεταξύ τους. Ο κυριότερος έχει να κάνει με την επιβίωση και την προστασία των μεγάλων θηλαστικών, όπως η αρκούδα, ο λύκος, ο λύγκας. Υπάρχουν όμως και κοινωνικοί λόγοι που συνηγορούν στη δημιουργία ενός τέτοιου δικτύου και αυτοί αφορούν κυρίως την ενίσχυση των φτωχών ορεινών πληθυσμών και τη συνεργασία των Βαλκανικών χωρών για την προώθηση των δεσμών ειρήνης.
Πιο κάτω επιχειρούμε μια καταγραφή τέτοιων περιοχών που θα μπορούσαν να τύχουν καλύτερης θεσμοθέτησης, οργάνωσης και διεθνούς υποστήριξης. Η καταγραφή αυτή επικεντρώνεται κυρίως στις προτάσεις της ΜΚΟ «Αρκτούρος» (Psaroudas 2002) και του Ινστιτούτου Προστασίας Περιβάλλοντος της Σερβίας (Marincic 2003).
Ελλάδα – Αλβανία: Όρη Γράμμος & Μοράβας.
Ελλάδα – Αλβανία – FYROM: Διασυνοριακό Πάρκο Πρεσπών.
Ελλάδα – FYROM: Όρος Βόρας – Καϊμακτσαλάν
Ποταμός Αξιός
Λίμνη Δοϊράνη
Ελλάδα – Βουλγαρία: Ποταμός Στρυμόνας, Όρος Πιρίν, Ποταμός Νέστος, Ανατολική Ροδόπη
Ελλάδα – Τουρκία: Δέλτα Έβρου
Σερβία – FYROM: Sar – Planina
Σερβία – Βουλγαρία: Stara – Planina
Αλβανία – Μαυροβούνιο – Κόσοβο: Όρος Prokletije
Σερβία – Κροατία: Gorne podunavlje – Kopacki rit
Σερβία – Ρουμανία: Όρος Djerdap
Σερβία – Ουγγαρία: Suboticka pescara – Kiskunsang
Βιβλιογραφία
- Marincic S. 2003. Peace Parks in the Balkans – Prokletije, Sar-planina. Paper prepared for the workshop on Transboundary Protected Areas in the Governance Stream of the 5th World Parks Congress, Durban, South Africa, 12-13 September 2003. http://www.tbpa.net/docs/WPCGovernance/SrdjanMarincic.doc
- Psaroudas S. 2002. Protected Areas in the Southern Balkans. Legislation, large carnivores, transborder areas. Arcturos, Hellenic Ministry of the Environment, Physical Planning and Public Works.
ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ – ΕΣΤΙΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ
Πολλές περιοχές προστασίας της φύσης στις χώρες των Βαλκανίων βρίσκονται κοντά στα σύνορα ενώ υπάρχουν και πολλοί ποταμοί και λίμνες που μοιράζονται μεταξύ των χωρών της Βαλκανικής. Υπάρχουν πολλοί περιβαλλοντικοί λόγοι που συνηγορούν στη δημιουργία διασυνοριακών περιοχών προστασίας και διαδρόμων επικοινωνίας μεταξύ τους. Ο κυριότερος έχει να κάνει με την επιβίωση και την προστασία των μεγάλων θηλαστικών, όπως η αρκούδα, ο λύκος, ο λύγκας. Υπάρχουν όμως και κοινωνικοί λόγοι που συνηγορούν στη δημιουργία ενός τέτοιου δικτύου και αυτοί αφορούν κυρίως την ενίσχυση των φτωχών ορεινών πληθυσμών και τη συνεργασία των Βαλκανικών χωρών για την προώθηση των δεσμών ειρήνης.
