13 Οκτ 2009
ΔΑΣΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
Η περίπτωση της Οίτης, της Γκιώνας, της Μεσσαπίας Εύβοιας και της Κασσάνδρας Χαλκιδικής
Στέφανος Σταμέλλος
Μέλος των Οικολόγων Πράσινων
Η περιοχή της Ρούμελης χαρακτηρίζεται από πανέμορφους και ιδιαίτερους ορεινούς όγκους, μεταξύ των οποίων αυτούς της Γκιώνας και της Οίτης. Τα δύο βουνά, ιστορικοί τόποι που ενέπνευσαν και φιλοξένησαν μεγάλους αγώνες για την ελευθερία και ανεξαρτησία του ελληνικού λαού, ξεχωρίζουν για τα φυσικά τους οικοσυστήματα και για τη μοναδικότητα κάποιων φυτικών και ζωικών ειδών, αιτία που οδήγησε στην ένταξή τους στο Δίκτυο ΦΥΣΗ 2000. Μέρος της Οίτης, ειδικότερα, έχει χαρακτηρισθεί ως Εθνικός Δρυμός από το 1966.
Τόσο, όμως, στη Γκιώνα όσο και στην Οίτη η μεταλλευτική δραστηριότητα έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος του οικοσυστήματος και απειλεί ακόμη μεγαλύτερο. Και στους δύο ορεινούς όγκους είναι ολοφάνερη η εγκατάλειψη σε ό,τι αφορά την περιβαλλοντική προστασία και ειδικότερα τη δασοπροστασία. Το καθεστώς Εθνικού Δρυμού που ισχύει στην Οίτη δεν επαρκεί, οι μεταλλευτικές εταιρείες το αγνοούν με θράσος και προτείνουν εξορύξεις ακόμα και μέσα στον πυρήνα του, ενώ ο Φορέας Διαχείρισης του Δρυμού υπολειτουργεί. Παλιότερες προτάσεις επιστημόνων του Υπουργείου Γεωργίας για διεύρυνση των ορίων του δρυμού και του καθεστώτος προστασίας δεν εισακούστηκαν, ενώ η πρόταση τοπικών φορέων για ίδρυση Δασαρχείου Οίτης έπεσε στο κενό.
Αντίστοιχα, στη Γκιώνα η κατάσταση δεν είναι καλύτερη, η έννοια δε της περιβαλλοντικής προστασίας και της εφαρμογής του νόμου στην περιοχή είναι παντελώς άγνωστη. Αν και ένα μεγάλο τμήμα της εντάσσεται στο Δίκτυο ΦΥΣΗ 2000, το βουνό τρώγεται με μανία από τις μεταλλευτικές εταιρείες και τα δάση του εξαφανίζονται με γοργούς ρυθμούς είτε άμεσα (στις θέσεις εξόρυξης) είτε έμμεσα από τη γενικότερη υποβάθμιση που τα επηρεάζει. Έτσι, η δασική βλάστηση έχει συρρικνωθεί σε σχέση με το παρελθόν και οι συνέπειες είναι ανεπανόρθωτες τόσο στη βιοποικιλότητα όσο και στο μικροκλίμα της περιοχής, στο τοπίο και στα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα.
Την υποβάθμιση αυτή των δύο μεγάλων ορεινών όγκων μας δεν μπορεί να αποτρέψει ούτε η Δασική Υπηρεσία. Αρμόδια και αποκλειστικά υπεύθυνη κάποτε για τη διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων της χώρας, συντελούσε στην προστασία τους και καθοδηγούσε την τοπική κοινωνία σε προσοδοφόρες δασοκομικές ασχολίες. Σήμερα, απογυμνωμένη από αρμοδιότητες και ερημωμένη από προσωπικό, παρακολουθεί τις εξελίξεις χωρίς να μπορεί να επέμβει ουσιαστικά. Οι δασοκομικές ασχολίες – οι τόσο απαραίτητες και για την προστασία του δάσους από πυρκαγιά – έχουν εγκαταλειφθεί, ενώ οι δασοφύλακες που επιτηρούν για κάθε λογής παρανομία ή κίνδυνο, χρεώνονται τεράστιες εκτάσεις για επιτήρηση, δουλεύοντας έτσι αναποτελεσματικά.
Μεγάλη ανησυχία δε για περαιτέρω υποβάθμιση της Γκιώνας και της Οίτης προκαλεί – εκτός των παραπάνω – το ενδεχόμενο πυρκαγιάς. Η αδυναμία της Δασικής Υπηρεσίας να πραγματοποιήσει έργα πρόληψης, η έλλειψη Ενιαίου Φορέα Δασοπυρόσβεσης, το δύσβατο οδικό δίκτυο των ορεινών περιοχών, οι μεγάλες αποστάσεις των δασικών οικοσυστημάτων Γκιώνας και Οίτης από τα αστικά κέντρα, η έλλειψη πυροφυλακίων και η ηλικιακή σύνθεση του ολιγάριθμου ορεινού πληθυσμού είναι παράγοντες που μάλλον απαισιοδοξία εμπνέουν στο ενδεχόμενο πυρκαγιάς.
Για να επιτευχθεί η δασοπροστασία στη Γκιώνα και στην Οίτη επείγει καταρχήν η αλλαγή του μεταλλευτικού κώδικα, που υπερισχύει κάθε χρήσης και ιδιοκτησίας στη μεταλλευτική περιοχή όταν πρόκειται για «λόγους δημοσίου συμφέροντος» και η κατάργηση των προθέσεων της σημερινής ηγεσίας του ΥΠΕΧΩΔΕ και των συναρμόδιων υπουργείων για ολοκληρωτική καταστροφή της Γκιώνας και μετατροπή και της Οίτης σε μεταλλευτική ζώνη, δηλαδή σε μια δεύτερη Γκιώνα. Προθέσεις που φάνηκαν από το πρόσφατο Ειδικό Χωροταξικό Σχέδιο για τη Βιομηχανία, σύμφωνα με το οποίο όλη η περιοχή της Φωκίδας και της Φθιώτιδας μετατρέπονται σε ένα τεράστιο εργοτάξιο εξόρυξης και επεξεργασίας μεταλλεύματος. Σχέδιο που δείχνει πως το παιχνίδι δεν είναι τοπικό, αλλά αφορά ένα μεγάλο μέρος της Στερεάς Ελλάδας, άρα θυσιάζεται ξεκάθαρα ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής γης σε ιδιωτικά συμφέροντα και τίθεται σε κίνδυνο ένα ακόμη μεγαλύτερο μέρος της περιφέρειας, καθώς και μεγάλη μερίδα του ελληνικού πληθυσμού, των οποίων η υγεία και η ποιότητα ζωής θα επηρεαστούν από τις επιπτώσεις της μεταλλείας και τις επεμβάσεις στα ύδατα. Επομένως, η μεταλλευτική δραστηριότητα στη Γκιώνα μας αφορά όλους, όπως όλους μας αφορά η εκτροπή του Αχελώου, τα μεταλλεία στην Κασσάνδρα Χαλκιδικής, το χωροταξικό για τον τουρισμό, κ.ά.
Η δασοπροστασία δεν μπορεί να επιτευχθεί ούτε με επιφανειακές εξορύξεις που αποψιλώνουν τις δασικές περιοχές ούτε με υπόγειες εξορύξεις που αλλάζουν οριστικά τον υδροφόρο ορίζοντα και επηρεάζουν το έδαφος, το υπέδαφος και τα υπόγεια νερά του δασικού οικοσυστήματος.
Επείγει, επίσης, η διεύρυνση των ορίων προστασίας των δύο οικοσυστημάτων. Στην Οίτη είναι αναγκαία καταρχήν η διεύρυνση του πυρήνα του Εθνικού Δρυμού, μιας και στον ήδη θεσμοθετημένο δεν συμπεριλήφθηκαν εξαρχής σημαντικές για προστασία περιοχές. Επιπλέον, μέχρι σήμερα δεν έχουν οριστεί με την προβλεπόμενη ΚΥΑ οι ζώνες και οι όροι, οι περιορισμοί και οι απαγορεύσεις ανά ζώνη του Εθνικού Δρυμού, σύμφωνα με το άρθρο 21 του Ν. 1650/86, γεγονός που μάλλον υποκινήθηκε από τις προθέσεις για μετατροπή της περιοχής σε μεταλλείο. Άλλωστε, ερωτήματα των Οικολόγων Πράσινων Φθιώτιδας (30.12.2008) προς τον Υφυπουργό κ. Κιλτίδη (μετά από τοποθετήσεις του σε ραδιοφωνικό σταθμό) σχετικά με τα μεταλλεία και το σχεδιασμό του Υπουργείου για το μέλλον της Οίτης, δεν απαντήθηκαν ποτέ.
Στη Γκιώνα, από την άλλη, επιβάλλεται η τήρηση του νόμου και η απόλυτη εναρμόνιση των δραστηριοτήτων στην περιοχή με το καθεστώς προστασίας της, ενώ η διεύρυνση των ορίων προστασίας πρέπει να συνδυαστεί με οριστική παύση της μεταλλευτικής δραστηριότητας και αποκατάσταση των πληγέντων τμημάτων του βουνού, αποκατάσταση της πληγείσας ιδιοκτησίας των ντόπιων κατοίκων και επαγγελματική αποκατάσταση των εργαζομένων στα μεταλλεία.
Επιμένοντας στην κατεύθυνση της δασοπροστασίας, οι Οικολόγοι Πράσινοι απαιτούμε – ταυτόχρονα με τα παραπάνω – την άσκηση σε εθνικό επίπεδο μιας ισχυρής δασικής πολιτικής και μιας συνεκτικής πολιτικής για τις προστατευόμενες περιοχές του Δικτύου ΦΥΣΗ 2000, οι οποίες θα δίνουν βάρος στην πρόληψη των καταστροφών, στην επιστημονική διαχείριση των φυσικών μας οικοσυστημάτων και στην αξιοποίησή τους ως φυσικό πόρο. Οι άξονες αυτοί θα εφαρμόζονται αναγκαστικά και για την περιοχή της ευρύτερης ορεινής Στερεάς Ελλάδας, παράλληλα με τη λειτουργία και αναβάθμιση του ρόλου της Επιτροπής «Φύση 2000», ως ανεξάρτητου φορέα, συμβούλου του αρμόδιου Υπουργείου, με επαρκή στελέχωση από εξειδικευμένο επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό.
Μια άλλη κατεύθυνση που πρέπει να στραφούμε είναι η εφαρμογή της Κοινοτικής Οδηγίας – Πλαίσιο για τα νερά (2000/60/ΕΚ), κατά την οποία οι υδρολογικές λεκάνες πρέπει να αποτυπώνονται λεπτομερώς και να αποκτήσουν Σχέδιο Διαχείρισης, ενώ οι περιφέρειες υποχρεούνται να μελετήσουν άμεσα μέτρα για την παρακολούθηση των επιφανειακών νερών και την αποτροπή της ρύπανσής τους. Στην προκειμένη περίπτωση, η πρόθεση της εταιρείας ΕΛΜΙΝ να επεκτείνει τη δραστηριότητά της εντός της λεκάνης απορροής του ποταμού Μόρνου στη Γκιώνα δεν εναρμονίζεται με την Οδηγία – Πλαίσιο και σε καμία περίπτωση δεν εξασφαλίζει την προστασία των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων. Αντιθέτως, τα θέτει ξεκάθαρα σε κίνδυνο, απειλώντας έτσι και την υδροδότηση του λεκανοπεδίου Αττικής.