Πιο κάτω επιχειρούμε μια καταγραφή τέτοιων περιοχών που θα μπορούσαν να τύχουν καλύτερης θεσμοθέτησης, οργάνωσης και διεθνούς υποστήριξης. Η καταγραφή αυτή επικεντρώνεται κυρίως στις προτάσεις της ΜΚΟ «Αρκτούρος» (Psaroudas 2002) και του Ινστιτούτου Προστασίας Περιβάλλοντος της Σερβίας (Marincic 2003).
Ελλάδα – Αλβανία: Όρη Γράμμος & Μοράβας.
Ελλάδα – Αλβανία – FYROM: Διασυνοριακό Πάρκο Πρεσπών.
Ελλάδα – FYROM: Όρος Βόρας – Καϊμακτσαλάν
Ποταμός Αξιός
Λίμνη Δοϊράνη
Ελλάδα – Βουλγαρία: Ποταμός Στρυμόνας, Όρος Πιρίν, Ποταμός Νέστος, Ανατολική Ροδόπη
Ελλάδα – Τουρκία: Δέλτα Έβρου
Σερβία – FYROM: Sar – Planina
Σερβία – Βουλγαρία: Stara – Planina
Αλβανία – Μαυροβούνιο – Κόσοβο: Όρος Prokletije
Σερβία – Κροατία: Gorne podunavlje – Kopacki rit
Σερβία – Ρουμανία: Όρος Djerdap
Σερβία – Ουγγαρία: Suboticka pescara – Kiskunsang
Βιβλιογραφία
- Marincic S. 2003. Peace Parks in the Balkans – Prokletije, Sar-planina. Paper prepared for the workshop on Transboundary Protected Areas in the Governance Stream of the 5th World Parks Congress, Durban, South Africa, 12-13 September 2003. http://www.tbpa.net/docs/WPCGovernance/SrdjanMarincic.doc
- Psaroudas S. 2002. Protected Areas in the Southern Balkans. Legislation, large carnivores, transborder areas. Arcturos, Hellenic Ministry of the Environment, Physical Planning and Public Works.
3 Φεβ 2009
Προστατευόμενες περιοχές, βιοποικιλότητα και κλιματική αλλαγή
Μετά από την Συνδιάσκεψη των CBD-χωρών (Convention of Biodiversity), το οποίο πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Μάιο στη Βόννη της Γερμανίας, το θέμα της ημερίδας σας είναι ιδιαίτερα επίκαιρο και σας συγχαίρουμε για την πρωτοβουλία σας αυτή.
Στη προκειμένη περίπτωση είμαστε της γνώμης, ότι οι Ο.Π. θα πρέπει να επεξεργαστούν τις θέσεις για την προστασία των ειδών, που συζητούνται σε διεθνές επίπεδο και βασίζονται στις παρακάτω εκτιμήσεις:
- Η ραγδαία εξαφάνιση της βιοποικιλότητας επαυξάνει με ταχείς ρυθμούς τις βλαβερές επιπτώσεις των αερίων της κλιματικής αλλαγής.
- Η βιοποικιλότητα έχει μια αξία που μπορεί να εκφραστεί οικονομικά.
- Τα μέτρα για τη προστασία της βιοποικιλότητας κοστίζουν μόνο το ένα εκατοστό του ποσού που θα δημιουργηθεί από τη καταστροφή που θα προκληθεί από τις κλιματικές αλλαγές, σ' όλες τις κοινωνίες του πλανήτη.
- Το υψηλό κόστος της προστασίας της βιοποικιλότητας, που θα πρέπει να καλυφθεί από τους υπαίτιους της δημιουργίας των βλαβερών αερίων του θερμοκηπίου, διακινείται ήδη από τις τράπεζες (carbon credits) με μια μεγάλη κινητικότητα.
Με φιλικούς χαιρετισμούς
Φίλιππος Φούντης & Πάολη Μάιερ
Στη προκειμένη περίπτωση είμαστε της γνώμης, ότι οι Ο.Π. θα πρέπει να επεξεργαστούν τις θέσεις για την προστασία των ειδών, που συζητούνται σε διεθνές επίπεδο και βασίζονται στις παρακάτω εκτιμήσεις:
- Η ραγδαία εξαφάνιση της βιοποικιλότητας επαυξάνει με ταχείς ρυθμούς τις βλαβερές επιπτώσεις των αερίων της κλιματικής αλλαγής.
- Η βιοποικιλότητα έχει μια αξία που μπορεί να εκφραστεί οικονομικά.
- Τα μέτρα για τη προστασία της βιοποικιλότητας κοστίζουν μόνο το ένα εκατοστό του ποσού που θα δημιουργηθεί από τη καταστροφή που θα προκληθεί από τις κλιματικές αλλαγές, σ' όλες τις κοινωνίες του πλανήτη.
- Το υψηλό κόστος της προστασίας της βιοποικιλότητας, που θα πρέπει να καλυφθεί από τους υπαίτιους της δημιουργίας των βλαβερών αερίων του θερμοκηπίου, διακινείται ήδη από τις τράπεζες (carbon credits) με μια μεγάλη κινητικότητα.
Με φιλικούς χαιρετισμούς
Φίλιππος Φούντης & Πάολη Μάιερ
2 Φεβ 2009
Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά & γεωργία στην Ευρώπη
Από το πολύ καλό αφιέρωμα για "το αγροτικό περιβάλλον και τα πουλιά" που μπορεί να βρεθεί στην ιστοσελίδα της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και επιμελήθηκε η Αντωνία Γαλανάκη, επιλέγουμε το πιο κάτω σχετικό απόσπασμα:
Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά & γεωργία στην Ευρώπη
Η σημαντικότητα των αγροτικών περιοχών για τα πουλιά φαίνεται από το ποσοστό των εκτάσεων που αυτές καταλαμβάνουν, συγκριτικά με το σύνολο των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά της Ευρώπης (ΣΠΠΕ) (Important Bird Areas-IBAs). Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του BirdLife International (Heath and Evans, 2000) οι ΣΠΠΕ -πολλές από τις οποίες έχουν αποκτήσει καθεστώς ειδικής προστασίας (Special Protection Areas- SPAs) και εντάσσονται στο δίκτυο των περιοχών NATURA 2000- καταλαμβάνουν το 7% της ευρωπαϊκής ηπείρου. Στο 65% των περιοχών αυτών περιλαμβάνονται και αγροτικές δραστηριότητες (γεωργία και κτηνοτροφία), χωρίς όμως να αποτελούν την κύρια χρήση γης, ενώ σε 17% των ΣΠΠΕ η γεωργία και κτηνοτροφία αποτελεί την κύρια ανθρώπινη δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία εκτός από την εντατικοποίηση και η εγκατάλειψη των αγροτικών πρακτικών θεωρείται σημαντική απειλή για τα πουλιά σε 609 ΣΠΠ της Ευρώπης, καθώς χάνονται σημαντικά χαρακτηριστικά των οικοσυστημάτων αυτών των περιοχών που ευνοούν τη διατήρηση υψηλής βιοποικιλότητας.
Από τα 173 είδη προτεραιότητας που απαντώνται στα αγροτικά οικοσυστήματα της Ευρώπης τα 163 είδη έχουν καταγράφει σε ΣΠΠΕ, και από αυτά τα 149 είναι φωλίαζοντα (Nagy, 2002). Το δίκτυο των ΣΠΠΕ καλύπτει σχεδόν πλήρως τους πληθυσμούς των παγκοσμίως απειλούμενων ειδών με εξαφάνιση όπως το κιρκινέζι, ο αγριόγαλος, η χαμωτίδα και η ορτυκομάνα και είδη με πολύ μικρούς πληθυσμούς σε ευρωπαϊκό επίπεδο όπως ο γυπαετός, το όρνιο, ο βασιλαετός κ.α.