Το παράδειγμα στις Σκουριές Χαλκιδικής είναι αναμφισβήτητο: Η υπόγεια εξόρυξη μαστεύει τα νερά της ευρύτερης περιοχής, τα οποία διαφεύγουν προς τα χαμηλότερα επίπεδα των στοών, όπου επιβαρύνονται με ευδιάλυτες ορυκτές ουσίες. Τα νερά αυτά αντλούνται από τα υπόγεια έργα επειδή εμποδίζουν τις εργασίες εξόρυξης και απορρίπτονται επιβαρυμένα σε επιφανειακούς αποδέκτες. Συχνά πριν την έναρξη της εκμετάλλευσης διανοίγεται μια σειρά από γεωτρήσεις περιφερειακά του κοιτάσματος, από τις οποίες αντλείται όλος ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας για να μην δημιουργεί προβλήματα στην εξόρυξη.
Οι επιφανειακοί και οι υπόγειοι ταμιευτήρες νερού στραγγίζουν, με θύματα τα δάση της περιοχής, τις καλλιέργειες και την υδροδότηση των οικισμών. Λόγω των ρωγματώσεων των πετρωμάτων και των κενών που δημιουργούνται από την εξορυκτική διαδικασία, η υδρολογία της περιοχής αλλάζει εντελώς. Η ισορροπία δεν αποκαθίσταται ούτε μετά το πέρας της δραστηριότητας και η αιμορραγία συνεχίζεται στο διηνεκές.
Όταν το 1998 ξεκίνησε η διάνοιξη μιας μεταλλευτικής στοάς στις Σκουριές στα Μεταλλεία Κασσάνδρας Χαλκιδικής, η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων προέβλεπε ότι θα βγαίνουν 35 κ.μ. νερού την ώρα. Οι προβλέψεις αποδείχθηκαν τραγικά λανθασμένες. Η στοά «χτύπησε» φλέβα νερού με παροχή 350 κ.μ. την ώρα, τα οποία παροχετεύθηκαν στο γειτονικό ρέμα. Μετά από σύντομο χρονικό διάστημα, το άλλοτε καθαρό νερό του βουνού ήταν ένας μολυσμένος όξινος βούρκος που βρωμοκοπούσε θειάφι.
Παρά τις επανειλημμένες καταγγελίες πολιτών και του Δήμου Παναγίας, οι Σκουριές είναι στην ίδια κατάσταση μέχρι σήμερα. Και αντί να γίνουν έργα αποκατάστασης για να διαφυλαχθούν τα πολύτιμα υδατικά αποθέματα, προωθείται η έγκριση ενός θηριώδους μεταλλείου χρυσού/χαλκού και εγκαταστάσεων καθετοποίησης της εξόρυξης με μεταποιητικές μονάδες, που θα καταστρέψει ολοκληρωτικά την υδροφορία του ορεινού όγκου. Σημειώνεται ότι η δασοκάλυψη της περιοχής αγγίζει το 90% και αποτελεί το μεγαλύτερο ταμιευτήρα καθαρού νερού στη Χαλκιδική.
Παρόμοια η κατάσταση και στη Μεσσαπία της κεντρικής Εύβοιας, όπου συντελείται ένα από τα χειρότερα εγκλήματα κατά της δημόσιας υγείας και του δασικού περιβάλλοντος. Μείγμα βαρέων μετάλλων διοχετεύεται στον υδροφόρο ορίζοντα από όπου υδρεύονται χιλιάδες ανυποψίαστοι πολίτες και το λαθρεμπόριο υγρών και στερεών αποβλήτων που ανθεί στην περιοχή μολύνει το νερό και το έδαφος με δηλητηριώδη συστατικά. Κάτοικοι του Δήμου Μεσσαπίων, περιβαλλοντικοί σύλλογοι και επιστήμονες που πραγματοποίησαν αυτοψία, πιθανολογούν ότι η ΛΑΡΚΟ έχει μερίδιο ευθύνης για τη μόλυνση των υπόγειων υδάτων.
Από το 1969 στην κεντρική Εύβοια βρίσκεται η καρδιά της εξορυκτικής βιομηχανίας σιδηρονικελιούχου μεταλλεύματος της ΛΑΡΚΟ, που έχει κατασκάψει όλη την ενδοχώρα σε βάθος 300 και 400 μέτρων. Όλα της τα νταμάρια καταλαμβάνουν περίπου 4.000 στρέμματα του Δήμου Μεσσαπίων, όλα μέσα σε πευκόφυτες περιοχές. Η εταιρεία με την εξορυκτική δραστηριότητα φράζει παράνομα τα υδατορέμματα με εκατομμύρια τόννους αδρανών υλικών. Όταν βρέχει, το νερό δεν έχει διέξοδο, με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται στους κρατήρες των λατομείων και από κει να διοχετεύεται στον υδροφόρο ορίζοντα, συμπαρασύροντας βαρέα μέταλλα. Μόνο οι μετρήσεις του εξασθενούς χρωμίου φτάνουν τα 128 μg/l κατά τόπους (>60 μg/l στο δίκτυο της ΔΕΥΑΜ), όταν το όριο ασφαλείας σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας είναι 0.
Να σημειωθεί επίσης, ότι αποκατάσταση των εγκαταλειμμένων χώρων εξόρυξης δεν έχει γίνει ποτέ, ενώ – όπως καταγγέλλουν οι τοπικές περιβαλλοντικές οργανώσεις και μέλη των Οικολόγων Πράσινων στην περιοχή, στερεά τοξικά απόβλητα εναποτίθενται σε δασικές εκτάσεις, την επικινδυνότητα των οποίων διαπίστωσε και το Γενικό Χημείο του Κράτους.
Δυο λόγια, τέλος, για τις υπόλοιπες επιπτώσεις της μεταλλευτικής δραστηριότητας, που αν και ιδιωτική, στα χαρτιά μας συμφέρει όλους.
Οι εξορύξεις πάνω και κάτω από οικισμούς, που καταστρέφουν κάθε ιδιωτική ιδιοκτησία και την ασφάλεια του πληθυσμού και η κατίσχυση της μεταλλειοκτησίας έναντι της ιδιοκτησίας, μάλλον δεν ωφελούν το δημόσιο συμφέρον. Με τα νέα Χωροταξικά Σχέδια, μάλιστα, ενισχύονται οι διατάξεις του Μεταλλευτικού Κώδικα (Ν. 210/1973) και θωρακίζεται η προτεραιότητα της μεταλλείας έναντι των άλλων αναπτυξιακών δυνατοτήτων της περιοχής, την προνομιακή πρόσβαση σε γη και σε παράκτιο χώρο και τη δασοπροστασία.
Από τα εκατομμύρια τόνους που εξορύσσονται, μόνο ένα ποσοστό της τάξης του 20-25% απομακρύνεται από την ευρύτερη περιοχή της εξόρυξης και του εργοστασίου επεξεργασίας. Όπως είδαμε και στην περίπτωση της Μεσσαπίας, μέρος των αποβλήτων της εξόρυξης βωξίτη και παραγωγής αλουμινίου επιβαρύνει τις δασικές, αγροτικές και οικιστικές εκτάσεις στα κατάντη των αποθέσεων στείρων υλικών, ενώ με τον άνεμο και τις βροχοπτώσεις καταλήγει σε επιφανειακούς υδάτινους αποδέκτες. Το υπόλοιπο ποσοστό καταλήγει στο βυθό του Κορινθιακού κόλπου, πρακτική που εφαρμόζει και το «Αλουμίνιο» και η ΛΑΡΚΟ.
Η βιωσιμότητα της δραστηριότητας και της απασχόλησης που προσφέρει στην τοπική κοινωνία (συνήθως σε εργασίες χαμηλής ή μηδενικής ειδίκευσης) καθορίζεται νομοτελειακά από την διαμόρφωση των συνθηκών στην παγκόσμια αγορά για το κάθε μέταλλο. Η χρονική διάρκεια της επένδυσης κατά την παγκόσμια πρακτική, συνδέεται αποκλειστικά με την οικονομική απόδοση του κοιτάσματος. Όταν τα οικονομικά δεδομένα ανατραπούν ή το εκμεταλλεύσιμο κοίτασμα εξοφληθεί, όλα εγκαταλείπονται ξαφνικά και οι εργαζόμενοι μένουν χωρίς δουλειά. Η περιοχή που μέχρι πρότινος ζούσε από το μεταλλείο μετατρέπεται σε έναν «πλεονάζοντα χώρο» και θύλακα ανεργίας (Μαντούδι, Λαύριο) και οι άνεργοι μεταλλωρύχοι αποτελούν μία από τις χειρότερες περιπτώσεις ανέργων, επειδή έχουν κατά κανόνα χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης και έχουν αποκοπεί από τον τοπικό ιστό απασχόλησης.
Επιπλέον, η μεταλλευτική περιοχή έχει υποστεί καταστροφές σε τόσο υψηλό βαθμό, που καμιά άλλη δραστηριότητα δεν μπορεί να αναπτυχθεί και να συνεισφέρει στην τοπική οικονομία. Η Β. Χαλκιδική, για παράδειγμα, με τη μοναδική ομορφιά, αλλά με πανάρχαιη μεταλλευτική ιστορία και μισό αιώνα σύγχρονης εντατικής μεταλλευτικής εκμετάλλευσης, έχει φτάσει σήμερα να έχει μόλις το 1/3 του κατά κεφαλήν εισοδήματος της «άλλης», της τουριστικής Χαλκιδικής. Είναι επίσης η πιο αραιοκατοικημένη περιοχή του νομού, έχει το χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο και το μεγαλύτερο δείκτη θνησιμότητας από μεταλλειογενείς ασθένειες (πνευμονοκονίαση, καρκίνος, καρδιακά και αναπνευστικά νοσήματα). Έχει μόλις το 3% των τουριστικών κλινών της Χαλκιδικής και το 2% της παραθεριστικής κατοικίας. Οι τιμές της γης, ακόμα και της παραθαλάσσιας είναι δέκα τουλάχιστον φορές χαμηλότερες από την «άλλη» Χαλκιδική, γεγονός που οφείλεται στις βαρύτατες, μη αναστρέψιμες περιβαλλοντικές βλάβες.