Όσον αφορά τις Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά στην Ελλάδα, υπάρχουν 192 ΣΠΠ, εκ των οποίων το 90% περιλαμβάνουν και εκτάσεις με αγροτικές χρήσεις γης, ποσοστό πολύ μεγαλύτερο από την υπόλοιπη Ευρώπη. Η εντατικοποίηση της γεωργίας αποτελεί σημαντική απειλή για το 50% των ΣΠΠ της Ελλάδας, ενώ για το 27% των περιοχών αυτών η εντατικοποίηση της γεωργίας θεωρείται ως η σημαντικότερη απειλή για τα πουλιά (Heath and Evans, 2000).
Όσον αφορά στα είδη προτεραιότητας στην Ελλάδα, το κιρκινέζι έχει το δεύτερο μεγαλύτερο πληθυσμό σε παγκόσμιο επίπεδο μετά την Ισπανία με 3,248 ζευγάρια (BirdLife International 2004d). Ο αγριόγαλος και η χαμωτίδα φώλιαζαν σε αρκετές περιοχές της πεδινής Ελλάδας μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα, αλλά λόγω των αλλαγών στις χρήσεις γης είχαν εξαφανιστεί από το μεγαλύτερο μέρος του ελλαδικού χώρου μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα και θεωρούνται στο Κόκκινο Βιβλίο για τα Σπονδυλόζωα της Ελλάδας ως «εκλιπόντα» (Χανδρινός, 1992), ενώ το σημερινό καθεστώς τους είναι αδιευκρίνιστο.
Οικοτουριστικό Κέντρο Δαδιάς Ξενώνας & Κέντρο Ενημέρωσης
Στο μέσον του νομού Έβρου, στην καρδιά μιας μεγάλης δασοσκέπαστης έκτασης βρίσκεται το Δάσος Δαδιάς - Λευκίμης - Σουφλίου. Το Δάσος αποτελεί Προστατευόμενη Περιοχή από το 1980 και περιλαμβάνει δύο ζώνες αυστηρής προστασίας, έκτασης 72.900 στρεμμάτων και μία περιφερειακή ζώνη έκτασης 357.100 στρεμμάτων. Πρόκειται για ένα από τα τελευταία καταφύγια των αρπακτικών πουλιών σε όλη την Ευρώπη. Συγκεκριμένα, 36 από τα 38 είδη ημερόβιων αρπακτικών της Ευρώπης απαντώνται στην περιοχή. Από αυτά τα 20 φωλιάζουν μέσα στο δάσος και τα υπόλοιπα είναι μεταναστευτικά.
Ιδιαίτερα όσον αφορά στο μαυρογύπα (Aegypius monachus), η προστατευόμενη περιοχή του Δάσους Δαδιάς έχει εξαιρετική σημασία αφού εδώ βρίσκεται η μία από τις δύο τελευταίες Ευρωπαϊκές αποικίες αυτού του σπάνιου αρπακτικού. Αποτέλεσμα της επιτυχούς διαχείρισης του δάσους είναι το γεγονός ότι από το 1980 ο πληθυσμός του μαυρογύπα έχει αυξηθεί στα 100 άτομα. 'Αλλα σημαντικά από απόψεως σπανιότητος πουλιά είναι ο κραυγαετός (Aquilla pomarina) και ο μαυροπελαργός (Ciconia nigra). Εξάλλου το Δάσος περικλείει ένα πραγματικό μωσαικό βιοτόπων: φιλοξενεί 219 είδη πουλιών, 40 είδη ερπετών και αμφιβίων και 48 είδη θηλαστικών ενώ 8 από τα είδη της περιοχής είναι παγκοσμίως χαρακτηρισμένα ως κινδυνεύοντα.
Η περιοχή του Δάσους Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου, το υψόμετρό της οποίας κυμαίνεται μεταξύ 10 και 650 μέτρων, είναι από το 1980 προστατευόμενη με έκδοση Κοινής Υπουργικής Απόφασης(ΚΥΑ). Πλέον συμπεριλαμβάνεται στον ελληνικό κατάλογο NATURA 2000, ενώ αποτελεί μία από τις 27 προστατευόμενες περιοχές της Ελλάδας για τις οποίες έχει ιδρυθεί φορέας διαχείρισης. Με την ολοκλήρωση των νομικών διαδικασιών που εκκρεμούν εδώ και χρόνια, η περιοχή θα χαρακτηρισθεί Εθνικό Πάρκο.
Η συνολική έκταση της περιοχής που έχει ενταχθεί στο δίκτυο NATURA 2000 είναι 43.000 εκτάρια, στα οποία, σύμφωνα με την ΚΥΑ του 1980, περιλαμβάνονται δύο πυρήνες αυστηράς προστασίας (7.290 εκτάρια).
Το δάσος Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου περιβάλλει δύο δήμους (Σουφλί, Τυχερό), οι οποίοι φιλοξενούν 11.000 κατοίκους, με κύρια απασχόληση την κτηνοτροφία, την γεωργία, την υλοτομία και τον οικοτουρισμό.
Την πιό καλή λύση για ενημέρωση και παραμονή κοντά στο Δάσος της Δαδιάς αποτελεί το Οικοτουριστικό Κέντρο Βιοτόπου Δαδιάς, μια Δημοτική Επιχείρηση που δημιουργήθηκε για αυτόν ακριβώς τον σκοπό με την συνεργασία του Ελληνικού Κράτους και ΜKO την οποία επιτυχώς διαχειρίζεται σήμερα ο Δήμος Σουφλίου.
Επικοινωνία:
Οικοτουριστικό Κέντρο Δαδιάς, 684 00 Σουφλί
Τηλ.: 25540 32263 | Fax: 25540 32463
Αλλά και:
Γιάννης Μαρίνος
Τοπικός Συντονιστής
WWF-Ελλάς / Πρόγραμμα Δαδιάς
68 400 Δαδιά - Σουφλίου
τηλ. 25540-32210
e-mail: ecodadia@otenet.gr
...κεντρικά:
Κωνσταντίνος Λιαρίκος
Υπεύθυνος Προγραμμάτων Πεδίου WWF Ελλάς
Φιλλελήνων 26, 10558 Αθήνα
τηλ. 210-3314893
e-mail: c.liarikos@wwf.gr
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφτείτε τη Δαδιά, αλλά και το Δήμο Σουφλίου και το Δήμο Τυχερού.
1 Φεβ 2009
Η ερευντητική διάσταση στις προστατευόμενες περιοχές
Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΩΣ ΜΟΧΛΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ & ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ
Περίληψη εισήγησης στην ημερίδα της 7-2-09
Δρ.Νικόλαος Σ. Γρηγοριάδης, Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ/ΙΔΕ,
Βασιλικά 57006, Θεσ/νίκη, grig_nick@fri.gr
Στην Ελλάδα μιλάμε συνεχώς για το δίκτυο "ΦΥΣΗ 2000", αλλά αυτό το δίκτυο δεν είναι τίποτα άλλο από ορισμένες Προστατευόμενες Περιοχές (ΠΠ) που επιλέχθηκαν με βάση κάποια περιβαλλοντικά κριτήρια.
Μια χώρα σαν την Ελλάδα με δεδομένη την γεωγραφική της θέση, το πολύπλοκο (ορεινό) ανάγλυφό της, τις θάλασσες που περιβάλλουν το χερσαίο κορμό της και βέβαια την ανθρωπογεωγραφία με την γνωστή ιστορία της δεν θα μπορούσε παρά να διαθέτει σημαντική βιοποικιλότητα και φυσικά ΠΠ, το γνωστό δίκτυο «ΦΥΣΗ 2000».