Σαν αντεπιχείρημα στην προοπτική απομάκρυνσης των μεταλλείων από τις περιοχές αυτές οι εταιρείες προβάλλουν τον οικονομικό μαρασμό και τον αποκλεισμό των πληθυσμών τους από την αγορά εργασίας. Οι ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ προτάσσουμε το δικό μας αντεπιχείρημα: το όραμά μας για μια άλλη ανάπτυξη, την Πράσινη Ανάπτυξη, που θα δημιουργήσει υγιείς, βιώσιμες, οικολογικά σταθερές συνθήκες επιβίωσης του πληθυσμού στον τόπο του και θα φιλοξενεί ήπιες δραστηριότητες απασχόλησης, συμβατές με τη νομοθεσία για τις προστατευόμενες περιοχές.
Η παύση της μεταλλείας δεν είναι η ταφόπλακα ούτε της Οίτης ούτε της Γκιώνας, όπως προσπαθούν να μας πείσουν τα φερέφωνα των μεταλλευτικών εταιρειών για να ξεχάσουμε ότι όσο λειτουργούν τα μεταλλεία παύει κάθε άλλη προοπτική. Η παύση της μεταλλείας μπορεί και πρέπει να αποτελέσει την αρχή για μια άλλη οικονομική ανάπτυξη, ελπιδοφόρα, αειφόρα, τοπική και αλληλέγγυα, που θα τονώσει τον πληθυσμό χωρίς να υποθάλπει την υγεία και το μέλλον του. Που θα είναι εμπνευσμένη από τους πόρους που παρέχει ο ευρύτερος ορεινός όγκος – φυσικούς, κοινωνικούς, ανθρωπογενείς – και θα απευθύνεται με σεβασμό στον επισκέπτη του και στον καταναλωτή των προϊόντων του.
Είναι σαφές ότι οι ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ υποστηρίζουμε κάθε προσπάθεια των τοπικών κοινωνιών για την αποτροπή της μεταλλευτικής δραστηριότητας και τη δημιουργία των συνθηκών που θα τονώσουν την τοπική οικονομία σε πράσινες κατευθύνσεις. Και ειδικά, λόγω του δασικού χαρακτήρα τους, σε δραστηριότητες που θα σχετίζονται άμεσα με την αξιοποίηση του δασικού κεφαλαίου. Άλλωστε, την οικονομική αξία του δάσους αναγνωρίζει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που στο Ψήφισμα σχετικά με τη Δασική Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Οριστική έκδοση: 30/01/1997) αναφέρει ότι: «Τα δάση αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ανανεώσιμους πόρους που διαθέτει η Ευρώπη. Με υπεύθυνη διαχείριση και φροντίδα είναι δυνατόν να παράγουν αγαθά και υπηρεσίες επ' αόριστον, βάσει προσέγγισης με προσανατολισμό την αγορά». Παρακάτω διαβάζουμε: «Λόγω της σημασίας του δασικού τομέα ως πηγής απασχόλησης και ευημερίας στην Ε.Ε., η εμπορική χρήση των δασών θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα της δασικής στρατηγικής της Ε.Ε. και να ενσωματωθεί στη χρήση των δασών για άλλους σκοπούς. Η δασική στρατηγική θα πρέπει να βασίζεται στην αναγνώριση της ποικιλομορφίας των ευρωπαϊκών δασών, της πολυλειτουργικότητάς τους και την ανάγκη για οικολογική, οικονομική και κοινωνική αειφορία».
Στο ίδιο ψήφισμα επισημαίνεται η ανάγκη προστασίας του δάσους ακριβώς για να διατηρηθεί και να ενισχυθεί ως προσοδοφόρος φυσικός πόρος και ως πηγή απασχόλησης. Έτσι, διαβάζουμε: «Η υποβάθμιση των δασών εξακολουθεί να αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα στην Ευρώπη. Η Επιτροπή καλείται να υποβάλει προτάσεις για να επιτραπεί η ανάληψη δράσης κατά της διάβρωσης και της απερήμωσης, προκειμένου να προστατευθεί και να συντηρηθεί η οικονομική και βιολογική αξία της δασικής κληρονομιάς και να ενισχυθεί ο ρόλος της στη διατήρηση της ισορροπίας της υπαίθρου, με ιδιαίτερη αναφορά στα προβλήματα ειδικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένων και των ορεινών».
ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΔΑΣΩΝ, Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ Β. ΑΤΤΙΚΗΣ
Μανώλης Γιοματάρης, εκπρόσωπος της Μ.Κ.Ο. «Πευκίτες»
Η Αστικοποίηση των δασών είναι στην πραγματικότητα η καταστροφή των δασών. Η κατανόηση των βαθύτερων αιτιών που οδήγησαν σε αυτή την παρανοϊκή συμπεριφορά έναντι της φύσης είναι αναγκαία για τη σφαιρική παρουσίαση του προβλήματος. Θα παρεκκλίνω ελάχιστα από το θέμα της εισήγησης και θα μιλήσω λίγο και για τις αγροτικές γαίες διότι μας ανησυχεί πλέον όχι μόνο η καταστροφή των δασών αλλά και των αγροτικών γαιών και όλων εκείνων των εκτάσεων που στην Αττική αποτελούσαν και αποτελούν ακόμη σε κάποια σημεία αυτό που είναι παγκοσμίως γνωστό ως «αττικό τοπίο» με την έννοια του οποίου γαλουχήθηκαν γενιές ολόκληρες, κυρίως στη δύση και αποτελεί μέρος αυτού που ονομάζουμε κληρονομιά μας .
Ιστορική αναδρομή
Η τύχη των δασών της Αττικής συνδέθηκε άρρηκτα με τον σχηματισμό της μεγάλης ιδιοκτησίας κατά τον 19ο αι. που δημιουργήθηκε μετά την απελευθέρωση. Δυστυχώς, ο περιορισμένος χρόνος δεν επιτρέπει την ανάλυση της περιόδου για την οποία πρέπει όμως να υπογραμμιστεί ότι κατά τη διάρκεια της δημιουργούνται τα μεγάλα ιδιωτικά και μοναστηριακά κτήματα που κυριαρχούν στις περιοχές της Αττικής έως τον μεσοπόλεμο.
Το 1923 έχουμε τον πρώτο Γ.Ο.Κ. λόγω της άφιξης των προσφύγων από τη Μ. Ασία, ενώ λίγο αργότερα ξεκινάει η ίδρυση εξοχικών ή και προσφυγικών συνοικισμών σε μεγάλα κτήματα κοντά στην Αθήνα. Ιδρύονται έτσι οι εξοχικοί συνοικισμοί της Εκάλης (1924) του Διονύσου (1928) και της Ρέας (1929), αλλά και οι συνοικισμοί της Δροσιάς (1926) και ο «αγροτικός συνοικισμός των αξιωματικών» (1935).
Έχουμε λοιπόν ήδη πράξεις της διοίκησης που εντάσσουν δασικές εκτάσεις στο σχέδιο πόλης.
Αυτά συμβαίνουν όταν ήδη στον πρώτο δασικό κώδικα του 1929 απαγορεύεται η κατάτμηση των δασών αλλά και η υπαγωγή τους σε σχέδιο πόλης χωρίς προηγούμενη άδεια του Υπ. Γεωργίας, ενώ από το 1924 η πώληση και οικοπεδοποίηση εκτός σχεδίου δασικών εκτάσεων δεν μπορούσε να γίνει βάσει ιδιωτικού ρυμοτομικού σχεδίου. Ορισμένοι όμως εξοχικοί συνοικισμοί δημιουργούνται παράνομα παρά τη θέσπιση των παραπάνω διατάξεων.
Στον Μεσοπόλεμο μεγάλες δασικές εκτάσεις ήδη καταστρέφονται προς όφελος της οικιστικής ανάπτυξης αφού πωλούνται με ή χωρίς άδειες κατάτμησης του Υπ. Γεωργίας , επομένως αρχίζει ήδη από την εποχή αυτή η αυθαίρετη οικοπεδοποίηση.
Μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου και στις δεκαετίες 50 και 60 έχουμε μεγάλη πληθυσμιακή αύξηση της Αθήνας και υπάρχουν επομένως αυξημένες οικιστικές ανάγκες Κατά τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες εντείνονται οι διαδικασίες κατακερματισμού της δασικής γης, η οποία είναι φθηνή και αγοράζεται παράνομα από οικοδομικούς συνεταιρισμούς και μεμονωμένους ιδιώτες.
Σε δασικές εκτάσεις όμως δεν δημιουργούνται πολυπληθείς αυθαίρετοι οικισμοί λαϊκών στρωμάτων όπως συμβαίνει την ίδια περίοδο σε πολλές περιοχές στην Αττική εκτός ελάχιστων εξαιρέσεων. Οι δασικές εκτάσεις προορίζονται κυρίως για προνομιούχες κατηγορίες του πληθυσμού και η οικοπεδοποίηση τους γίνεται παράνομα κυρίως μέσω οικοδομικών συνεταιρισμών. Παράνομα γιατί από το 1948 μέχρι το 1971 η νομοθεσία απαγόρευε την κτήση εκτός σχεδίου δασικών εκτάσεων από οικοδομικούς συνεταιρισμούς και την υπαγωγή τους σε σχέδιο πόλεως.
Οι παραπάνω διαδικασίες οικιστικής ανάπτυξης συντελούνται και στο δασόκτημα Σταμάτας – Διονύσου, όπου μεγάλοι οικοδομικοί συνεταιρισμοί εγκαταστάθηκαν μεταπολεμικά και στη συνέχεια άλλοι πέτυχαν την υπαγωγή τους στο σχέδιο άλλοι όχι.
Στη δεκαετία του ΄50 εντάσσεται τμηματικά στο σχέδιο πόλης όλη η περιοχή της Δροσιάς, βόρεια του συνοικισμού της Ρέας. Επίσης εγκρίνονται τα σχέδια των Ο.Σ. των «Δημοσιογράφων» στην Εκάλη (1951) του Εύξεινου Πόντου και της «Προκοννήσου» στη Σταμάτα (1955) , της Ν. Αιολίδας στο Διόνυσο (2800 στρ) (1962), της Αναγέννησης το 1965 και της «Παμμεσσηνιακής ένωσης» και «Ρέας Μεσσηνίων Δασικών» το 1969. Τα παραπάνω σχέδια των Ο.Σ. αν και εγκεκριμένα δεν θεωρούνται έγκυρα εφόσον απαγορευόταν η κτήση δασικών εκτάσεων από Ο.Σ., μέχρι το 1971.
Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας και συγκεκριμένα το 1971 με το Ν. 886 για πρώτη φορά η νομοθεσία επέτρεψε να εντάσσονται δάση και δασικές εκτάσεις σε σχέδια πόλεως. Πώς όμως τουλάχιστον έως το 1971 οι αυθαίρετα οικοπεδοποιημένες εκτάσεις εντάχθηκαν στα σχέδια πόλης; Η απάντηση είναι ότι οι δασικές εκτάσεις πωλούνταν βάσει ιδιωτικού ρυμοτομικού σχεδίου σε ιδιώτες (κυρίως σε μεσαία και υψηλά εισοδήματα). Τα σχέδια αυτά εγκρίνονταν στη συνέχεια χωρίς άδεια κατάτμησης και προσυπογραφή του Υπ. Γεωργίας . Αν και δεν θεωρούνται έγκυρα δεν ανακαλούνται και σύμφωνα με τον πρώην γενικό διευθυντή της Δ/νσης Δασών κ. Φριαγκουδάκη (βλ. Βήμα 31.7.05) το ΥΠΕΧΩΔΕ, ενώ γνωρίζει ότι είναι άκυρα αυτά τα σχέδια, εξακολουθεί να τα υλοποιεί διαμέσου των πολεοδομικών υπηρεσιών κατά τρόπο αντισυνταγματικό και παράνομο από απόψεως πολεοδομικής αλλά και δασικής νομοθεσίας και πολλές φορές γνωρίζοντας ότι οι εκτάσεις αυτές κατά τεκμήριο ανήκουν στο ελληνικό Δημόσιο.
Στο «θολό» αυτό τοπίο οικοδομούνται πολλές περιοχές στην ΒΑ Αττική κυρίως στις παρυφές αλλά και στις πλαγιές του Πεντελικού. Παραδείγματα των παραπάνω είναι η Καλλιτεχνούπολη και ο Αγ. Σπυρίδωνας (κοντά στο Ντράφι),περιοχές και οι δύο όπου εντάχθηκαν μονομερώς στο σχέδιο πόλης χωρίς την προσυπογραφή δηλ. του διατάγματος από το Υπουργείο Γεωργίας. Στον Βουτζά το σχέδιο προ του ΄75 επεκτείνεται μέσα σε δασική περιοχή . Πώς γίνεται αυτό; Σύμφωνα με τον κ. Φραγκιουδάκη στα όρια των σχεδίων πόλεως συχνά οι πολεοδομικοί σχεδιασμοί βάζουν ανοιχτά οικοδομικά τετράγωνα τα οποία μετακυλίουν διαρκώς κατά τα όρια τους με αποτέλεσμα να χτίζουν αυθαίρετα στα δάση. (Αυτό το τρικ θα το δούμε και στην περίπτωση του Διονύσου).
Πολλές εκτάσεις κυρίως οικοδομικών συνεταιρισμών πιέζουν για εντάξεις στα σχέδια πόλης. Το σύνταγμα έχει θέσει φραγμούς στην πολιτεία σε ότι αφορά τη δόμηση σε δάση και δασικές εκτάσεις, όμως εκείνη συνεχώς αυθαιρετεί. Αυθαιρετεί λόγω του παραλογισμού που επικρατεί στη διοίκηση. Έτσι λοιπόν το δασαρχείο δεν ελέγχει εφόσον υπάρχει ρυμοτομικό σχέδιο το οποίο μπορεί να είναι παράνομο αλλά δεν έχει ανακληθεί ως άκυρο, οπότε εφαρμόζεται από τις κατά τόπους πολεοδομίες. Συχνά επίσης υπηρεσίες της διοίκησης δεν συνεργάζονται σωστά με αποτέλεσμα η μια να κάνει πράξεις αγνοώντας την άλλη .
Με τον τρόπο αυτό, σύμφωνα με τον κ. Φριαγκουδάκη, έχει χτιστεί το 70ο/ο των δασών που ήταν αδόμητα το 1979 και είχαν παρανόμως ενταχθεί σε σχέδια πόλης, ενώ από το 1983 έως σήμερα μόνο 8000 στρέμματα από όσα εντάχθηκαν στην Αττική δεν είχαν προβλήματα από απόψεως δασικής νομοθεσίας. Επομένως οικισμοί και σχέδια πόλης μέσα στο Πεντελικό συχνά είναι άκυρα.
Αναζητώντας τις αιτίες της καταστροφής των δασών μας, υπό οποιαδήποτε μορφή,θα πρέπει σίγουρα να διακρίνουμε τις νέες τάσεις που εμφανίστηκαν κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης στη νεοελληνική κοινωνία. Μία από αυτές τις τάσεις ήταν και είναι η μαζική στροφή των ανθρώπων της πόλης προς αναζήτηση εξοχικής κατοικίας. Έτσι λοιπόν οι νεοέλληνες, αφού κατέστρεψαν τις υπέροχες έως τις αρχές της δεκαετίας του ’50 ελληνικές πόλεις κατεδαφίζοντας τα περισσότερα νεοκλασικά και λαϊκότροπα αρχιτεκτονήματα, δημιουργώντας πόλεις απωθητικές που άρχιζαν να γίνονται και ρυπογόνες, εξωθήθηκαν με καινούργια μανία στην καταστροφή της ελληνικής υπαίθρου και του μοναδικού ελληνικού τοπίου με ότι αυτό συνεπάγεται.
Αυτή η τάση άρχισε να διαφαίνεται για πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 70.
Ικανοποιώντας αυτή την τάση, οι κυβερνήσεις της Ν.Δ. κι εν συνεχεία του ΠΑΣΟΚ άρχισαν να «δίνουν τα δάση στο λαό», επιβραβεύοντας τους καταπατητές του παρελθόντος κι ενθαρρύνοντας τους μελλοντικούς μιμητές τους. Κι αυτό παρόλο που -μετά τη δασοκτόνα νομοθεσία της χούντας (Ν.Δ. 86/1969)- το Σύνταγμα του 1975 φρόντισε, πρώτη φορά στην ιστορία του ελληνικού κράτους, να προστατέψει θεσμικά τα δάση με τα άρθρα 24 και 117 (υποχρεωτική αναδάσωση των καμένων κι απαλλοτρίωση ιδιωτικών δασών μόνο υπέρ του Δημοσίου).
Η πρώτη τομή σημειώθηκε με τον Ν. 998/1979. Ο νόμος αυτός έθεσε τις βάσεις για τον αέναο αποχαρακτηρισμό δασικών εκτάσεων και τη μετατροπή τους σε οικόπεδα αφού περιείχε πολλά άρθρα που επέτρεπαν την οικοδόμηση των δασών και δασικών εκτάσεων κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις.
Το 1979 έχουμε το Π.Δ. που επιτρέπει την οικοδόμηση στον οικ. συνεταιρισμό των γιατρών «Ιπποκράτειος Πολιτεία» στην Πάρνηθα.
Τη δεκαετία του ’80 η ρήση «δώστε τα δάση» στον λαό ενδυναμώθηκε ενώ παράλληλα πίσω από κάθε μεγάλη πυρκαγιά υπήρχε κάποιος «εξωτερικός» ή «εσωτερικός εχθρός του έθνους» και μυστικά σενάρια που ήθελαν να πλήξουν την χώρα. Την ίδια στιγμή που τα παραπάνω σενάρια έδιναν κι έπαιρναν, μια σειρά νομοθετικών ρυθμίσεων έκλειναν το μάτι (κι άνοιγαν την όρεξη) σε νέες γενιές οικοπεδοφάγων.
Τα τελευταία χρόνια απαρατήρητος σχεδόν έχει περάσει ένας καταιγισμός νομοθετικών, με στόχο την άρση της προστασίας των δασών και τη μετατροπή σε αξιοποιήσιμα φιλέτα. Εννοώ τον ν.3208/2003, το «Χωροταξικό Σχέδιο Τουρισμού» που επιτρέπει το χτίσιμο «σύνθετων και ολοκληρωμένων τουριστικών υποδομών» ακόμη και μέσα στις προστατευόμενες περιοχές NATURA, αναγορεύοντας σε «περιοχές προτεραιότητας» τις ακτές της Δυτικής Πελοποννήσου, την επιχειρούμενη αναθεώρηση του άρθρου 24 του Συντάγματος και την επιχειρούμενη μεταβίβαση της αρμοδιότητας του Συμβουλίου Επικρατείας να κηρύσσει αντισυνταγματικές τις δασοκτόνες διατάξεις (όπως έχει κάνει επανειλημμένα μέχρι τώρα) σ' ένα διορισμένο και ισόβιο «Συνταγματικό Δικαστήριο».
Η διοίκηση ακόμη και σήμερα κάποιες φορές συμπεριφέρεται με τέτοιο τρόπο ώστε να υπονομεύει με την στάση της το μέλλον των δασών. Σας αναφέρω το παρακάτω παράδειγμα, το οποίο αντιμετωπίσαμε ως οργάνωση.
Παρατηρήσαμε, λοιπόν, ότι η Κτηματολόγιο Α.Ε. στον αναρτημένο κτηματολογικό χάρτη που απεικόνιζε τα διοικητικά όρια της κοινότητας Σταμάτας χαρακτηρίζει αστικές ζώνες εκτάσεις οι οποίες είναι δασικές και χαρακτηρίζονται τέτοιες και από τη Δασική Υπηρεσία. Η οργάνωσή μας αλληλογραφεί ήδη με τους αρμόδιους φορείς και το θέμα είναι σε εξέλιξη αν και οι μέχρι τώρα απαντήσεις της Κτηματολόγιο Α.Ε. κρίνονται επιεικώς ανεπαρκείς .