Πολύ πριν από τη θεσμοθέτηση των ΠΠ, οι οποίες για την Ελλάδα ανέρχονται σε 359 περιοχές και προστατεύονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία του ευρωπαϊκού δικτύου "natura 2000", οι ερευνητές (έλληνες και ξένοι) μέσα από τις εργασίες τους ανέδειξαν αυτόν τον πλούτο. Έτσι γνωρίζουν οι περισσότεροι ότι η Ελλάδα μετά την Ισπανία διαθέτει στην Ευρώπη την πλουσιότερη χλωρίδα (6500 είδη).
Το δίκτυο "ΦΥΣΗ 2000" όπως γνωρίζουμε δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα της ανησυχίας του ανθρώπου για το Περιβάλλον (Παγκόσμια Συνδιάσκεψης για το Περιβάλλον Rio 1992) και πήρε σάρκα και οστά στην Ευρώπη με τις Κοινοτικές Οδηγίες 92/43 (βιοτόπων) και 79/409 (πουλιά). Οι οδηγίες αυτές αποτέλεσαν βασικά εργαλεία για την επίτευξη του στόχου δημιουργώντας το γνωστό δίκτυο των προστατευόμενων περιοχών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (SCI). Το δίκτυο είναι ένα δίκτυο 8.588 περιοχών Στις περιοχές αυτές φιλοξενούνται 255 αντιπροσωπευτικοί τύποι οικοτόπων, 150 είδη θηλαστικών, 250 είδη πτηνών, 180 είδη ερπετών και αμφιβίων, 150 είδη ψαριών και τουλάχιστον 10.000 είδη φυτών και 100.000 είδη ασπόνδυλων, περιλαμβάνονται στο κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ειδών. Η εναρμόνιση των παραπάνω Κοινοτικών Οδηγιών στη χώρας μας έγινε με Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ 33318/3028/1998), αλλά η ουσιαστική εφαρμογή τους αποτελεί πρωτόγνωρη πρόκληση και η συμβολή της έρευνας με όλους τους ερευνητικούς φορείς της χώρας είναι κάτι περισσότερο από απαραίτητοι, όπως αυτό αποτυπώθηκε στις πρώτες φάσεις του έργου απογραφής και χαρτογράφησης των οικοτόπων στην Ελλάδα (ΕΚΒΥ 1996).
Όμως παρόλα τα θετικά βήματα που έγιναν στην κατεύθυνση της θεσμοθέτησης μέτρων προστασίας και της ανάδειξης των φυσικών αξιών των ΠΠ, τρεις στις τέσσερις περιοχές του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000" της χώρας δεν έχουν συγκεκριμένα όρια και θεσμοθετημένες χρήσεις γης ούτε και επιστημονικό φορέα που να μεριμνά για την προστασία τους. Όπως προκύπτει, από τις 359 περιοχές του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000" μόνο οι 87 έχουν αποκτήσει ένα θεσπισμένο από το κράτος φορέα διαχείρισης για την προστασία τους (Ν.2742/1999). Συνολικά έχουν ιδρυθεί 27 φορείς διαχείρισης που αντιστοιχούν σε 87 περιοχές του δικτύου, δηλαδή λιγότερο από 25% του συνόλου των ΠΠ και αυτοί υποστελεχωμένοι και υποχρηματοδοτούμενοι αδυνατώντας να υποστηρίξουν μια ουσιαστική προστασία, ανάδειξη και διαχείριση των περιοχών τους και βέβαια πολύ περισσότερη μια ερευνητική δραστηριότητα η οποία συχνά είναι απαραίτητη. Καθημερινά προβλήματα αβναζητούν επειγόντως λύσεις, όπως είναι τα ακριβή όρια των ΠΠ, το ξεκαθάρισμα τι επιτρέπεται κα τι απαγορεύεται (ή ρυθμίζεται) σε καθεμία από αυτές κά. Επίσης στις περιοχές αυτές επιβάλλεται μια ολοκληρωμένη διαχείριση κάτι που απαιτεί μια πολυεπίδεδη-πολυεπιστημονική προσέγγιση, που διαθέτει μόνο ο χώρος της έρευνας.
Το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών (ΙΔΕ) Θεσσαλονίκης, ένα από τα δυο εξειδικευμένα Ινστιτούτα Δασικής Έρευνας και Φυσικών Οικοσυστημάτων του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ), είναι ένας από τους πολλούς ερευνητικούς φορείς που συνέβαλλε στην υπόθεση της προστασίας της φύσης από την αρχή και συνεχίζει μέχρι σήμερα πολύπλευρα - μέσα από τα ερευνητικά προγράμματα, τις δημοσιεύσεις, τα συνέδρια/ημερίδες και τη συμμετοχή των ερευνητών του σε δίκτυα για την προστασία και την ανάδειξη της ελληνικής φύσης.
Ανεξάρτητα από το αν δηλώσαμε περισσότερες ΠΠ από αυτές που μπορούμε να προστατεύσουμε πραγματικά, είναι καλό που η χώρας μας αυτή την ιστορική στιγμή δηλώνει επίσημα ένα σημαντικό κομμάτι της φυσικής της κληρονομιάς (εκείνο που μελετήθηκε) και έστω και στα χαρτιά…προτίθεται να τις γνωρίσει καλύτερα και να τις προστατεύσει.
Περίληψη εισήγησης στην ημερίδα της 7-2-09
Δρ.Νικόλαος Σ. Γρηγοριάδης, Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ/ΙΔΕ,
Βασιλικά 57006, Θεσ/νίκη, grig_nick@fri.gr
Στην Ελλάδα μιλάμε συνεχώς για το δίκτυο "ΦΥΣΗ 2000", αλλά αυτό το δίκτυο δεν είναι τίποτα άλλο από ορισμένες Προστατευόμενες Περιοχές (ΠΠ) που επιλέχθηκαν με βάση κάποια περιβαλλοντικά κριτήρια.
Μια χώρα σαν την Ελλάδα με δεδομένη την γεωγραφική της θέση, το πολύπλοκο (ορεινό) ανάγλυφό της, τις θάλασσες που περιβάλλουν το χερσαίο κορμό της και βέβαια την ανθρωπογεωγραφία με την γνωστή ιστορία της δεν θα μπορούσε παρά να διαθέτει σημαντική βιοποικιλότητα και φυσικά ΠΠ, το γνωστό δίκτυο «ΦΥΣΗ 2000».
Πολύ πριν από τη θεσμοθέτηση των ΠΠ, οι οποίες για την Ελλάδα ανέρχονται σε 359 περιοχές και προστατεύονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία του ευρωπαϊκού δικτύου "natura 2000", οι ερευνητές (έλληνες και ξένοι) μέσα από τις εργασίες τους ανέδειξαν αυτόν τον πλούτο. Έτσι γνωρίζουν οι περισσότεροι ότι η Ελλάδα μετά την Ισπανία διαθέτει στην Ευρώπη την πλουσιότερη χλωρίδα (6500 είδη).