Η Περίπτωση της Βόρειας Αττικής
Διόνυσος
Στις 22/11/1954 με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας επετράπη στον οικοδομικό συνεταιρισμό Ν. Αιολίς να αγοράσει 2.500 στρέμματα για να δημιουργήσει «δασοσυνοικισμό» με την προϋπόθεση να τηρηθούν τρεις όροι οι οποίοι θα διασφάλιζαν το δασικό χαρακτήρα της περιοχής. Από μόνη της αυτή η απόφαση άνοιγε το δρόμο της οικοπεδοποίηση όμως δυστυχώς ούτε οι όροι δεν τηρήθηκαν ούτε ή έκταση παρέμεινε στα 2500 στρ. Ο οικισμός ενετάγη στο σχέδιο επί δικτατορίας με Βασιλικό διάταγμα του 1969 (ΦΕΚ 140/15-7-69). Στις αρχές των δεκαετιών του 80 και 90 έγιναν δύο μεγάλες πυρκαγιές στην περιοχή που είχαν σαν αποτέλεσμα να καούν μεγάλες εκτάσεις όμορες με τη δασική έκταση του οικοδομικού συνεταιρισμού Ν. Αιολίς. Έτσι ο συνεταιρισμός από τα αρχικά 2713 στρέμματα που είχε αγοράσει από το 1954 έως το 1958 για την δημιουργία δασοσυνοικισμού σήμερα φέρεται να κατέχει αδιευκρίνιστο αριθμό στρεμμάτων που πλησιάζει ίσως τα 5000. Εκτάσεις οικοδομήθηκαν παρότι είχαν καεί στην πυρκαγιά του 1990, αλλά δεν κηρύχθηκαν αναδασωτέες είτε γιατί θεωρήθηκαν ως επέκταση του υφιστάμενου σχεδίου είτε γιατί βρέθηκαν άλλες δικαιολογίες.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα εφημερίδων το «κόλπο» που χρησιμοποιήθηκε για την οικοδόμηση σε δασική έκταση είναι εκείνο του «ανοικτού οικοδομικού τετραγώνου», όρο που χρησιμοποιούν οι πολεοδομικές υπηρεσίες αλλά αγνοεί το Σ.τ.Ε. (απόφαση 768/1998). Ο συνεταιρισμός το 1962 είχε μεταβιβάσει με συμβόλαια στους συνεταίρους όλα τα οικόπεδα (ΦΕΚ /Δ/70/8/6/62). Όμως συνέχισε να μεταβιβάζει οικόπεδα έως πρόσφατα. Αφού δεν είχε λοιπόν άλλες εκτάσεις, ποιες εκτάσεις συνέχιζε να μεταβιβάζει η Ν. Αιολίδα; Μήπως εδώ έχουμε μια περίπτωση εξόφθαλμης καταπάτησης δημόσιας γης;
Αγ. Στέφανος - Άνοιξη
Η περιοχή αυτή είναι γνωστή για το τέχνασμα της οικοδόμησης στα όρια οικισμού προϋπάρχοντος του 1923. Σε αυτήν την περίπτωση μπορεί κανείς να κτίσει σύμφωνα με το τον Ν. 998/79 σε έκταση που σήμερα είναι δάσος. Έτσι λοιπόν «διευρύνοντας» τα όρια του ενδεχόμενου παλαιού οικισμού χτίζουν σε πολλαπλάσιες εκτάσεις του αρχικού. Παράδειγμα είναι ο οικισμοί του Αγ. Στεφάνου) και Άνοιξης. Σε αυτούς τους δύο οικισμούς τεράστιες δασικές εκτάσεις έγιναν βορά στα χέρια των εμπόρων γης και των εργολάβων. Μετά από γνωμοδότηση του Συνηγόρου του Πολίτη, απόφαση του Σ.τ.Ε. και επίμονες κινήσεις των τοπικών περιβαλλοντικών οργανώσεων διακόπηκαν προσωρινά οι οικοδομικές άδειες στους δύο αυτούς δήμους (διότι φυσικά τα όρια του οικισμού προ του 23 είναι πολύ περιορισμένα σε σχέση με τα σημερινά , όπως αποδεικνύουν οι χάρτες του Caupert). Πράγματι στους παραπάνω χάρτες το Μπογιάτι εμφανίζεται σαν ένα μικρό χωριό. Οι εν λόγω δήμοι μετά την απόφαση της Νομαρχίας που ακύρωσε προσωρινά όλες τις οικοδομικές άδειες, ανήρτησαν στους ηλεκτρονικούς τους πίνακες ενημέρωσης το μήνυμα «Στον αέρα οι περιουσίες μας» και διοργάνωσαν εκδήλωση - κοσμοσυρροή στην οποία πήραν μέρος γνωστοί βουλευτές και πολιτευτές των δύο μεγάλων κομμάτων οι οποίοι και υποσχέθηκαν νομοθετική ρύθμιση του θέματος.
Γ.Π.Σ (Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια)
Τα Γ.Π.Σ. σύμφωνα με τον ν. 1337/83 εκπονούνται κυρίως μετά από πρόταση της τοπικής αυτοδιοίκησης. Αν κάποιος ξεφυλλίσει έναν φάκελο εκπόνησης Γ.Π.Σ. από τον Ο.Ρ.Σ.Α.(Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας) θα καταλάβει την προχειρότητα με την οποία εκπονούνται τα Γ.Π.Σ., την προχειρότητα δηλαδή με την οποία χαράσσεται η πολεοδομική και χωροταξική πολιτική στη χώρα μας.
Εγώ προσωπικά μελέτησα το Γ.Π.Σ. της κοινότητας Σταμάτας του 1994 το οποίο ισχύει και σήμερα. Το Γ.Π.Σ. της Σταμάτας δεν λαμβάνει υπόψη τη γεωργική γη, η οποία αποτελεί παραδοσιακή δραστηριότητα στην περιοχή, αναλύει επιφανειακά το φυσικό ανάγλυφο και τον φυσικό πλούτο, περιέχει λανθασμένα στοιχεία σε όρια υφιστάμενων οικισμών , δεν ελέγχει την νομιμότητα των υφιστάμενων οικισμών που δημιουργήθηκαν από τους οικοδομικούς συνεταιρισμούς σε δασικές εκτάσεις, όπως αποδεικνύεται οι προβλέψεις του σε ότι αφορά στατιστικά κυρίως δημογραφικά στοιχεία είναι αρκετά λανθασμένες, αλλά κυρίως δεν λαμβάνει υπόψη του την ανάγκη για μεγαλύτερη οικονομία στον χώρο, όπως αναφέρει ρητά ό νόμος 1337/83, και τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, όπως αυτές εκφράζονται στη νομολογία του Ε΄ Τμήματος του Σ.τ.Ε.
Σε ότι αφορά τις υπηρεσίες, το Υπουργείο Γεωργίας δεν ερωτάται, η αρχαιολογική υπηρεσία απαντά διενεργώντας μια αυτοψία στον χώρο χωρίς να διαπιστώσει την ύπαρξη επιφανειακών αρχαιοτήτων (αφού οι επανειλημμένες ρίψεις μπαζών πιθανόν έχουν εξαφανίσει τα στοιχεία που προκύπτουν από τη βιβλιογραφία )και κυρίως δεν ερωτάται η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, η οποία τουλάχιστον από τα ανασκαφικά δεδομένα της περιοχής αλλά και από τη σχετική βιβλιογραφία είχε περισσότερους λόγους να το κάνει.
Επίσης, δεν ορίζονται τα ρέματα και χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι εφόσον πρόκειται για μελέτη και θα έπρεπε να τηρούνται τα στοιχειώδη επιστημονικά κριτήρια, δεν υπάρχουν βιβλιογραφικές παραπομπές παρά μόνο σε ότι αφορά τη σεισμικότητα της περιοχής.
Το Γ.Π.Σ. είναι παλαιό και δεν είναι δυνατή η προσφυγή στο ΣΤΕ αν και η προσφυγή συχνά είναι ασύμφορη οικονομικά για τους ενεργούς πολίτες και σε γενικές γραμμές δεν αποτελεί πανάκεια.
Με αυτό το μη Γ.Π.Σ. σήμερα προχωράει η κοινότητα στη μελέτη για την ένταξη στο σχέδιο πόλης και σύμφωνα με αυτό πρόκειται να ενταχθούν 513 στρέμματα ενώ το παλαιό αρβανιτοχώρι καλύπτει 150 στρέμματα. Δεν πρόκειται επομένως για επέκταση αλλά για τη δημιουργία άλλων τριάμισι οικισμών.
Στη διπλανή κοινότητα της Ροδόπολης επιχειρήθηκε να ενταχθεί στο ΓΠΣ ολόκληρη δασική έκταση αλλά έγινε προσφυγή στο ΣΤΕ και ακυρώθηκε το 1998
Έχουμε λοιπόν την επίσημη πολιτεία που χαράσσει μια πολεοδομική πολιτική ενάντια στον φυσικό πλούτο της χώρας. Πολιτεία η οποία φέρεται πονηρά μην ξεχνώντας από ότι φαίνεται την οθωμανική περίοδο της ιστορίας της. Δηλαδή δοκιμάζει να παρανομήσει και αν δεν γίνει έγκαιρα αντιληπτή προχωράει στο καταστρεπτικό έργο της.
Δεν είναι τυχαίος ο οίστρος της διοίκησης αλλά και συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων σε ότι αφορά τις νέες εντάξεις. Οίστρος που αποτυπώνεται πολύ έντονα στην τελευταία πρόταση του ΥΠΕΧΩΔΕ για το Νέο Ρυθμιστικό της Αθήνας.
Η κατάσταση σήμερα – Προοπτικές
Σήμερα στην Πεντέλη διεκδικούν εκτάσεις η Μονή Πεντέλης, 28 οικοδομικοί συνεταιρισμοί, ιδιώτες και υπάρχουν αμφίβολες δικαστικές αποφάσεις σχετικά με ιδιοκτησιακά ζητήματα Διεκδικήσεις αξιώνει επίσης και μια μεγάλη κοινωνική ομάδα που εκπροσωπείται από απογόνους πρώην ακτημόνων στους οποίους δόθηκαν στον Μεσοπόλεμο κλήροι. Σήμερα πολλές από αυτές τις εκτάσεις προστατεύονται από το Π.Δ. για την προστασία του Πεντελικού (Π.Δ. 755/88), και έχουν μικρή οικονομική αξία. Αν γίνουν οικοδομήσιμες, η αξία τους εκτοξεύεται...
Οι περιοχές του Β.Α. Πεντελικού κατοικούνται κυρίως από πρώην αγρότες – κληρούχους, οι οποίοι ανήκαν σε αρβανίτικες φάρες και έχουν μεταλλαχτεί σε εργολάβους και μεσίτες. Είναι λίγοι άλλα διαχειρίζονται μεγάλες εκτάσεις. Αυτοί αποτελούν μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων και συνήθως εκλέγουν δήμαρχο – πρόεδρο που εκπροσωπεί τα συμφέροντα τους. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που όλοι σχεδόν οι δήμοι που τους αγγίζει το Π.Δ 755/88 (Πεντελικό κάλος) ζητούν επίμονα την άρση του.
Σε αυτές τις περιοχές παρατηρείται συχνά το φαινόμενο να αφήνονται μεγάλες εκτάσεις ακαλλιέργητες αφού οι ιδιοκτήτες περιμένουν ενδεχόμενη ένταξη στο σχέδιο πόλης. Έτσι απαξιώνεται ένας τρόπος ζωής, δημιουργούνται προσδοκίες για εύκολα κέρδη αδιαφορώντας για την προστασία του περιβάλλοντος. Οι συνεχείς τακτοποιήσεις και εντάξεις δημιουργούν ένα αίσθημα αδικίας απέναντι στους «μη τακτοποιημένους» και παγιώνονται στην κοινωνία παρασιτικές συμπεριφορές.
Από τα παραπάνω κρίνεται επιβεβλημένη η αφαίρεση αρμοδιοτήτων από την τοπική αυτοδιοίκηση σε ότι αφορά την χάραξη χωροταξικής και πολεοδομικής πολιτικής τουλάχιστον σε εκείνους τους δήμους που οι αδόμητες ιδιόκτητες εκτάσεις είναι περισσότερες από τις δομημένες. Η χωροταξική πολιτική είναι μια εθνική πολιτική και πρέπει να εκτελείται από κεντρικά, επιστημονικά όργανα τα οποία θα τηρούν τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης.
Έγινε έως τώρα πιστεύω αντιληπτό ότι υπάρχει από σύστασης του ελληνικού κράτους μια σύμπραξη κρατικών μηχανισμών και μιας μερίδας της κοινωνίας που έχει ως αποτέλεσμα την οικοδόμηση δασικών εκτάσεων και την μετάλλαξη του αττικού τοπίου. Υπόβοσκε πάντα η αντίδραση σε αυτές τις δράσεις, δεν μπόρεσε όμως να εκφραστεί γιατί στην πραγματικότητα δεν προσδοκούσε σε οφέλη ,κυρίως οικονομικά, όπως η αντίπαλη ομάδα. Έχω την εντύπωση πως αν και μετά τις τελευταίες πυρκαγιές δεν υπάρξει οργανωμένη αντίδραση απέναντι σε αυτήν την σύμπραξη τότε προμηνύεται ένα μέλλον περισσότερο σταχτί.
Υποσημείωση:
[1] Οι πληροφορίες για αυτήν την περίπτωση προέρχονται από δημοσιεύματα εφημερίδων και κυρίως από τον Ριζοσπάστη της 23/8/2000.
Μετά τις πυρκαγιές επιτακτική η ανάγκη ανασχεδιασμού του νέου Ρυθμιστικού Αθήνας
περίληψη της εισήγησης
Μελίττα Γκουρτσογιάννη,
Αρχιτέκτονας – μέλος των Οικολόγων Πράσινων
Χρόνια τώρα, μετά από κάθε πυρκαγιά πάντα σε ένα μέρος των καμμένων ξεφυτρώνουν κτίσματα...Και γιατί να μη χτίζουν αφού ξέρουν ότι αργά η γρήγορα θα νομιμοποιηθούν;... σήμερα οι αέναοι ομόκεντροι κύκλοι επεκτάσεων εξυπηρετούν κυρίως εξοχικές κατοικίες και “οικολογικούς εσωτερικούς πρόσφυγες” που φεύγουν από το ασφυκτικό κέντρο της Αθήνας. Όλοι αυτοί οι νέοι οικισμοί με τα ευφάνταστα ονόματα που παρακολουθούμε να αναπτύσσονται επί δεκαετίες, ήταν κάποτε ο πολύτιμος φυσικός πόρος που περιέβαλλε την Πρωτεύουσα. Έτσι δημιουργείται ο φαύλος κύκλος της συνεχούς ανεξέλεγκτης διάχυσης του αστικού ιστού (sprawling) που είναι ό,τι χειρότερο για μια σύγχρονη πόλη από περιβαλλοντική άποψη: σπαταλά φυσικούς πόρους εν ανεπαρκεία, δηλαδή το φυσικό έδαφος, το δάσος, τη θαμνώδη έκταση, τόσο χαρακτηριστική της Νότιας Ελλάδας, εξαφανίζει καλλιέργειες- ειδικά στην Αττική τους άλλοτε ονομαστούς αμπελώνες. Αυτή η διαδικασία είναι ένα από τα βαθύτερα αίτια αν όχι των πυρκαγιών., οπωσδήποτε της μη αποκατάστασης του κατεστραμμένου φυσικού περιβάλλοντος
Η πρόληψη όμως των καταστροφών απαιτεί μακρόπνοη στρατηγική με τις κατάλληλες θεσμικές ρυθμίσεις... (ακολουθεί κριτική αποτίμηση άρθρων του σχεδίου νόμου για το Ρυθμιστικό Αθήνας)
Διαπιστώνεται πλήρης αντίφαση με τις αρχές της συμπαγούς πόλης, τις οποίες επικαλείται το σχέδιο Ρυθμιστικού στο γενικό του μέρος. Φαίνεται καθαρά ότι και το νέο Ρυθμιστικό, παρά τις ωραίες γενικές δηλώσεις υπέρ του περιβάλλοντος και της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης, στα άρθρα που γίνεται κάπως πιο συγκεκριμένο καθόλου δεν βάζει αποφασιστικό φραγμό στην αέναη επέκταση του αθηναϊκού πολεοδομικού συγκροτήματος εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής.
Είναι επιτακτική η αναθεώρηση των διατάξεων του νέου Ρυθμιστικού Αθήνας
Αποφασιστικά μέτρα προς αυτήν την κατεύθυνση θα ήταν:
• Κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης στην Αττική.
• Επείγουσα εκπόνηση επί μέρους πολεοδομικών σχεδίων/ χρήσεις γης με κατευθυντήριο άξονα την μηδενική επέκταση του υφιστάμενου πολεοδομικού συγκροτήματος. Υπάρχουν στη διεθνή εμπειρία τρόποι για την αντιμετώπιση της οικιστικής πίεσης: μεταξύ άλλων, οικολογική αναβάθμιση του υφιστάμενου αστικού ιστού, αναβάθμιση και αξιοποίηση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος για την συγκράτηση του πληθυσμού στην πόλη, δορυφορικές πόλεις, περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας.
• Πολιτική για έλεγχο των τιμών γης και μείωση της κερδοσκοπίας.
• Δημιουργία αποτελεσματικού φορέα για την κατεδάφιση αυθαιρέτων.
• Ανταλλαγή των εκτάσεων που βρίσκονται μέσα σε προστατευόμενες περιοχές, που διεκδικούνται από οικοδομικούς συνεταιρισμούς, με άλλες εκτάσεις μέσα στον αστικό ιστό π.χ. πρώην στρατόπεδα, πρώην βιομηχανικές περιοχές κ.α.
• Οικιστικά προγράμματα με κοινωνικά και οικολογικά κριτήρια για όσους πυρόπληκτους είχαν αυθαίρετες πρώτες κατοικίες σε προστατευόμενες περιοχές (π.χ. σε εκτάσεις όπως και για τους συνεταιρισμούς, σε άδεια διαμερίσματα κλπ.)
• Προτεραιότητα στα μέσα συγκοινωνίας σταθερής τροχιάς
«Πυρκαγιές. Ευθύνες και δόγματα. Δασική πολιτική στην Ελλάδα και άλλα... ανέκδοτα!!!»
Εισήγηση Στάθη Διομήδη – Εθελοντή δασοπυροσβέστη
Συντονιστή εθελοντικής ομάδας ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ
Πεδιάδας 17-19, Περιστέρι, Τ. Κ. 121 36
Ιστολόγιο: http://ellines-energoi-polites.blogspot.com
Ηλεκτρ. ταχυδρομείο:
ellinesenergoipolites@gmail.com
Τηλ. επικοινωνίας: 210 57 22 034 και 6972 259 600
Φίλες και φίλοι καλημέρα σας.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους Οικολόγους Πράσινους που μου έδωσαν τη δυνατότητα να βρίσκομαι σήμερα εδώ. Επίσης να ευχαριστήσω αλλά και να συγχαρώ τη κ.Νάκου, που έχει κάνει πολύ καλή δουλειά στον τομέα των δασών.
Φίλες και φίλοι,
Βρισκόμαστε λίγο πριν τη δεύτερη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα. Και όμως η δασική πολιτική στην Ελλάδα παραμένει ίδια και απαράλλαχτη με τη δεκαετία του 1980.
Μια δασική πολιτική που έχει αποτύχει εδώ και πολλά χρόνια, αλλά κανείς πολιτικός δεν έχει τη βούληση, ή δε θέλει να αλλάξει τίποτα, για να μην πειράξει τα στεγανά στις υπηρεσίες, και να μην στενοχωρήσει την εκλογική του πελατεία.
Μια πολιτική που στηρίζεται στα παρακάτω δόγματα:
1ον. Το δόγμα της Δασικής υπηρεσίας που λέει ότι τα πάντα απαγορεύονται. Απαγορεύεται να διανοιχτούν δασικοί δρόμοι, απαγορεύεται να κοπούν τα δέντρα και τα κλαδιά. Ακόμη και όταν οι πυρκαγιές γιγαντώνονται, δεν δίνεται άδεια για αντιπυρικές ζώνες.
2ον. Το δόγμα της απαξίωσης και της οικοπεδοποίησης του δάσους από την πολιτική ηγεσία, διαχρονικά. Απαξιεί την πρόληψη και την ορθολογική διαχείριση των δασών, και ρίχνει όλο το βάρος στην καταστολή και την πυρόσβεση. Με τραγικά αποτελέσματα και τεράστιο κόστος. Υπολογίζεται από την επιστημονική κοινότητα, ότι για κάθε ευρώ που δίνεται για την πρόληψη, αντιστοιχούν 11 ευρώ για την αποκατάσταση…
3ον. Το δόγμα της πλήρης αδιαφορίας των δημοτικών και νομαρχιακών αυτοδιοικήσεων, για τα δάση και την προστασία τους.
4ον. Το δόγμα της πυροσβεστικής το οποίο λέει, προστασία της ακίνητης περιουσίας και ας καούν τα δάση. Επίσης η στοχοπροσήλωση της στη χρήση της τεχνολογίας της … μάνικας!!!.
5ον. Το δόγμα του ωχαδερφισμού των πολιτών. Με τη λογική «ποιος ασχολείται τώρα, με αυτά!!!» Και ειδικά για την Αττική: άντε να καούν να μπορούμε να τα χτίσουμε.
6ον. Το δόγμα όλων μας, πολιτών και πολιτικών, με τίτλο «Τσιμέντο να γίνει!!!»
Κανείς μας δεν έμαθε από τις φωτιές του 2007. Και γιατί άραγε να μάθει.
Χρειάστηκαν δύο χρόνια για να βγει το εισαγγελικό πόρισμα, για την Ηλεία που ρίχνει τις ευθύνες … στα κόλλυβα που έφτιαχνε μια γιαγιά!!! Η πυροσβεστική υπηρεσία δεν έκανε καμία μελέτη για το 2007, για να αποφανθεί σχετικά με το πώς συνέβη, μια τέτοια τεράστια καταστροφή. Η πολιτική προστασία και οι υπουργοί απαξίωσαν το πόρισμα της ευρωπαϊκής ένωσης, για τις δασικές πυρκαγιές στη νότια Ευρώπη, που ξεκάθαρα μιλά για τις διαχρονικές ευθύνες των κρατούντων. Αλλά περιγράφει και με σαφήνεια, όσα μπορούν να γίνουν ώστε, να μειωθούν οι πιθανότητες παρόμοιων καταστροφών.
Η πολιτική ηγεσία αυτάρεσκα συγχαίρει τον εαυτό της για την επιτυχημένη πολιτική της σχετικά με τα δάση, την προστασία τους και την πυρόσβεση. Αλλά τι να περιμένεις από μια πολιτική ηγεσία που ο υπουργός κοινωνικής απασχόλησης χτίζει βίλα στον Υμηττό και την βαφτίζει αναψυκτήριο;;; Τι να περιμένεις από μια πολιτική ηγεσία που ξεπουλάει, όχι μόνο τη Βιστωνίδα αλλά ακόμη και τις καλαμιές της λίμνης;;;
Τι να περιμένεις, όταν ενώ ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, χτίζει σπίτι χωρίς άδεια, πληρώνει πρόστιμο και επιβραβεύεται με την πρώτη θέση στο ψηφοδέλτιο επικρατείας του κυβερνώντος κόμματος;;; Πώς να αλλάξουν πράγματα και δόγματα όταν ο γενικός γραμματέας πολιτικής προστασίας δηλώνει , για τη φωτιά της βορειοανατολικής αττικής, το Σάββατο το μεσημέρι σε τηλεοπτικό σταθμό, ότι έχουμε ένα μικρό προβληματάκι στο γραμματικό;; Θα θυμάστε άλλωστε όλες τις γελοιότητες περί ασύμμετρων απειλών, στρατηγού ανέμου, περί κουκουνάρας και κακού πεύκου.