Το δίκτυο "ΦΥΣΗ 2000" όπως γνωρίζουμε δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα της ανησυχίας του ανθρώπου για το Περιβάλλον (Παγκόσμια Συνδιάσκεψης για το Περιβάλλον Rio 1992) και πήρε σάρκα και οστά στην Ευρώπη με τις Κοινοτικές Οδηγίες 92/43 (βιοτόπων) και 79/409 (πουλιά). Οι οδηγίες αυτές αποτέλεσαν βασικά εργαλεία για την επίτευξη του στόχου δημιουργώντας το γνωστό δίκτυο των προστατευόμενων περιοχών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (SCI). Το δίκτυο είναι ένα δίκτυο 8.588 περιοχών Στις περιοχές αυτές φιλοξενούνται 255 αντιπροσωπευτικοί τύποι οικοτόπων, 150 είδη θηλαστικών, 250 είδη πτηνών, 180 είδη ερπετών και αμφιβίων, 150 είδη ψαριών και τουλάχιστον 10.000 είδη φυτών και 100.000 είδη ασπόνδυλων, περιλαμβάνονται στο κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ειδών. Η εναρμόνιση των παραπάνω Κοινοτικών Οδηγιών στη χώρας μας έγινε με Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ 33318/3028/1998), αλλά η ουσιαστική εφαρμογή τους αποτελεί πρωτόγνωρη πρόκληση και η συμβολή της έρευνας με όλους τους ερευνητικούς φορείς της χώρας είναι κάτι περισσότερο από απαραίτητοι, όπως αυτό αποτυπώθηκε στις πρώτες φάσεις του έργου απογραφής και χαρτογράφησης των οικοτόπων στην Ελλάδα (ΕΚΒΥ 1996).
Όμως παρόλα τα θετικά βήματα που έγιναν στην κατεύθυνση της θεσμοθέτησης μέτρων προστασίας και της ανάδειξης των φυσικών αξιών των ΠΠ, τρεις στις τέσσερις περιοχές του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000" της χώρας δεν έχουν συγκεκριμένα όρια και θεσμοθετημένες χρήσεις γης ούτε και επιστημονικό φορέα που να μεριμνά για την προστασία τους. Όπως προκύπτει, από τις 359 περιοχές του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000" μόνο οι 87 έχουν αποκτήσει ένα θεσπισμένο από το κράτος φορέα διαχείρισης για την προστασία τους (Ν.2742/1999). Συνολικά έχουν ιδρυθεί 27 φορείς διαχείρισης που αντιστοιχούν σε 87 περιοχές του δικτύου, δηλαδή λιγότερο από 25% του συνόλου των ΠΠ και αυτοί υποστελεχωμένοι και υποχρηματοδοτούμενοι αδυνατώντας να υποστηρίξουν μια ουσιαστική προστασία, ανάδειξη και διαχείριση των περιοχών τους και βέβαια πολύ περισσότερη μια ερευνητική δραστηριότητα η οποία συχνά είναι απαραίτητη. Καθημερινά προβλήματα αβναζητούν επειγόντως λύσεις, όπως είναι τα ακριβή όρια των ΠΠ, το ξεκαθάρισμα τι επιτρέπεται κα τι απαγορεύεται (ή ρυθμίζεται) σε καθεμία από αυτές κά. Επίσης στις περιοχές αυτές επιβάλλεται μια ολοκληρωμένη διαχείριση κάτι που απαιτεί μια πολυεπίδεδη-πολυεπιστημονική προσέγγιση, που διαθέτει μόνο ο χώρος της έρευνας.
Το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών (ΙΔΕ) Θεσσαλονίκης, ένα από τα δυο εξειδικευμένα Ινστιτούτα Δασικής Έρευνας και Φυσικών Οικοσυστημάτων του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ), είναι ένας από τους πολλούς ερευνητικούς φορείς που συνέβαλλε στην υπόθεση της προστασίας της φύσης από την αρχή και συνεχίζει μέχρι σήμερα πολύπλευρα - μέσα από τα ερευνητικά προγράμματα, τις δημοσιεύσεις, τα συνέδρια/ημερίδες και τη συμμετοχή των ερευνητών του σε δίκτυα για την προστασία και την ανάδειξη της ελληνικής φύσης.
Ανεξάρτητα από το αν δηλώσαμε περισσότερες ΠΠ από αυτές που μπορούμε να προστατεύσουμε πραγματικά, είναι καλό που η χώρας μας αυτή την ιστορική στιγμή δηλώνει επίσημα ένα σημαντικό κομμάτι της φυσικής της κληρονομιάς (εκείνο που μελετήθηκε) και έστω και στα χαρτιά…προτίθεται να τις γνωρίσει καλύτερα και να τις προστατεύσει.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