Λύσεις και προτάσεις υπάρχουν και είναι απλές και ξεκάθαρες.
Διάφοροι φορείς, αλλά και οι οικολόγοι πράσινοι έχουν καταθέσει σχέδια και προτάσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, θα καταθέσω και εγώ ένα μέρος από προτάσεις, οι οποίες ουσιαστικά είναι το αποτέλεσμα από την διημερίδα που έγινε πέρυσι το Μάιο, σε συνεργασία των ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ με την πρωτοβουλία των επιστημόνων για τις δασικές πυρκαγιές.
1. Δημιουργία ενιαίου εθνικού φορέα με αποκλειστική αρμοδιότητα την πρόληψη, διαχείριση, προστασία, και πυρόσβεση των πυρκαγιών και, άμεση χρηματοδότηση των
ανάλογων αρμοδίων υπηρεσιών, για τον καθαρισμό, την προστασία και την πυροφύλαξη των δασών, μέχρι τη δημιουργία του ενιαίου εθνικού φορέα.
2. Δημιουργία φορέα έρευνας και τεχνολογικών εφαρμογών στα πλαίσια του υπό δημιουργία ενιαίου εθνικού φορέα, συνολικής αντιμετώπισης των πυρκαγιών. Μέριμνα για την δημιουργία κέντρου τεκμηρίωσης, αξιολόγησης και πιστοποίησης μεθόδων και τεχνικών, με εφαρμογή στην διαχείριση δασών, και στη διαχείριση δασικών και αγροτικών πυρκαγιών.
3. Άμεσος προγραμματισμός και σχεδιασμός για την διαχείριση –καθαρισμό - διαμόρφωση των δασικών και αγροτικών εκτάσεων, τη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών και πυροφυλακίων.
4. Άμεση θεσμοθέτηση διαδικασιών για την ευχερή και διαφανή απορρόφηση των Ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων από τους κρατικούς φορείς και υπηρεσίες.
5. Άμεση δημιουργία εθνικών βάσεων δεδομένων γης (εθνικό GIS, ψηφιακό δασολόγιο κλπ). Συνεργασία μεταξύ ερευνητικών και επιχειρησιακών φορέων που σχετίζονται με την πρόληψη επικινδυνότητας των πυρκαγιών (Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, , Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού κλπ).
6. Συνέχιση και επέκταση των προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος (ESA), RISK-EOS και εκμετάλλευση άλλων προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης πχ EFFIS, GMES.
7. Δημιουργία συνολικής πρότασης, από την επιστημονική κοινότητα με χρήση νέων τεχνολογιών, για πρόληψη, διαχείριση, προστασία πληρωμάτων, εθελοντών, πολιτών, μηχανημάτων και υλικών πυρόσβεσης, και πυρόσβεση πυρκαγιών.
8. Αλλαγή και εκσυγχρονισμός νομοθετικού πλαισίου ώστε να εκλείψει ο γραφειοκρατικός κυκεώνας, που καταλήγει πολλές φορές σε αδιέξοδο, και κάποιοι κρύβονται πίσω από νόμους, καλύπτοντας την ανικανότητά τους.
9. Δημιουργία νέου νομοθετικού πλαισίου ικανού και σύγχρονου για τις εθελοντικές ομάδες πυροπροστασίας, πυρόσβεσης, πρώτων βοηθειών και διάσωσης, με ασφαλιστική κάλυψη, και υποχρεωτικά ενιαίο πρωτόκολλο εκπαίδευσης πιστοποιημένο από διεθνείς οργανισμούς.
10. Άμεση δημιουργία εθνικού σχεδίου παιδείας για την σχέση νέων και φύσης – περιβάλλοντος - δάσους, σε θεωρητικό αλλά κυρίως σε πρακτικό επίπεδο με τη συμμετοχή τους σε δράσεις μέσα στο δάσος, με στόχο να αγαπήσουν και να συνυπάρξουν οι νέοι με τη φύση και το περιβάλλον.
11. Προσπάθεια δημιουργία εθνικής συνείδησης προστασίας περιβάλλοντος, φύσης και δασών, μέσω καμπάνιας άμεσης επαφής με τους πολίτες.
Δε νομίζω, ότι εδώ χρειάζεται να προσθέσουμε περί δασολογίου, κτηματολογίου, ναοδομιών, και άλλων στοιχείων που θα έπρεπε να έχουν λυθεί πολλά χρόνια πριν.
Μαζί με την πρωτοβουλία επιστημόνων για τις δασικές πυρκαγιές, καταθέσαμε από το Σεπτέμβρη του 2008, ένα ερωτηματολόγιο, στο γραφείο του νομάρχη, σε εννέα πυρόπληκτες νομαρχίες. Με κάποια ερωτήματα σχετικά με το πώς έχουν προετοιμαστεί για μελλοντικές πιθανές πυρκαγιές. Ένα χρόνο μετά, το μόνο που έχουμε πάρει είναι… οι αριθμοί πρωτοκόλλου!!!
Και βέβαια για να γίνει πράξη ο τίτλος της ημερίδας «η δασοπροστασία ως εθνική προτεραιότητα», πρώτα από όλους, εμείς οι πολίτες να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας, είτε με τις επιλογές μας, είτε με τις δράσεις μας, είτε με τις πρακτικές μας.
Κυρίως από εμάς εξαρτάται το μέλλον των δασών, αλλά και της ποιότητας της ζωής μας…
Και φτάνουμε στο τελευταίο κομμάτι της εισήγησης, που έχει τίτλο «δασική πολιτική στην Ελλάδα και άλλα… ανέκδοτα»
Και πώς να μην είναι ανέκδοτο η δασική πολιτική όταν:
- Όλοι είναι αρμόδιοι σε γιορτές και εγκαίνια, και αναρμόδιοι, όταν υπάρχει ανάγκη αποφάσεων.
- Η πολυδιάσπαση των αρμοδιοτήτων σε πάρα πολλούς φορείς αλλά και η αλληλοεπικάλυψη και η αλληλοαναίρεση των υπηρεσιών, αφήνει σε τέλμα οτιδήποτε μπορεί να γίνει.
- Ο μηδενικός έλεγχος και η απαλλαγή ευθυνών, είναι κυβερνητική εντολή.
- Η σχέση πολιτών και πολιτικών στηρίζεται κυρίως στο ρουσφέτι ,αλλά και σε οικονομικές συναλλαγές. Δεν είναι άλλωστε τυχαία η έκφραση της «εκλογικής πελατείας».
- Η άρνηση των κατοίκων να προστατεύσουν τον ίδιο τους τον εαυτό, με τη λογική ότι δεν πρόκειται να τύχει σε εμένα.
Η πυροσβεστική υπηρεσία είναι πολύ καλή, σε αστικές πυρκαγιές, σε επιχειρήσεις έρευνας διάσωσης, σε ότι άλλο εμπλέκεται. Σε ένα θέμα έχει αποτύχει. Στις δασικές και αγροτικές πυρκαγιές. Και αυτό όχι μόνο γιατί είναι ανεκπαίδευτοι, αλλά 11 χρόνια μετά δε θέλουν να μάθουν και να εκπαιδευτούν στο τι σημαίνει δασική πυρκαγιά. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι η λέξη μεγαπυρκαγιά δεν έχει αναφερθεί ποτέ, από αξιωματικό της πυροσβεστικής. Η πυροσβεστική έχει πληρώσει τεράστιο φόρο αίματος στις δασικές πυρκαγιές, ακριβώς λόγω της άγνοιάς της, στην αντιμετώπιση μιας τέτοιας πυρκαγιάς. Λυπάμαι που το λέω αλλά οι ανώτατοι σήμερα αξιωματικοί, δεν έχουν λερώσει ποτέ τη φόρμα τους σε δασική πυρκαγιά, καθώς το 1998, που ανέλαβαν τη δασοπυρόσβεση ήταν ήδη σε επιτελικές θέσεις. Δυστυχώς, η πυροσβεστική παραμένει 11 χρόνια τώρα, δασοφοβική!!! Λειτουργεί όπως κάθε άλλη υπηρεσία με αποτέλεσμα να δίνονται άδειες στους διοικητές των πυροσβεστικών σταθμών ακόμη και τον Αύγουστο!!! όπως συνέβη, σε κάποιους πυροσβεστικούς σταθμούς της Βορειοανατολικής Αττικής. Και μην ακούσω την δικαιολογία ότι πρέπει και αυτοί να πάρουν τις άδειές τους. Ας δώσουμε τότε άδεια το καλοκαίρι και στους ναυαγοσώστες!!!
Οι μεγάλες καταστροφές σε Ηλεία και Αττική έγιναν από Παρασκευή έως Κυριακή. Έχω αρχίσει και αναρωτιέμαι αν αυτό έχει σχέση, με το πώς κατανέμεται το προσωπικό σε καθημερινές και αργίες, και αν τα Σαββατοκύριακα αδειάζουν οι πυροσβεστικοί σταθμοί, από προσωπικό… Στη φωτιά της Βορειοανατολικής Αττικής υπουργοί, κυβερνητικοί αξιωματούχοι, και αξιωματικοί ωρύονταν ότι όλες οι δυνάμεις βρίσκονταν επί ποδός, στη μάχη της πυρόσβεσης. Με βάση δηλώσεις αξιωματικών υπάρχουν, πάνω από 9500 πυροσβέστες και 5500 συμβασιούχοι. Συνολικά δηλαδή πάνω από 15000 άνθρωποι, στο πυροσβεστικό σώμα. Επίσης υπάρχουν πάνω από 1100 οχήματα. Το δελτίο τύπου της πυροσβεστικής την Κυριακή 23 Αυγούστου, 48 ώρες μετά την έναρξη της φωτιάς, με αύξοντα αριθμό 2108δ και ώρα 20:10 το βράδυ, αναφέρει, μεταξύ άλλων: « … αυτή τη στιγμή επιχειρούν 136 οχήματα με 459 πυροσβέστες και 185 άτομα πεζοπόρο τμήμα». Δηλαδή από 15000 ανθρώπους, την ώρα της μάχης, στην καλύτερη περίπτωση στην Αττική, βρέθηκαν 650 άτομα, και από τα 1100 οχήματα, βρέθηκαν μόνο τα 136 οχήματα. Παρόλο που είχαν έρθει ακόμη και από το Διδυμότειχο… οι υπόλοιποι τι δουλειά κάνουν στην πυροσβεστική;;;
Προς τιμήν του, του κ. Σταμούλη, είχε δηλώσει στο παρόν της Κυριακής στις 7-6-2009 «Να παρακαλάμε να μην έχουμε φέτος φωτιές!!!» Κάτι περισσότερο θα ήξερε…
Για τη συγκεκριμένη φωτιά θέλω να ρωτήσω και κάτι άλλο: Το Σάββατο το πρωί και ενώ καίγεται ο τόπος, η πυροσβεστική από τα 35 οχήματα που έχει στην περιοχή, τα 7!!! τα έχει παρατάξει γύρω από τα τέσσερα χωματουργικά μηχανήματα του εργολάβου κατασκευής του ΧΥΤΑ, περιμένοντας μην τυχόν ξαναέρθει η φωτιά. Σε ένα σημείο που τα μηχανήματα μπορούν να προστατευτούν, ακόμη και από μια μικρή … υδροφόρα. Ποιος ήταν ο λόγος, αυτής της επιλογής των επικεφαλείς της πυροσβεστικής υπηρεσίας;;; Να δεσμεύσουν επτά πυροσβεστικά οχήματα ενώ δεν υπάρχει κανένας λόγος όπως μαρτυρούν και οι φωτογραφίες που έχουν δημοσιευτεί;;; Ειδικά για τη φωτιά της Βορειοανατολικής Αττικής οι αρχές σε όλα τα επίπεδα δεν ολιγώρησαν απλά. Εγκλημάτησαν. Σε σχέση με τις μεγαφωτιές της Ηλείας, ήταν μια φωτίτσα της πλάκας. Και για αυτό και οι μηνυτήριες αναφορές θα είναι πολλές.
Να μη μιλήσουμε για συντονισμό, έτσι; Όποιος έχει δει πως συντονίζονται οι αρχές, στο πεδίο της «μάχης» κρατάει το στομάχι του από τα γέλια. Πρόσφατα δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «περιφέρεια και αυτοδιοίκηση», μερικά συμπεράσματα από κάποια έρευνα που έκαναν οι αξιωματικοί της Πυροσβεστικής υπηρεσίας για τις δασικές πυρκαγιές του 2007. Ένα από τα συμπεράσματα που καταλήγουν είναι το εξής: «έκριναν (οι αξιωματικοί) πολύ καλό!!! το σχεδιασμό αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών, στην περιοχή ευθύνης της υπηρεσίας τους, εφαρμόστηκε ικανοποιητικά, αλλά ενισχύθηκε μέτρια από άλλους φορείς, τοπική Αυτοδιοίκηση, Δασική υπηρεσία, εθελοντικές οργανώσεις. Σε άλλη χώρα ζούμε εμείς… Δηλαδή στα πόσα εκατομμύρια στρέμματα, που θα καούν, θα θεωρήσουν οι αξιωματικοί ότι κάτι δεν πήγε καλά ούτε στο σχεδιασμό, ούτε στην εφαρμογή;;; Πόσες χιλιάδες ζώα ακόμη πρέπει να απανθρακωθούν; Για να αναλάβουν τις ευθύνες τους, και οι αξιωματικοί της πυροσβεστικής;;; Πόσες δεκάδες άνθρωποι πρέπει να λιώσουν στην κυριολεξία από τη πύρινη λαίλαπα ώστε ένας υπουργός, ένας πολιτικός, ένας αξιωματικός της πυροσβεστικής, ένας Νομάρχης, ένας Δήμαρχος, να παραιτηθεί, να ζητήσει έστω, μια μικρή συγνώμη;;; Λίγο φιλότιμο, δεν υπάρχει;;;
Επειδή δεν πρόκειται να ακούσουμε τίποτα από όλους αυτούς, αισθάνομαι, εγώ την ανάγκη και την υποχρέωση:
Να ζητήσω συγνώμη από τη μάνα και τα τέσσερα παιδιά της, που τους άφησα αβοήθητους.
Να ζητήσω συγνώμη από τη γιαγιά και τον παππού, που τους έκαψα μαζί με το γάιδαρο τους.
Να ζητήσω συγνώμη από όλους τους υπόλοιπους, έλληνες και μετανάστες, που κάηκαν ζωντανοί, περιμένοντας βοήθεια από τις αρχές.
Αποτίοντας ιδιαίτερο φόρο τιμής σε όλα τα θύματα, …
σκύβω με σεβασμό το κεφάλι, …
πάνω στις στάχτες τους…
Ευχαριστώ πάρα πολύ, που είχατε την υπομονή να με ακούσετε.
ΤΑ ΔΕΝΤΡΑ ΠΟΥ ΠΛΗΓΩΝΑΝ
ΤΑ ΔΕΝΤΡΑ ΠΟΥ ΠΛΗΓΩΝΑΝ
(Περίληψη της εισήγησης)
Δογορίτης Κωνσταντίνος
Πιλότος - συντονιστής δασοπυρόσβεσης πυροσβεστικού ελικοπτέρου
Αφ' ιδρύσεως των δασών οι πυρκαγιές τα συνοδεύουν σε όλη την ιστορία τους εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Η φωτιά είναι στοιχείο της φύσης και συμβάλλει στην ανανέωση και την αναγέννηση της. Καλά μέχρι εδώ γιατί η φύση έχει μηχανισμό αυτορρύθμισης. Το πρόβλημα δημιουργήθηκε όταν τα τελευταία χρόνια ο άνθρωπος με τις δραστηριότητες του επενέβη σε αυτόν τον μηχανισμό και τον απορρύθμισε μολύνοντας το περιβάλλον με το κάθε τι και προκαλώντας - είτε από αμέλεια είτε επί τούτου - μεγάλες καταστροφικές πυρκαγιές που η φύση «δεν τις είχε στο πρόγραμμα».
Οι συνέπειες είναι γνωστές και θα τις βιώσουν και αυτοί που εθελοτυφλούν και δίνουν χώρο για νέες καταστροφές. Το θέμα είναι τι κάνουμε εμείς που δεν προκαλούμε την καταστροφή αλλά προσπαθούμε να προστατέψουμε τα δάση.
- Σαν απλοί πολίτες πρέπει να ακλουθούμε τους στοιχειώδεις κανόνες πυροπροστασίας, που σημαίνει να μην ανάβουμε φωτιά κοντά σε δάσος, να μην καίμε τα ξερά χόρτα που καθαρίσαμε στον κήπο μας εφόσον συνορεύει με δάσος, να μην ανάβουμε φωτιά όταν έχει δυνατό αέρα, να μην πετάμε αποτσίγαρα απ το παράθυρο του αυτοκίνητου, να μη δουλεύουμε μηχανήματα που προκαλούν σπινθήρες όταν γύρω υπάρχουν ξερά χόρτα και να τα καθαρίζουμε γύρω απ τα σπίτι μας και τη γειτονιά μας.
- Η δεύτερη βαθμίδα πυροπροστασίας είναι οι δήμοι και οι κοινότητες. Αυτοί θα πρέπει να φροντίζουν σε συνεργασία με το δασαρχείο για τη διάνοιξη ζωνών πυροπροστασίας στα δάση που είναι στην περιφέρειά τους και όσο το δυνατόν να καθαρίζουν τα ξερά γιατί ισοδυναμούν με βενζίνη χυμένη στο έδαφος. Πρέπει να έχουν πυροφυλάκια, τα οποία να επικοινωνούν άμεσα με την πυροσβεστική όταν δουν καπνό και να συμμετέχουν με υδροφόρες όταν χρειαστεί στην πυρόσβεση.
- Το συντονιστικό κέντρο δασοπυρόσβεσης ΣΚΕΔ της πυροσβεστικής θα πρέπει να γίνει πιο ευαίσθητο στις αναφορές για πυρκαγιές και να στέλνει άμεσα ένα ιπτάμενο μέσο (όχι απαραίτητα πυροσβεστικό) για άμεση εκτίμηση της κατάστασης έχοντας σε ετοιμότητα απογείωσης τα πυροσβεστικά αεροπλάνα η ελικόπτερα (ό,τι είναι πιο κοντά). Θα πρέπει επίσης σε ημέρες και μέρη με υψηλό βαθμό επικινδυνότητας να θεσπίσει περιπολίες μικρών αεροσκαφών που μπορεί να μισθώνει, έτσι ώστε η αντίληψη της πυρκαγιάς να είναι άμεση και να ακολουθεί επέμβαση των πτητικών μέσων. Δίπλα η ακόμη και μέσα στα δάση των οποίων η περιφέρεια έχει μεγάλο βαθμό επικινδυνότητας για πυρκαγιά μια μέρα η μέρες πρέπει να υπάρχουν πυροσβεστικά οχήματα σε ετοιμότητα, για να επέμβουν όπου μπορούν να έχουν πρόσβαση.
- Η κεντρική εξουσία θα πρέπει να αλλάξει νοοτροπία και να καταλάβει ότι μερικές θέσεις στο δημόσιο οι οποίες είναι σε νευραλγικούς τομείς, όπως η πυροσβεστική και η πολιτική προστασία, δεν είναι δυνατόν να καταλαμβάνονται από ανίκανους η άσχετους για κομματικούς λογούς γιατί απλά δεν θα μείνει τίποτε όρθιο όπως όλοι μας βιώνουμε τα τελευταία χρόνια. Δυστυχώς στην δικομματική μέχρι τώρα δημοκρατία μας το κράτος ταυτίστηκε με το κόμμα και το ρουσφέτι είναι τρόπος επαγγελματικής αποκατάστασης ανεξαρτήτως ικανοτήτων με μερικές φορές τραγικές συνέπειες. Έτσι λοιπόν κατά την ταπεινή μου γνώμη πιστεύω ότι το κράτος θα πρέπει να διαχωριστεί απ το κόμμα και να επανδρωθούν οι νευραλγικοί τομείς από έμπειρους ανθρώπους που θα μπορούν να συνεργάζονται μεταξύ τους ανεξάρτητα αν ανήκουν στο δασαρχείο, την πυροσβεστική η οποιονδήποτε άλλο εμπλεκόμενο φορέα, γιατί δυστυχώς έχουμε δει σε ώρα κρίσης να μη συνεργάζεται κανένας με κανέναν.
Επίσης πρέπει η νομοθεσία για το περιβάλλον και τα δάση να αλλάξει καταργώντας τους δασοκτόνους νόμους, ο εμπρησμός από πρόθεση να γίνει κακούργημα, να γίνουν οι δασικοί χάρτες και να κηρύσσεται άμεσα αναδασωτέα όποια δασική περιοχή καίγεται. Να καταργηθεί δια νομού η διεκδίκηση καμένων εκτάσεων από οικοδομικούς συνεταιρισμούς, την εκκλησία και όλους τους καταπατητές και τα ιδιωτικά συμφέροντα, να δημιουργηθεί υπουργείο περιβάλλοντος που θα διαχειρίζεται με διαφάνεια όλα τα κονδύλια για αναδασώσεις και αποκατάσταση των υλικοτεχνικών υποδομών από τις καταστροφές, όπως και την ανακούφιση όσων έχουν πληγεί.
Τέλος θα πρέπει να συνεργαστούν όλοι επιτέλους σ αυτόν τον τόπο Δήμοι - κοινότητες, πυροσβεστική και δασαρχείο και πρωτίστως πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε όλοι υπεύθυνοι και να φροντίσει ο καθένας μας να προστατεύει το περιβάλλον στο όποιο ζει.